#МонголТовчионТүүхийнТайлалсудар-аас
Таван ур ухаан (Уг, Эр, Ир, Ул болон Ар суу ухаан)
"Ур ухаан гэдэг нь аливаа бүтээмжийн ул суурь ухаан бөгөөд та нарынхаар технологи юм".
Мөн:
"Бүх зүйл нийхэмд хэрэглэдэхүйц. Өөрөөр хэлбэл хүний уураг тархиар байгалийн аливаа зүйлийг хэрэглэсэн л бол нөөцийн асуудал гарч ирнэ. Тухайн нөөцийн сэргээгдэх чадамж, тархац, орлогдох чадамж, байгалийн үүрэг болоод хүмүүний хэрэглээний аль нь нэн чухал болохыг тооцож нийхмийн хүртээмж болгоно.
Ерөнхийдөө засаг талаасаа урыг, аргачлалыг авч үзээд байгаа юм. Хэрэглэж байгаа нийхмийн таван мөн чанараа хэмжээд байна".
Энэ их гоё, мөн өнөөгийн бидний бодох ёстой сэдэв санагддаг. Учир нь хүн гэдэг оршиж л байгаа юм бол хэрэглээтэй байдаг, хэрэглэхийн тулд яаж хэрэглэх аргачлалыг хайдаг нь зүй. Хэрэглээ бүхнээ бид байгаль, эх дэлхийгээсээ авдаг нь хэн бүхэнд илэрхий ч үүнийгээ ухаж ойлгодог нь бий байх, ингэх ёстой мэт боддог нь бий байх, хэрэглэхдээ зохицуулж таацуулж хэрэглэхийг боддог хэсэг нь ч бий байх.
Бид нарын ойлгодгоор технологи гэжээ. Технологи гэхээр бидний тархинд магад ухаалаг утас, нисдэг машин, нисгэгчгүй онгоц, хиртдэггүй хувцас, хагардаггүй шил, элэгддэггүй пүүз, эвдэрдэггүй тавилга гээд л зүсэн зүйлийн юм орж ирж байгаа байх. Миний л хувьд нэг иймэрхүү л зүйл тархинд бууж байна, нэг тийм бидэнд өгсөн ерөнхий ойлголт л зурсхийж байна даг. Өнөөгийн технологи гэдгийг өнгөц харахад хүний амьдралыг илүү тухтай болгоод, илүү ганган хээнцэр болгоод л байх шиг. Гэтэл бас ажихад өнөөгийн технологи гэдэг нь хүний зайлшгүй, наад захын хэрэглээг хангахад чиглээд байна уу, эсвэл хүний нэг хэрэглээг нөгөөгөөр нь өдөөж, илүү хэрэглэхээс өөрийг мэдэхгүй байдал руу түлхээд байна уу гэдэг нь сонин.
Хэрэглээ гэхээр зайлшгүй, наад захын буюу уух устай, идэх хоолтой, амьсгалах эрүүл агаартай, осгохгүй дулаан гэртэй байх гэсэн суурь хэрэглээ яригдаж таарна, мөн түүнээс цаашхи хүний хүсэл, шуналд хөтлөгдсөн хязгаар үгүй хэрэглээнүүд бас яригдана.
Энэ өнцгөөс харахад хэрэглээ гэдгээр бид юуг ойлгох хэрэгтэй вэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Хэрэглээг хэрэглэх чадамжаар тодорхойлж ч болох юм шиг. Өдрийн хоолоо яах вэ гэж байгаа нэгний хэрэглээ, өөрт байгаагаар бусдад сайрхахыг хүсэх нэгний хэрэглээ өдөр шөнө шиг ялгаатай нь мэдээж.
Судрын дээрх өгүүлбэрээс нэг хэсэг нь анхаарал татаад байх.
"Тухайн нөөцийн байгалийн үүрэг болоод хүмүүний хэрэглээний аль нь нэн чухал болохыг тооцох" гэжээ.
Нөөцийн байгалийн үүрэг гэдгээр нь энэ эх дэлхийг байгаагаар нь байлгах гэж, энэ хорвоогийн тойрог замаас нь гаргачихгүйхэн шиг, энэ байгальд бусад төрөлтний л адил багтаж, дээр нь амьдарч байгаа хүн төрөлтнийг болоод бусад бүх төрөлтөн, амиудыг эх дэлхий, энэ байгаль нь үргэлжлүүлэн уух ус, идэш, хэрэглээгээр нь хангаж байх нөхцлийг бүрдүүлж байгаа хүчин зүйлийг гэж таамаглая.
Тэгвэл хүний хэрэглээ гэдгээр юуг таамаглаж болох вэ? Магад оюун ухаант хүн гэдгээрээ бусад бүх төрөлтнөөсөө илүү бүгдийг авах, бүгдийг ашиглах, бүгдийг өмчлөх байдлыг хэлэх үү, эсвэл эх дэлхий дээр оршиж байгаа бусад төрөлтөн шигээ, амиуд шигээ зохицон, нийцүүлэн авах ёстойг гэж таамаглах уу? Бодох зүйл арвин байна шүү.
Алт гэх байгальд хүдэр хэлбэрээр оршдог нөөцөөр жишээ авья.
Үүний байгалийн үүрэг нь эх дэлхийн хөрсийг бэхжүүлж, газрын гагнаас болж, хүйтэнд хөрж, хөлөрч байдаг шинж чанараараа усны эх болдог аж.
Хүмүүн үүнийг яаж хэрэглэж байна гэхээр гоёл чимэглэл, тансаглалд, түүхийн нэгээхэн үед бидний хэрэглэж байгаа төгрөг, доллар гээчийн баталгаа болгож хэрэглэж байв. Одоо бол мөнгөн тэмдэгтийн баталгаагаа больж, өөрөө арилжааны таваар, мөн гоёл чимэглэлийн бүтээгдэхүүн болсон харагдах.
Алтыг хөрснөөс үргэлжлүүлэн ухаад байхаар усны эхүүд хорогдож, байгалийн өөр нэг нөөц болох усгүй болох нь, тэгвэл усгүй хэрнээ хүмүүний хэрэглээ үргэлжлүүлэн хангагдсан нөхцөл буюу алтан эдлэл зүүсэн цангаж, улмаар харангадах хүмүүнийг төсөөлөх болох нь.
Ингээд харьцуулахад алт нөөцийг байгалийн үүргийг нь үүрүүлэх үү, хүмүүн бид өөрсдийн хэрэглээгээ хангахын төлөө ухах уу гэдгийг үнэхээр л ухаант хүн юм бол зөвөөр шийдэх ёстой.
Тэгэхээр өнөө хүний хүсэл, шуналд хөтлөгдөж байгаа хэрэглээг уг хэрэглээг үүсгэхийн тулд ашиглаж байгаа нөөцийн байгальд байсан нь дээр үү, эсвэл хүн хэрэглэхэд байгальд хохиролгүй юу, хэрэглэхэд тэр нөөц нөхөн сэргээгдэх үү гэдгээр нь тооцох, ингэж тооцсоноороо хүний хязгааргүй хэрэглээг хазаарлах ёстой болох нь.
Тооцох гэдэг нь мэдээж засаглаж байгаа, хүмүүний нийхэм гэдэг зүйлийн хэрэглээг нийтэд нь хөтлөж байгаа, тийм эрхтэй, хүчтэй, мэдэлтэй нэг бүтцийн хийж ажил болох нь гэж хувь нэгэн өөрөөсөө зайлуулж болох ч нийтээрээ биш ганцаар оршсон ч адилхан байгалиасаа хэрэглэх тул хувь хүн хүртэл байгалийн үүрэг нь гол уу, миний хэрэглээ чухал уу гэдгийг тооцох ёстой болох нь.
Ингээд харахаар хүний хэрэглээ хүссэн ч, эс хүссэн ч нөөцийн байгальд дахь үүргээр хязгаарлагдах ёстой болох нь. Асуудал нь үүнийг тухайн хэрэглэгч мэдэж байгаа эсэх, тухайн бүлэг хүмүүст, тухайн нийхэмд тооцож мэдүүлж байгаа эсэхэд л оршиж байх шиг.
Таван ур ухаан бичих гэж байснаа хэрэглээ гэх ганц үг рүү хальтирчихлаа. Ухаан гэснээс, "Хүний ухаан шуугаараа ордог" гэж манай нэг мундаг зохиолч хэлсэн байдаг.
Хүн аливаа зүйлийг хийхэд, гараараа мэдэрч, нүдээрээ харж, чихээрээ сонсож, биеэ ядрааж, бодлоо чилээж байж хийхэд тэр нь өөрт нь мэдээлэл, мэдлэг төдийгөөс хальж, чадвар болж наалддаг биз.
Шуугаараа эд бүтээж байж тэр хүнд төрмөл уг байсан бол илэрч, хөглөгдөж, цаашид авьяас болон алдарших биз. Өөрийн улаан гараар бүтээж байгаа зүйл нь өрөөлд үнэлэгдэхгүй болох вий гэдгээс сэргийлж, өнөө илрүүлж нээсэн угаа цааши хөгжүүлж илүүтэй боловсронгуй болгох биз. Үүний төлөө ухаанаа ухаж, өрөөлтэй харьцуулж, илүүтэй хөгжүүлж, ирлэгдэж, амласныхаа арыг даах хэмжээнд хүрдэг бизээ.
Шуугаараа л ордог гэдэг нь ердөө дуулснаа, сонссоноо үйлдэж байж, үйлдэхэд тулгарах бэрхшээл, саад зэргийг давж байж, өөрт нь наалдахыг хэлсэн гэж ойлгодог.
Судраас нэг их урт ишлэл авчихаад нэг үгэн дээр эргэцсээр байгаад таарлаа ккк. Одоо яая гэхэв, унших нэгэнд нэг бодол төрсөн бол болоо доо.
Wednesday, March 15, 2017
Thursday, March 9, 2017
Махны чадамжаа нэмэгдүүлэх суу ухааны тухайд өөрийн бяцхан бодол
Амар байцгаана уу, бас нэг зүйл бодолд эргэцээд байсныг бичнээ. Бичих зүйл маань ч угаас "Монгол Товчион Түүхийн Тайлал (МТТТ)" сударт байх юм.
Хүн өөрийгөө таних их хэцүү бололтой, ер нь л өөрийнхөө багцааг мэдчихлээ гэж бодоход хорвоо дэлхий уужим юм, нөхцөл байдал арвин өөрчлөгдөх юм, тэр болгонд "Би" гэдэг маань нэг сорилд орж байгаа мэт болох юм.
МТТТ судрын хуудас 283-т "Махан биеэ засах болон махны чадамжаа нэмэгдүүлэх суу ухаан" гэж хоёр суу ухаан дарааллан байх.
"Махан биеэ засах суу ухаан"-ны хувьд бол "Монгол Домчийн Судар"-т хүний биеийн хүрднээс эхлээд, идэш хоол, унтаж амрах гээд тайлбарласан тул зүгээр алгаснаа хэхэ.
Харин тэр "Махны чадамжаа нэмэгдүүлэх суу ухаан" гэдгийг дээрх хуудсанд :
"Бөх ухаан гээд байна. Дасгалжуулна, тамиржуулна, эвсэл болоод мэхтэй болно, ер нь бол булчинг яаж хөдөлгөх тухай ухаан" гэжээ.
"Бөх ухаан гээд байна. Дасгалжуулна, тамиржуулна, эвсэл болоод мэхтэй болно, ер нь бол булчинг яаж хөдөлгөх тухай ухаан" гэжээ.
Бөх гэнэ, бөх гэхээр одоогийн хэдэн баасаар дүүрсэн гүзээтэй, мэх гэж мэдэхгүй, жингийн хүндээр цагны уртаар барьц сонгож өрсөлдөгчөө унагах ухаан биш гэдэг нь тодорхой.
Хуучны бичлэгүүдийг харж байхад бөхчүүд маань яасан ч сайхан яргай биетэй, яасан ч сайхан овсгоотой, уран гоё мэхтэй байгаа вэ гэж бодож, энүүхэндээ атаархдагаа нуух юун.
Хуучны бичлэгүүдийг харж байхад бөхчүүд маань яасан ч сайхан яргай биетэй, яасан ч сайхан овсгоотой, уран гоё мэхтэй байгаа вэ гэж бодож, энүүхэндээ атаархдагаа нуух юун.
Онгодуудынхаа хэлж байсан, Домч Онгод Дээдүүдийн айлдаж байснаар бодоход хүний бие бөх байж, бөх байхын тулд эрүүл байж түүний эрчим бие нягт, цар ихтэй байх бололтой. Эрчим бие нягт, махан биеэ хамгаалах чадамж арвин байх тусам хүн алив зүйлд өртөхгүй, алив сөрөг эрчимд цохигдохгүй аж. Улаач нэгний өнцгөөс харахад тийм биенд Онгод тухлаг сууж, тэгж суусан Онгод үйлээ бүрэнтээ үйлдэх биз.
Ардын минь сэцэн ухааны шижир үгсээр бол: "Эрүүл биед саруул ухаан оршино".
Ардын минь сэцэн ухааны шижир үгсээр бол: "Эрүүл биед саруул ухаан оршино".
Махан биеийг дасгалжуулна, тамиржуулна гэнэ, харахад нэг гар өөрийн үнэт цаг заваа дэмий хөлсөө урсгахад зарцуулаад ч байгаа мэт харагдах. Гэтэл ингэж өөрийн алдаа хөдөлгөж, хаана ямар булчин буларч байна, аль дасгалыг хийвэл биеийн аль хэсэг хүчжиж байна, дасгал хийж байгаа жингийн туухайг багадуулвал дасгалжиж байна уу яаж байна, жинг ихдүүлвэл биенд дэм болох нь уу, бэртэл болох нь уу гээд л өөрийн махан биетэйгээ харьцдаг бололтой.
Ерөнхий боловсролын сургуульд байхдаа, Онгод Дээдүүдийн дундрашгүй ухааны сургийг ч сонсоогүй байхдаа, Оросын жанжин А.Суворовын хэлсэн санагдах нэг үгийг одоо ч санах.
"Бэлтгэл хүнд бол дайнд хөнгөн
Бэлтгэл хөнгөн бол дайнд хүнд" , эсвэл өөрөөр:
"Энхийн үед их хөлс асгаруулвал, дайны цагт бага цус урсгана" гэх зэргээр байх аж.
Одоо ингээд харахад тухайн үед, хорь гаран жилийн өмнө сонсож байсан үгээ мэдчихлээ, бараг эзэмшчихлээ гэж ихээ холуур төөрч байсан бололтой.
"Бэлтгэл хүнд бол дайнд хөнгөн
Бэлтгэл хөнгөн бол дайнд хүнд" , эсвэл өөрөөр:
"Энхийн үед их хөлс асгаруулвал, дайны цагт бага цус урсгана" гэх зэргээр байх аж.
Одоо ингээд харахад тухайн үед, хорь гаран жилийн өмнө сонсож байсан үгээ мэдчихлээ, бараг эзэмшчихлээ гэж ихээ холуур төөрч байсан бололтой.
Саяхандаа, хэдэн сарын өмнө, эх нутгаасаа хэдэн сар холдоод, харь газар байж байгаад ирэхэд л махан бие ямар их суларсан, хэм ямар их дутагдсан, алд бие амархан тамирдаж байгаагаа ажлаа. Энэ нь магад хүн гэдэг мэндэлсэн, өссөн газрынхаа уул, ус, агаар салхи, нар, сарнаас эрчмээ авч, энэ эрчим нь махан биеийг нь тэтгэдэгтэй ч холбоотой биз, мөнхүү махан биеэ дасгалжуулж, тамиржуулаагүйтэй ч холбоотой биз.
Хүн бусдын хэлж ярьж байгааг өөрийн таван мэдрэхүйгээр хүлээн авдаг гэсэн тул яргай биений, бөх нэгний зургийг орууллаа. Улсын начин, бөх, 48 настай нэгний ноднингийн наадмын зураг байх. Хажууд нь мань мэт нь ичмээр дамшиг даа.
Wednesday, October 28, 2015
өөрийгөө харьцуулав уу, өнөөдрөөр улстөржив үү ккк
уджээ. энд өөрийнхөө зайгуул, зуугуул бодлуудаасаа бичилгүй уджээ.
өнөөдрийг хүртэл нилээд хэсэг хугацаанд өөрийгөө л харьцуулж, бодож, анзаарч явсан гэхэд буруудахгүй л байх. мундаг, чадалтай, удирдагч, түүхэнд нэрээ тодоор үлдээсэн гээд хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй, нэгэн цаг хугацаанд зэрэгцэн амьдарч байгаа мундагуудтай, эсвэл мунхагуудтай, чадалтайнуудтай, эсвэл чадал муутай дорой нэгэнтэй гээд л өөр хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй ээ. өөрийгөө өөртэйгөө л харьцуулахыг хичээлээ. өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө, өнөөгийн би-гээ өнгөрсний би-тэйгээ л харьцуулахыг хичээлээ.
тэгсэн чинь олон зайгуул, зайлуул, тэнэмэл, хэсмэл, зуугуул, зугтмал, шилэрмэл, шилэгдмэл гээд л бодлууд маань өнөө л Онгод, Буурлуудтай холбогдож байх юм. Онгод залснаас өмнө нь, дараа нь гэж шампууны сурталчилгаа шиг, нүүрний тосны реклам шиг шууд харьцуулж болохгүй, боломжгүй юм гэдгийг бага зэрэг ухаарлаа ккк.
Онгодоо залж, удмынхандаа, угсааныхандаа, өрөөлд үгээ хэлж, үйлийг чиглүүлж, гарцыг нээж, харанхуйг гэрэлтүүлж явахыг хүсэх тэднийхээ улаач болсноос хойш багагүй хугацаа өнгөрчээ.
за тэр яах вэ, сэдвээсээ халиад талийх гэж байна хэхэ. харьцуулалтаа л бичье байз.
өмнө би том гэгдэх арилжааны банкинд, том гэгдэх газарт нь эдийн засагч гэсэн мундаг шошготой, мундаг албатай байлаа. дараа нь нэг хэсэг хөрөнгө оруулалтын шинжээч гэх шошго зүүж үзлээ, дараа нь нэг хэсэг уул уурхайн салбарт ажиллалаа, дараа нь даатгалын компанид бяцхан захирал хийж үзлээ. сүүлд нэг хэсэг барилгын салбарын компанид менежер хийж үзэв. одоо бол гудамжинд лааз өшиглөөд л, байхгүй бол олж өшиглөөд л явж байна ккк. бүр лааз олдохгүй бол хуванцар ундааны, усны сав олж өшиглөөд л. гэхдээ хуванцар сав ч бас түүгдэж, тушаагдаж мөнгө болдог тул өшиглөхөд олдоц муутай ккк. за юу өшиглөх нь яах вэ, гол нь албан байгууллагад ажлын цагаар тогтсон цалинтай, тодорхой эрх мэдэлтэй явж байсан хүн гудамжинд ямар нэг юм өшиглөөд л яваа гэж ойлгуулах гэсэндээ баахан өшиглөх юмны тухай бичлээ.
тэгэхээр өнөө өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулсан харьцуулалт маань өмнөх би болоод өшиглөдөг би гэсэн ангилалд хуваагдаж таарах нь.
зурагтаар америкуудын хийсэн, африкийн нэг улсад дайтаад л, тэндээ сүр хүчийг үзүүлж байгаад зорилгодоо хүрч, алдагдсан нэг эр зоригтой дайчныг аварч эх оронд нь аваачиж, ээж, аавд нь золгуулж байгаа тухай кино гарч байна. яахав өшиглөх юм ховор хүн чинь түүнийг үздэг юм байгаа биз дээ.
өмнөх би бол америкчууд мундаг байна шүү, ямар мундаг баатарлаг юм бэ, ганц хүнийхээ төлөө ингэж сүрийг үзүүлж, ямар ч үнээр хамаагүй даалгасан даалгаврыг биелүүлж чадаж байна гэх зэргээр киногоо бахдан үзэж, аргагүй л хийт болсон, олон оскар авсан, олон сая дооллар олсон кино ийм байхаас яах вэ гэж бодоод л үзээд дуусах байсан.
гэтэл бас шууд ингэж бодож чадахаа больсон байв. өнөө өшиглөдөг би чинь өөрөөр буюу өнөө америкчуудын зорилгоо биелүүлэх замд нь үрэгдэж байгаа адилхан л хүн, америк биш боловч африк хүмүүсийг өрөвдөж, энэ киноны энэ олон үйл явдал дунд хичнээн хүн үрэгдсэн бол, хичнээн их хүмүүсийн орон гэр сүйдэж, тав тухтай байдал алдагдаж, эх орных нь хөрс шороо сэндийчигдсэн бол, хичнээн уух ус нь бохирдсон бол гэж бодов.
америкчууд яахав пижигнэж ороод л, пижигнэтэл бөмбөгдөөд л, уулыг нь ухаж, усыг нь эргүүлээд ч болов өнөө даалгавраа биелүүлчихнэ, тэгээд л өнөө америк мөрөөдөл гэгдэх өөрийн мэт боловч бусдаас булаасан газар нутаг руугаа явчихна, харин өнөө уул нь бөмбөгдүүлж, ус нь эргэсэн газарт үлдэж байгаа африкчууд яасан бол гэж гайхаад л үлдэв. яагаад энэ америк найруулагч энэ тухайг кинондоо оруулсангүй вэ, мартчихав уу, эсвэл киноны төсөв нь хүрэлцсэнгүй юу, эсвэл кино нь хэт урт болох гээд байсан уу гээд л балай балай зүйл бодсон ч өшиглөдөг би эцэст нь ердөө л тэр найруулагч, тэр америкт өөрийн нутагтаа үлдэж буй африкчууд сонин биш, хэн ч биш учраас орхисон байх гэж бодов.
яг энэ кинон дээр гаргаж байгаа аашаа, авираа америкчууд, америкчууд шиг олон гадаадууд африкчууд шиг гадныхны санах бид нарт гаргаад байгаан биш үү гэсэн бодлыг өшиглөдөг би тээсээр киногоо үзсээр.
кино дууслаа. дуусахаар нь суваг сольж байтал нэг суваг дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухайд гарч байх юм. өмнөх би болон өшиглөдөг би-гийн бодлууд хөвөрсөөр.
Монголд маань гадаадын хөрөнгө оруулалт ихээр орж ирээд, эдийн засаг маань өсөж, хөгжөөд л, том том байшингууд сүндэрлээд л, хүмүүс том том тоотой цалингууд аваад л, том том бэрээндийн гял цал хувцас өмсөөд л, том том хөсөг тэрэг унаад л, том том яриад л, томорч буй даяаршилтай хөл зэрэгцэж, алхаа жигдрээд мөн сайхан байна. гэтэл сүүлийн хэдэн жил энэ хэдэн эх орон, газар нутаг, цэвэр ус, агаараа гэж элийрсэн нөхдүүдээс болж, малаа маллаад тэндээ сууж байх ёстой нөхдүүдээс болоод гадаадын хөрөнгө оруулалт багаслаа, хорогдлоо, буурлаа. буруутан нь тэд нар юм байна, эднээс болоод би хэдэн зуун сая төгрөг, хэдэн тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг Монголдоо татаж, уулыг тэгшилж хороолол босгож, усыг зайчилж хот босгох байсан минь бүтэхгүй боллоо гэж өмнөх би боддог байв.
гэтэл өшиглөдөг би өөрөөр буюу өмнөхөө, чи энэ бие, энэ хувь хүн төвтэй бодоод байна, хувь хүнийг бодоод л байвал буруутдаг юм. харин энэ хувь хүн төвтэй бодохын оронд эх байгаль төвтэй бодооч, энэ хувь төвөөр бүхнийг эзэгнэж, бүгдийг хэрэглэхээсээ илүүтэй эх байгальтайгаа зохицох, нийцэх талаараа бодоочээ гэж шаардах. юу билээ гээд зогтустал үнэндээ миний амьсгалж байгаа агаар, ууж байгаа ус, идэж байгаа хоол, өмсөж байгаа хувцас, эдэлж байгаа бүхэн маань үнэхээр л эх байгалиас л үүдэлтэй, үүсэлтэйг анзаарлаа. өмнөхөө чиний нөгөө элийрсэн гээд байгаа нөхдүүд чинь, энэ л эх байгалийн чинь төлөө зүтгэж байна, тэмцэж байна, үгүй ядахдаа үгээ хэлж чадаж байна гэж тэднийг өмөөрөх.
наад гадаадууд чинь хөрөнгө оруулалт гэж энд авчирсан мөнгөө өөрсдийнхөө нутгаас сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж худалдан авах, түүнийгээ ажиллуулах мэргэжилтэндээ цалин өгөх, хамгийн гол нь гадаадуудыг Монголчуудаас минь илүү таатай нөхцлөөр ажиллах орчныг нь энд Монголд минь бүрдүүлж өгсөн хүмүүсийн гарыг хүндрүүлж, авилгалдаа зарцуулах гэсээр яг энд эдийн засагт минь наалдаж байгаа нь бараг үгүй юм гэж тэрслүү царайлах. өшиглөдөг миний энэ л бодлыг батлах мэт мундаг гадаадуудын хэрэгжүүлж буй ОюуТолгой нэрт төсөл улсын татварын нийт орлогын 2.6%-ийг бүрдүүлж байна гэсэн мэдээ жирэлзэн өнгөрөв. мунхаг би Эрдэнэт уулын баяжуулах үйлдвэр төсвийн орлогын 50%-иас илүүг бүрдүүлж байдаг гэж санах юм. ОюуТолгой нь Эрдэнэтээс хэд дахин том гээд төслийг эхлүүлэхийн тулд хөөрцөглөн ярилцаад байсан нь зүүд, зэрэглээ мэт санагдаад өнгөрөв.
өмнөх би малыг зөвхөн надад зориулагдсан, миний ходоодонд орж, миний хошногоор гарах учиртай мах гэж хардаг байж, гэтэл өшиглөдөг би малыг эх байгалийн нэг хэсэг, энэ Монголын минь ахуйн цөм болсон баялаг гэж хардаг болж.
үргэлжлээд мэдээ гарав. Ноён уулыг нинжа нар эзлээд, эзэнгүй газар тэд нар дураараа аашилж, тэнд очсон цагдаа нарт дийлдэхгүй, эх нутгийн минь нэг сайхан уулыг нүхлээд сүйтгэж байна гээд л гарав.
өмнөх би бодлоо: энэ муусайн нинжа нарыг бүгдийг нь хөөж туугаад, олон улсад нэр хүндтэй, олон улсын техник технологитой, олон мундаг мэргэжилтэй гадны нэг компанид, үгүй ядахдаа гадны компанитай хамтарсан Монгол компанид энэ уулыг хариуцуулаад өгвөл тэд нар алтыг нь сайхан аваад л, авсныхаа дараа янзтай сайхан нөхөн сэргээлт хийж уулыг нь эргүүлээд байсан хэвэнд нь оруулчихна. тэгвэл манайхаас ажиллах хүчин аваад, манай ажилгүй олон залуучуудыг ажлын байраар хангаад, улмаар тэр 70, 80 тонн алтыг нь бизнесийн ёс зүйтэй гадныхан Монгол банкинд худалдаад, манай улсын алтны нөөц ихсээд, үүнийг нь Монгол банк хэрэгтэй үедээ худалдаж гадаад валют олоод л, гадаад валютын төгрөгтэй харьцах ханш буураад, тэрийг нь дагаад миний халаасанд байх төгрөгийн худалдан авах чадвар тогтвортой байж, Монголчууд бидний амьдрал уруудахгүй гээд л. Ноён ууланд илэрсэн тэр эрт балрын үеийн хүмүүсийн булш яах вэ, тааралдах юм бол музейг нь дуудаад л өгчихнө биз, эсвэл тойруулаад л ухчихна биз гэж бодох.
өшиглөдөг би гэтэл бодлоо: тэр 70, 80 тонн алтаар яах юм бэ, тэрний оронд үзэмж төгөлдөр ой мод минь байж байг, ой мод минь байснаараа тэр Ноён ууланд орших усны эх, усны зангилаа хэвээр байж, эрүүл агаартай, цэвэр устайгаа байна. алтыг ямар идэж болох биш, ууж чадах биш, тэр алтаар яах вэ гэх. Ноён ууланд олдож байгаа тэр эрт балрын гэх булш бунханууд бол энэ л усны зангилаа болсон нутгаа үхсэн ч өөрийнхөө цогцосоор хамгаалах гэж зориуд тэнд онгологдсон бидний өвгүд дээдсүүдийн минь хүсэл юм гэж өмөөрөх. Хүннү гэх гүрэн Монгол гэх улсын минь үндэс суурь юм, бид нэг угшилтай, нэг угсааных юм гэдгийг, өнөөдөр орших Монгол гэнэт газрын гаваас ургаад гараад ирээгүй, бидний угшил, бидний Дээдсүүд энэ л нутагт, энэ МонГол гэх нутагт оршиж байсны илэрхий, хэн ч маргаж, үгүйсгэж чадахгүйг нотлох баталгаа нь энэ Ноён уул шиг өндөр сайхан хайрхануудад байгаа учраас үүний сөөм газрыг ч хөндөж болохгүй гэж омогших. Алт, зэс, төмөр зэрэг нь усны эх болдог, эдгээрийг нь олборлоод авчихвал усны зангилаа нь үгүй болж, ундарга үгүй болсон урсгал уснууд ширгэж, усаар тэтгэгдэх бүхэн буюу бүгд үгүй болно гэж өмнөх би-г эсэргүүцэх.
гадныхан эзэмшиж байгаа лицензийн талбай болох уулын амнаасаа эхлээд харуул манаатай байж, наад гадаадууд чинь мань мэтээрээ даажигнаад наад нинжа нарыг чинь зориуд хүмүүсийг төөрөгдүүлэх гэж оруулаад байгаан биш үү, тэгээд үүнийгээ хүмүүст итгүүлэх гээд зориуд олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр гаргаад байгаан биш үү гэж итгэлтэйгээр бодох. үнэнийг хэлэх гэсэн зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн амыг өнөөдрийн өлссөн ходоодоо тэжээх мөнгөөр нь хаагаад, хаалтын гэрээ хийгээд байна гэж бодох.
мэдээ үргэлжилсээр, гэхдээ өмнөх болоод өшиглөдөг би өнөө л Ноён уулыг бодсоор. маргаан дагуулж буй Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Ноён уул нь Хан Хэнтийн нурууны үргэлжлэл учраас өмнө нь түүнийг бүхэлд нь Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалтанд авсан гэж сонсож байсан. гэтэл одоо түүнийг ухаж, алт олборлох гэж байгаа гадны компанийн хэсгийг нь тусгай хамгаалалтаас гаргаад бусдыг нь хамгаалсаар үлдээх төслийг байгаль орчныг хамгаалах учиртай, энэ засгийн үед чиг үүргийн гэгдэж байгаа байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамных нь өнөөгийн зуурдын сайд Батцэрэг ярих, түүнийг батлуулах гэж байгаа гэнэ.
өмнөх би бодлоо: тийм ш дээ, ингээд л шийдчих хэрэгтэй. бөөн юм болж сүржигнэж байхаар асуудалд ингэж уян хатан хандаад, уулаа ч сүйтгэхгүй, баялгаа ч олборлочихно, гадныхан мөн ухаантай шүү, гадныхан гэхээсээ илүү үүнийг батлуулах гэж байгаа манай сайд, дарга нар мөн мундаг сэргэлэн, маневр сайтай байна гээд л. энэ ёстой мундаг сайд байна, байгалиа ч аваад үлдэж байна, бас улсынхаа эдийн засгийг давхар тооцож чадаж байна, мань мэтийгээ бодож байна шүү гээд л. угаасаа тэр ухах гэж байгаа газар нь ямар ч булш, бунхан илрээгүй юм чинь ингээд л шийдчих хэрэгтэй гээд л.
өшиглөдөг би нь гэтэл: юу балайраад байгаан бэ? ингэж яаж болох юм, тэр хэсэг газар нь коридор гаргаж тусгай хамгаалалтаас гаргаад, түүнийг нь ухахын тулд наана, цаанаас нь хүнд даацын тэрэгнүүд очно, тэгэхээр газрын гадарга дээр нөгөө уул чинь, ой чинь үгүй болно. газрын доор нөгөө усны зангилаа чинь хөндөгдөөд үгүй болно. тэгээд ч наад гадаадынхан чинь газар доогуур тунель гаргаж ухаад бусад хэсгийг нь бүгдийг нь хөндийлөөд ухчихна гэж харамлах. Засгийн газрын захиалгаар хийгдсэн судалгаагаар наад гадныхан чинь ухах гээд байгаа газар багадаа 8 булш олдсон гээ биз дээ, түүнийг нь наад гадныхны төлөө хөлөө хугалах гээд гүйгээд байгаа нөхдүүд нууж дарагдуулаад, тэр талаарх мэдээллийг судалгааны тайлангаас нь ор мөргүй алга болгосон гээ биз дээ, ер нь наад гадаадууд чинь манай хэдэн авилгал авсан, харь цусны хольцтой нөхдүүдтэй нийлж байгаад Монгол минь энэ нутагт үргэлж оршиж байсан нотолгоо болох эдгээр өвгүдийн минь булш бунхан, нотлох баримтыг өөрсдөө аваад, авсныгаа хав дараад, дараа нь бидний үүх түүхийг өөрчлөх гээд байна гэж бат бодох.
тэгээд ч чиг үүргийн буюу үндсэн дөрвөн яам /чиг үүргийн буюу аль ч намын үед, засгийн үед заавал байх учиртай, бусад яамнуудаа араасаа чирч байх учиртай Сангийн яам, Хууль зүйн яам, Гадаад харилцааны яамдууд, эдгээрүүд дээр нэмэгдэж энэ ардчилсан намын үед Байгаль орчны яам чиг үүргийн яамаар нэмэгдсэн/-ны нэг байж, энэ байгаль орчны яамны сайдын байж байгааг ээ. уул уурхайн яам гуай та байж бай, улсын их хурлын гишүүд та нар сонсож бай, энэ ууланд уул уурхай эрхэлж, гүний уурхайг ашиглалтанд оруулж, уулыг дэлбэлвэл усны зангилаа нь үгүй болно, зангилаа нь үгүй болвол та бид уух усгүй болно, мөн наад хавиар нутаглах эхнээсээ дайжиж байгаа ан амьтан, ургамлын аймаг устана гэх зэргээр чиг үүргийнхээ яамны сайд шиг уулыг ухахыг хүсэж байгаа гаруудад саад болчихож чадахгүй, арчаагүй новш гэж бодох. энэ ч дээ, аягүй бол ямар нэг зүйлээр барьцаалагдсан, эсвэл ямар нэг эдээр худалдагдсан новш байна даа гэж хардах.
мэдээ ч тэгсгээд дуусав. би ч үргэлжлүүлэн бодсоор үлдэв.
ганц кино үзэх гэсэн биш өөртэйгөө маргалдсаар өнгөрлөө, ганц хоёр суваг эргүүлсэн биш өөртэйгөө тэмцэлдсээр таарлаа. ганц мэдээ харсан биш өөртэйгөө цэц булаацалдсаар л таарлаа.
гэнэт өмнөх би, өшиглөдөг би хоёрын дунд, тэдгээрийг ажиглаж байгаа, тэр нь энэ нь гэж ялгаж байгаа өөр нэг би байгааг анзаарлаа. өөр ч олон би байж болох юм байна гэж бодлоо. ингэж бодонгуут энэ бүхэн маань миний олз юм байна, Онгод Дээдүүд маань надад өгсөн хамгийн гол олз нь энэ л өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулах боломж юм байна гэж бодов.
Онгод Дээдүүд үргэлж л аливаа үгний арыг хар, ард нь байгаа утгыг тань, мөн чанарыг нь ол, аливаа зүйлийг хэлэх болоод хийхдээ гурван цаг дээр нь хар гээд л сургадаг. мань мэт нь тэгж сураагүй, хэвшээгүй л байна, сурах хэвших нь байтугай нээрээ ингэж хэлж байсан бил үү л гэж маанагтаж суух.
яахав, маанагтаж суусных, маанагтангаа зурагт үзсэнийх аливаа зүйлийн мөн чанарыг харах, таних, олохын тулд заавал харьцуулалт хийж таарах юм байна гэдгийг л ухав.
харин харьцуулалт нь өөрийгөө хэнтэй, юутай харьцуулахаас ихээхэн хамаарах бололтой.
миний хувьд яахав, өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө харьцуулснаар, өмнөх би-г орхиж, өнөөдрийн өшиглөдөг би-рүү тэмүүлж байгаадаа яагаад ч юм баясав. ингэж өмнөхтэйгээ өнөөгөө харьцуулаад, үүнийг нь өөрөө дотроо дэнслээд байвал олз шүү гэж маасайв ккк.
миний лааз өшиглөх яахав дээ, туг ч барина, тугал ч хариулна гэгчээр эр хүний тугал хариулахын өнөөгийн хэлбэр л биз. харин бид тугаа бариад мандуулж байна гээд лааз биш эх орноо өшигчөөд байгаан биш биз, тугаа мандуулж байна гэсэн чинь Хөх Монголынхоо биш харь нэгний, хазгай хэлтний тугийг санаатай болоод санамсаргүйгээр өндөрт өргөчихөөд явж байгаан биш биз гэж гэнэт асуумаар санагдав?!
өнөөдрийг хүртэл нилээд хэсэг хугацаанд өөрийгөө л харьцуулж, бодож, анзаарч явсан гэхэд буруудахгүй л байх. мундаг, чадалтай, удирдагч, түүхэнд нэрээ тодоор үлдээсэн гээд хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй, нэгэн цаг хугацаанд зэрэгцэн амьдарч байгаа мундагуудтай, эсвэл мунхагуудтай, чадалтайнуудтай, эсвэл чадал муутай дорой нэгэнтэй гээд л өөр хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй ээ. өөрийгөө өөртэйгөө л харьцуулахыг хичээлээ. өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө, өнөөгийн би-гээ өнгөрсний би-тэйгээ л харьцуулахыг хичээлээ.
тэгсэн чинь олон зайгуул, зайлуул, тэнэмэл, хэсмэл, зуугуул, зугтмал, шилэрмэл, шилэгдмэл гээд л бодлууд маань өнөө л Онгод, Буурлуудтай холбогдож байх юм. Онгод залснаас өмнө нь, дараа нь гэж шампууны сурталчилгаа шиг, нүүрний тосны реклам шиг шууд харьцуулж болохгүй, боломжгүй юм гэдгийг бага зэрэг ухаарлаа ккк.
Онгодоо залж, удмынхандаа, угсааныхандаа, өрөөлд үгээ хэлж, үйлийг чиглүүлж, гарцыг нээж, харанхуйг гэрэлтүүлж явахыг хүсэх тэднийхээ улаач болсноос хойш багагүй хугацаа өнгөрчээ.
за тэр яах вэ, сэдвээсээ халиад талийх гэж байна хэхэ. харьцуулалтаа л бичье байз.
өмнө би том гэгдэх арилжааны банкинд, том гэгдэх газарт нь эдийн засагч гэсэн мундаг шошготой, мундаг албатай байлаа. дараа нь нэг хэсэг хөрөнгө оруулалтын шинжээч гэх шошго зүүж үзлээ, дараа нь нэг хэсэг уул уурхайн салбарт ажиллалаа, дараа нь даатгалын компанид бяцхан захирал хийж үзлээ. сүүлд нэг хэсэг барилгын салбарын компанид менежер хийж үзэв. одоо бол гудамжинд лааз өшиглөөд л, байхгүй бол олж өшиглөөд л явж байна ккк. бүр лааз олдохгүй бол хуванцар ундааны, усны сав олж өшиглөөд л. гэхдээ хуванцар сав ч бас түүгдэж, тушаагдаж мөнгө болдог тул өшиглөхөд олдоц муутай ккк. за юу өшиглөх нь яах вэ, гол нь албан байгууллагад ажлын цагаар тогтсон цалинтай, тодорхой эрх мэдэлтэй явж байсан хүн гудамжинд ямар нэг юм өшиглөөд л яваа гэж ойлгуулах гэсэндээ баахан өшиглөх юмны тухай бичлээ.
тэгэхээр өнөө өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулсан харьцуулалт маань өмнөх би болоод өшиглөдөг би гэсэн ангилалд хуваагдаж таарах нь.
зурагтаар америкуудын хийсэн, африкийн нэг улсад дайтаад л, тэндээ сүр хүчийг үзүүлж байгаад зорилгодоо хүрч, алдагдсан нэг эр зоригтой дайчныг аварч эх оронд нь аваачиж, ээж, аавд нь золгуулж байгаа тухай кино гарч байна. яахав өшиглөх юм ховор хүн чинь түүнийг үздэг юм байгаа биз дээ.
өмнөх би бол америкчууд мундаг байна шүү, ямар мундаг баатарлаг юм бэ, ганц хүнийхээ төлөө ингэж сүрийг үзүүлж, ямар ч үнээр хамаагүй даалгасан даалгаврыг биелүүлж чадаж байна гэх зэргээр киногоо бахдан үзэж, аргагүй л хийт болсон, олон оскар авсан, олон сая дооллар олсон кино ийм байхаас яах вэ гэж бодоод л үзээд дуусах байсан.
гэтэл бас шууд ингэж бодож чадахаа больсон байв. өнөө өшиглөдөг би чинь өөрөөр буюу өнөө америкчуудын зорилгоо биелүүлэх замд нь үрэгдэж байгаа адилхан л хүн, америк биш боловч африк хүмүүсийг өрөвдөж, энэ киноны энэ олон үйл явдал дунд хичнээн хүн үрэгдсэн бол, хичнээн их хүмүүсийн орон гэр сүйдэж, тав тухтай байдал алдагдаж, эх орных нь хөрс шороо сэндийчигдсэн бол, хичнээн уух ус нь бохирдсон бол гэж бодов.
америкчууд яахав пижигнэж ороод л, пижигнэтэл бөмбөгдөөд л, уулыг нь ухаж, усыг нь эргүүлээд ч болов өнөө даалгавраа биелүүлчихнэ, тэгээд л өнөө америк мөрөөдөл гэгдэх өөрийн мэт боловч бусдаас булаасан газар нутаг руугаа явчихна, харин өнөө уул нь бөмбөгдүүлж, ус нь эргэсэн газарт үлдэж байгаа африкчууд яасан бол гэж гайхаад л үлдэв. яагаад энэ америк найруулагч энэ тухайг кинондоо оруулсангүй вэ, мартчихав уу, эсвэл киноны төсөв нь хүрэлцсэнгүй юу, эсвэл кино нь хэт урт болох гээд байсан уу гээд л балай балай зүйл бодсон ч өшиглөдөг би эцэст нь ердөө л тэр найруулагч, тэр америкт өөрийн нутагтаа үлдэж буй африкчууд сонин биш, хэн ч биш учраас орхисон байх гэж бодов.
яг энэ кинон дээр гаргаж байгаа аашаа, авираа америкчууд, америкчууд шиг олон гадаадууд африкчууд шиг гадныхны санах бид нарт гаргаад байгаан биш үү гэсэн бодлыг өшиглөдөг би тээсээр киногоо үзсээр.
кино дууслаа. дуусахаар нь суваг сольж байтал нэг суваг дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухайд гарч байх юм. өмнөх би болон өшиглөдөг би-гийн бодлууд хөвөрсөөр.
Монголд маань гадаадын хөрөнгө оруулалт ихээр орж ирээд, эдийн засаг маань өсөж, хөгжөөд л, том том байшингууд сүндэрлээд л, хүмүүс том том тоотой цалингууд аваад л, том том бэрээндийн гял цал хувцас өмсөөд л, том том хөсөг тэрэг унаад л, том том яриад л, томорч буй даяаршилтай хөл зэрэгцэж, алхаа жигдрээд мөн сайхан байна. гэтэл сүүлийн хэдэн жил энэ хэдэн эх орон, газар нутаг, цэвэр ус, агаараа гэж элийрсэн нөхдүүдээс болж, малаа маллаад тэндээ сууж байх ёстой нөхдүүдээс болоод гадаадын хөрөнгө оруулалт багаслаа, хорогдлоо, буурлаа. буруутан нь тэд нар юм байна, эднээс болоод би хэдэн зуун сая төгрөг, хэдэн тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг Монголдоо татаж, уулыг тэгшилж хороолол босгож, усыг зайчилж хот босгох байсан минь бүтэхгүй боллоо гэж өмнөх би боддог байв.
гэтэл өшиглөдөг би өөрөөр буюу өмнөхөө, чи энэ бие, энэ хувь хүн төвтэй бодоод байна, хувь хүнийг бодоод л байвал буруутдаг юм. харин энэ хувь хүн төвтэй бодохын оронд эх байгаль төвтэй бодооч, энэ хувь төвөөр бүхнийг эзэгнэж, бүгдийг хэрэглэхээсээ илүүтэй эх байгальтайгаа зохицох, нийцэх талаараа бодоочээ гэж шаардах. юу билээ гээд зогтустал үнэндээ миний амьсгалж байгаа агаар, ууж байгаа ус, идэж байгаа хоол, өмсөж байгаа хувцас, эдэлж байгаа бүхэн маань үнэхээр л эх байгалиас л үүдэлтэй, үүсэлтэйг анзаарлаа. өмнөхөө чиний нөгөө элийрсэн гээд байгаа нөхдүүд чинь, энэ л эх байгалийн чинь төлөө зүтгэж байна, тэмцэж байна, үгүй ядахдаа үгээ хэлж чадаж байна гэж тэднийг өмөөрөх.
наад гадаадууд чинь хөрөнгө оруулалт гэж энд авчирсан мөнгөө өөрсдийнхөө нутгаас сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж худалдан авах, түүнийгээ ажиллуулах мэргэжилтэндээ цалин өгөх, хамгийн гол нь гадаадуудыг Монголчуудаас минь илүү таатай нөхцлөөр ажиллах орчныг нь энд Монголд минь бүрдүүлж өгсөн хүмүүсийн гарыг хүндрүүлж, авилгалдаа зарцуулах гэсээр яг энд эдийн засагт минь наалдаж байгаа нь бараг үгүй юм гэж тэрслүү царайлах. өшиглөдөг миний энэ л бодлыг батлах мэт мундаг гадаадуудын хэрэгжүүлж буй ОюуТолгой нэрт төсөл улсын татварын нийт орлогын 2.6%-ийг бүрдүүлж байна гэсэн мэдээ жирэлзэн өнгөрөв. мунхаг би Эрдэнэт уулын баяжуулах үйлдвэр төсвийн орлогын 50%-иас илүүг бүрдүүлж байдаг гэж санах юм. ОюуТолгой нь Эрдэнэтээс хэд дахин том гээд төслийг эхлүүлэхийн тулд хөөрцөглөн ярилцаад байсан нь зүүд, зэрэглээ мэт санагдаад өнгөрөв.
өмнөх би малыг зөвхөн надад зориулагдсан, миний ходоодонд орж, миний хошногоор гарах учиртай мах гэж хардаг байж, гэтэл өшиглөдөг би малыг эх байгалийн нэг хэсэг, энэ Монголын минь ахуйн цөм болсон баялаг гэж хардаг болж.
үргэлжлээд мэдээ гарав. Ноён уулыг нинжа нар эзлээд, эзэнгүй газар тэд нар дураараа аашилж, тэнд очсон цагдаа нарт дийлдэхгүй, эх нутгийн минь нэг сайхан уулыг нүхлээд сүйтгэж байна гээд л гарав.
өмнөх би бодлоо: энэ муусайн нинжа нарыг бүгдийг нь хөөж туугаад, олон улсад нэр хүндтэй, олон улсын техник технологитой, олон мундаг мэргэжилтэй гадны нэг компанид, үгүй ядахдаа гадны компанитай хамтарсан Монгол компанид энэ уулыг хариуцуулаад өгвөл тэд нар алтыг нь сайхан аваад л, авсныхаа дараа янзтай сайхан нөхөн сэргээлт хийж уулыг нь эргүүлээд байсан хэвэнд нь оруулчихна. тэгвэл манайхаас ажиллах хүчин аваад, манай ажилгүй олон залуучуудыг ажлын байраар хангаад, улмаар тэр 70, 80 тонн алтыг нь бизнесийн ёс зүйтэй гадныхан Монгол банкинд худалдаад, манай улсын алтны нөөц ихсээд, үүнийг нь Монгол банк хэрэгтэй үедээ худалдаж гадаад валют олоод л, гадаад валютын төгрөгтэй харьцах ханш буураад, тэрийг нь дагаад миний халаасанд байх төгрөгийн худалдан авах чадвар тогтвортой байж, Монголчууд бидний амьдрал уруудахгүй гээд л. Ноён ууланд илэрсэн тэр эрт балрын үеийн хүмүүсийн булш яах вэ, тааралдах юм бол музейг нь дуудаад л өгчихнө биз, эсвэл тойруулаад л ухчихна биз гэж бодох.
өшиглөдөг би гэтэл бодлоо: тэр 70, 80 тонн алтаар яах юм бэ, тэрний оронд үзэмж төгөлдөр ой мод минь байж байг, ой мод минь байснаараа тэр Ноён ууланд орших усны эх, усны зангилаа хэвээр байж, эрүүл агаартай, цэвэр устайгаа байна. алтыг ямар идэж болох биш, ууж чадах биш, тэр алтаар яах вэ гэх. Ноён ууланд олдож байгаа тэр эрт балрын гэх булш бунханууд бол энэ л усны зангилаа болсон нутгаа үхсэн ч өөрийнхөө цогцосоор хамгаалах гэж зориуд тэнд онгологдсон бидний өвгүд дээдсүүдийн минь хүсэл юм гэж өмөөрөх. Хүннү гэх гүрэн Монгол гэх улсын минь үндэс суурь юм, бид нэг угшилтай, нэг угсааных юм гэдгийг, өнөөдөр орших Монгол гэнэт газрын гаваас ургаад гараад ирээгүй, бидний угшил, бидний Дээдсүүд энэ л нутагт, энэ МонГол гэх нутагт оршиж байсны илэрхий, хэн ч маргаж, үгүйсгэж чадахгүйг нотлох баталгаа нь энэ Ноён уул шиг өндөр сайхан хайрхануудад байгаа учраас үүний сөөм газрыг ч хөндөж болохгүй гэж омогших. Алт, зэс, төмөр зэрэг нь усны эх болдог, эдгээрийг нь олборлоод авчихвал усны зангилаа нь үгүй болж, ундарга үгүй болсон урсгал уснууд ширгэж, усаар тэтгэгдэх бүхэн буюу бүгд үгүй болно гэж өмнөх би-г эсэргүүцэх.
гадныхан эзэмшиж байгаа лицензийн талбай болох уулын амнаасаа эхлээд харуул манаатай байж, наад гадаадууд чинь мань мэтээрээ даажигнаад наад нинжа нарыг чинь зориуд хүмүүсийг төөрөгдүүлэх гэж оруулаад байгаан биш үү, тэгээд үүнийгээ хүмүүст итгүүлэх гээд зориуд олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр гаргаад байгаан биш үү гэж итгэлтэйгээр бодох. үнэнийг хэлэх гэсэн зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн амыг өнөөдрийн өлссөн ходоодоо тэжээх мөнгөөр нь хаагаад, хаалтын гэрээ хийгээд байна гэж бодох.
мэдээ үргэлжилсээр, гэхдээ өмнөх болоод өшиглөдөг би өнөө л Ноён уулыг бодсоор. маргаан дагуулж буй Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Ноён уул нь Хан Хэнтийн нурууны үргэлжлэл учраас өмнө нь түүнийг бүхэлд нь Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалтанд авсан гэж сонсож байсан. гэтэл одоо түүнийг ухаж, алт олборлох гэж байгаа гадны компанийн хэсгийг нь тусгай хамгаалалтаас гаргаад бусдыг нь хамгаалсаар үлдээх төслийг байгаль орчныг хамгаалах учиртай, энэ засгийн үед чиг үүргийн гэгдэж байгаа байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамных нь өнөөгийн зуурдын сайд Батцэрэг ярих, түүнийг батлуулах гэж байгаа гэнэ.
өмнөх би бодлоо: тийм ш дээ, ингээд л шийдчих хэрэгтэй. бөөн юм болж сүржигнэж байхаар асуудалд ингэж уян хатан хандаад, уулаа ч сүйтгэхгүй, баялгаа ч олборлочихно, гадныхан мөн ухаантай шүү, гадныхан гэхээсээ илүү үүнийг батлуулах гэж байгаа манай сайд, дарга нар мөн мундаг сэргэлэн, маневр сайтай байна гээд л. энэ ёстой мундаг сайд байна, байгалиа ч аваад үлдэж байна, бас улсынхаа эдийн засгийг давхар тооцож чадаж байна, мань мэтийгээ бодож байна шүү гээд л. угаасаа тэр ухах гэж байгаа газар нь ямар ч булш, бунхан илрээгүй юм чинь ингээд л шийдчих хэрэгтэй гээд л.
өшиглөдөг би нь гэтэл: юу балайраад байгаан бэ? ингэж яаж болох юм, тэр хэсэг газар нь коридор гаргаж тусгай хамгаалалтаас гаргаад, түүнийг нь ухахын тулд наана, цаанаас нь хүнд даацын тэрэгнүүд очно, тэгэхээр газрын гадарга дээр нөгөө уул чинь, ой чинь үгүй болно. газрын доор нөгөө усны зангилаа чинь хөндөгдөөд үгүй болно. тэгээд ч наад гадаадынхан чинь газар доогуур тунель гаргаж ухаад бусад хэсгийг нь бүгдийг нь хөндийлөөд ухчихна гэж харамлах. Засгийн газрын захиалгаар хийгдсэн судалгаагаар наад гадныхан чинь ухах гээд байгаа газар багадаа 8 булш олдсон гээ биз дээ, түүнийг нь наад гадныхны төлөө хөлөө хугалах гээд гүйгээд байгаа нөхдүүд нууж дарагдуулаад, тэр талаарх мэдээллийг судалгааны тайлангаас нь ор мөргүй алга болгосон гээ биз дээ, ер нь наад гадаадууд чинь манай хэдэн авилгал авсан, харь цусны хольцтой нөхдүүдтэй нийлж байгаад Монгол минь энэ нутагт үргэлж оршиж байсан нотолгоо болох эдгээр өвгүдийн минь булш бунхан, нотлох баримтыг өөрсдөө аваад, авсныгаа хав дараад, дараа нь бидний үүх түүхийг өөрчлөх гээд байна гэж бат бодох.
тэгээд ч чиг үүргийн буюу үндсэн дөрвөн яам /чиг үүргийн буюу аль ч намын үед, засгийн үед заавал байх учиртай, бусад яамнуудаа араасаа чирч байх учиртай Сангийн яам, Хууль зүйн яам, Гадаад харилцааны яамдууд, эдгээрүүд дээр нэмэгдэж энэ ардчилсан намын үед Байгаль орчны яам чиг үүргийн яамаар нэмэгдсэн/-ны нэг байж, энэ байгаль орчны яамны сайдын байж байгааг ээ. уул уурхайн яам гуай та байж бай, улсын их хурлын гишүүд та нар сонсож бай, энэ ууланд уул уурхай эрхэлж, гүний уурхайг ашиглалтанд оруулж, уулыг дэлбэлвэл усны зангилаа нь үгүй болно, зангилаа нь үгүй болвол та бид уух усгүй болно, мөн наад хавиар нутаглах эхнээсээ дайжиж байгаа ан амьтан, ургамлын аймаг устана гэх зэргээр чиг үүргийнхээ яамны сайд шиг уулыг ухахыг хүсэж байгаа гаруудад саад болчихож чадахгүй, арчаагүй новш гэж бодох. энэ ч дээ, аягүй бол ямар нэг зүйлээр барьцаалагдсан, эсвэл ямар нэг эдээр худалдагдсан новш байна даа гэж хардах.
мэдээ ч тэгсгээд дуусав. би ч үргэлжлүүлэн бодсоор үлдэв.
ганц кино үзэх гэсэн биш өөртэйгөө маргалдсаар өнгөрлөө, ганц хоёр суваг эргүүлсэн биш өөртэйгөө тэмцэлдсээр таарлаа. ганц мэдээ харсан биш өөртэйгөө цэц булаацалдсаар л таарлаа.
гэнэт өмнөх би, өшиглөдөг би хоёрын дунд, тэдгээрийг ажиглаж байгаа, тэр нь энэ нь гэж ялгаж байгаа өөр нэг би байгааг анзаарлаа. өөр ч олон би байж болох юм байна гэж бодлоо. ингэж бодонгуут энэ бүхэн маань миний олз юм байна, Онгод Дээдүүд маань надад өгсөн хамгийн гол олз нь энэ л өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулах боломж юм байна гэж бодов.
Онгод Дээдүүд үргэлж л аливаа үгний арыг хар, ард нь байгаа утгыг тань, мөн чанарыг нь ол, аливаа зүйлийг хэлэх болоод хийхдээ гурван цаг дээр нь хар гээд л сургадаг. мань мэт нь тэгж сураагүй, хэвшээгүй л байна, сурах хэвших нь байтугай нээрээ ингэж хэлж байсан бил үү л гэж маанагтаж суух.
яахав, маанагтаж суусных, маанагтангаа зурагт үзсэнийх аливаа зүйлийн мөн чанарыг харах, таних, олохын тулд заавал харьцуулалт хийж таарах юм байна гэдгийг л ухав.
харин харьцуулалт нь өөрийгөө хэнтэй, юутай харьцуулахаас ихээхэн хамаарах бололтой.
миний хувьд яахав, өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө харьцуулснаар, өмнөх би-г орхиж, өнөөдрийн өшиглөдөг би-рүү тэмүүлж байгаадаа яагаад ч юм баясав. ингэж өмнөхтэйгээ өнөөгөө харьцуулаад, үүнийг нь өөрөө дотроо дэнслээд байвал олз шүү гэж маасайв ккк.
миний лааз өшиглөх яахав дээ, туг ч барина, тугал ч хариулна гэгчээр эр хүний тугал хариулахын өнөөгийн хэлбэр л биз. харин бид тугаа бариад мандуулж байна гээд лааз биш эх орноо өшигчөөд байгаан биш биз, тугаа мандуулж байна гэсэн чинь Хөх Монголынхоо биш харь нэгний, хазгай хэлтний тугийг санаатай болоод санамсаргүйгээр өндөрт өргөчихөөд явж байгаан биш биз гэж гэнэт асуумаар санагдав?!
Tuesday, September 9, 2014
аашламаар ч байх шиг
хүн ер нь юу, эсвэл хэн юм бэ?
бодож үзээгүй юм байна, тэгэхээр би хүн учраас, өөрийгөө хэн бэ гэдгийг гүйцэд бодож байгаагүй л болж таарлаа.
би бол хүйтэн хөндий, алив зүйлд дургүй байгаагаа нуулгүй нүүрэн дээрээ илэрхийлчихдэг, дуртай бол арзайтлаа инээчихдэг, зориод итгэсэн зүйлийнхээ эцсийг хүргэхийг хүсдэг, чадахгүй бол хичээж яваад өнхөрөх, зарим хүнд сэтгэлгүй, хоосон хонгио мэт, эр хүний тогтуун, дөлгөөн зангийн үнэр ч үгүй, 13 байтугай 1300 ааштай тийм л нэгэн.
өрөөлийг биш өөрийгөө л боддог, энэ ингэвэл надад яаж тусах бол, тэр тэгвэл би ямар ашиг болох бол гээд л, үүнийг хийвэл би яах бол, түүнийг үйлдвэл тэр биш би яах бол гээд л.
үнэн амиа, өөрийгөө л боддог, өрөөл надад хамаагүй тийм л нэгэн.
гэтэл энэ туулж байгаа амьдралд минь нэгэн зүйл тохиолоо. хүн гэдгээ ойлгож чадаагүй надад, өрөөлийг огтхон ч бодож мэдэхгүй надад, өөрийнхөө л амийг хичээгч надад үүрэх ёстой ачаа, туулах учиртай тавилан, тунгаах хэрэгтэй бодлууд, тайлах ёстой оньсогууд гээд л түм, буман зүйлийг өөртөө агуулсан улаач гэдэг тавилан байсныг нь өдий 30 гаран насандаа л анх мэдээд, түүнээсээ зугтаад, дийлэхгүй хуяглачихаад л сууж байдаг.
улаач гэх тавиланг ойлгох гэж ядаж яваа, энэ алдрыг дагалдаж ирэх бонус, шид гэдэгт нь дурлах биш, харин үүрэг, хариуцлага гэдгээс нь эмээдэг, эмээснийхээ хэрээр чадахыг хүсдэг. чадаад ганц зүйл ухаад ойлгочихвол чалчаад явах, чадахгүй бол нэрэлхээд дуугүй байх, тийм л ааштай, авиртай нэгэн.
улаач болсон биш, өөрийн бус, өөр сүнсний мэдрэх мэдрэмж, тунгаах бодол, тайлах учиг, хайрлах зүрх, хайрах ир, зорих зорилго, давах хат, даах бяр, энэрэх энэрэл, эр зориг гээд л янз бүрийн зүйлийг мэдэрч байна.
мэдрээд ухаж ойлгосноосоо, мэдрээд гайхсан нь, сониучирхсан нь, солиотой мэт санагдсан нь, сонжоод өнгөрсөн нь олон байх.
гэхдээ нэг л зүйлд бат итгэлтэй болсон нь тэр сүнснүүд нь, алд биеийг минь эзлээд, оюун бодлыг минь хуваагаад, сэтгэл, зүрхийг минь шаналгаад, бодох бодлыг минь тэлээд байгаа тэр л сүнснүүд нь, тэр л хий биетэнгүүд нь энэ орчлонд хүмүүн гэдэг алдрыг зүүж, хий биш бодитоор хэлхэх яс, урсах цусыг тээж, цохилох зүрхтэй, тунгаах оюунтай, бодох тархитай гээд гайхуулаад байгаа биднээс төө байтугай, алд илүү оюунтай, илүү сэтгэлтэй, илүү энэрэлтэй байгаа нь юм.
өмнө нь би хүүхдээ хүүхэд, миний л хүүхэд гэж харахаас, энэ хүүхэд минь өөрөө хувь хүн, өөрөө ирээдүйг цогцлоох нэгэн Монгол эр, өөрийн араншинтай, өөрийн бодолтой, өөрөө мөрөө үлдээх том эр гэж харж явсангүй, тэгтэл улаач болоод тэгж харах эхлэл тавигдав. яах вэ, эр миний ясыг, эхнэр түүний цусыг тээгээд, түүндээ байх удмын мэдээлэл, өгөгдсөн бүхэн нь байгаа ч, яг харахаар тэр бол тусдаа хувь хүн, тусдаа Хүмүүн Алдартан аж.
өмнө нь би үзвэр үзэхээрээ яагаад, ямар учраас ингэв, яах гээд байна гээд, учир шалтгааныг нь олохыг хичээдэг байв. гэтэл одоо мэдрэл болчихож. учир шалтгааныг нь олох гэж бодох зуур хүмүүсийг уйлуулах кадр гарахаар нь хүн шиг уйлах гээд л байдаг болж. яаж байгаа юм, дэмийрч байгаан биш биз дээ.
өмнө нь би хүмүүст үг хэлэхдээ хурц үгээр, үнэн гэж бодсон үгээрээ, эсвэл өрөөлийг давах гэсэндээ бодолдоо орсныг, амандаа багтсаныг хэлдэг байж. гэтэл одоо энэ үг гэдэг нь өр зүрхийг тэтгэх баяр байж болохыг, эсвэл өчүүхэн болгож хэсэглэж, сийчих хутга байж болохыг анзаараад ч тэр юм уу, эсвэл өөрийн биш өөр сүнсний нөлөөллөөр ч тэр юм уу, үгээ хэлэхдээ бодох гээд ч байх шиг. гэхдээ л сайн уу гэхдээ, юу байна гэхдээ бодоод суухгүй нь л лав.
зүгээр л өөрийн дураар аашламаар санагдах юм. дотроо байгааг галт уул мэт дэлбэлмээр, тэгэхээр сөнөсөн галт уул болчихно гээд бас дэлбэлэхгүй ээ, цаадах чинь.
эсвэл өөрийгөө гэх, өөрийг нь гэдэг хүмүүст, өөрийг нь дотночлох өрөөлд хамаг адайр зангаа үзүүлмээр, аашаа харуулж санаа амармаар байх юм, тэгэхээр бас нөгөө сэтгэл гэж улаач болоод л миний үгийн санд орсон зүйл нь дотроос маажаад байх шиг, тэгээд л болих юм.
эсвэл багтраад байгаа сэтгэлээ бусдад мэдүүлэхгүй гээд амьсгаагаа түгжээд суучихмаар, бүр болдог бол тэгээд унтчихмаар санагдах юм, тэгэхээр агаараар амьсгалдаг амьтан учраас бүр чадхийчих гээд болохгүй юм.
эсвэл зүгээр л ганцаар, бараа нь харагдахгүй алсад, хараа хүрэхгүй холд явчихмаар байх юм, тэгэхээр нөгөө зардал мөнгө нь байхгүй болоод больчихоод байх юм.
зүгээр л зүлгэн дээр гэрээ бариад, айраг шимээд, алсыг ширтээд суумаар байх юм, гэтэл өнөөх чинь адуу гэдгийг зурагтаас л харсан, айраг гэдгийг уухаас л цаашгүй, гэр гэдгийг бөөрөнхий л гэж бодохоос барьж мэдэхгүй учраас бас больчихноо.
ер нь тэгээд яах гээд байгаа юм бэ? яах ёстой юм бэ?
энэ л улаач гэх алдрыг тээх учигтай бүхэн нь, энэ л тавиланг туулах ёстой бүхэн нь зүгээр л алив зүйлийн учрыг ухах учиртай юм шиг, ухсанаа эхлээд өөртөө туршиж, өөрийнхөө үйлдлээр туршиж, хэрэгжүүлэх, үлгэрлэх учиртай юм шиг, өөрөө чадаж байвал өрөөлд сайныг ерөөж туслах учиртай юм шиг, өрөөлд дэм болж чадаж байвал үргэлжлэл болсон үрсүүддээ түүх болгон үлдээх учиртай юм шиг. энэ улаач гэх хүмүүнд эрхлээд суух цаг, боломжоос илүүтэй үүрээд явах ачаа, дүүрээд тараах итгэл, дутаах учиргүй үйл, гутаах ёсгүй удам л байдаг юм шиг.
өөрийн биш, өрөөлийн өнөө хий биетэн сүнснүүдийнхээ чиглүүлж өгсөн, сэдэж хэлсэн, тайлж учрыг ойлгуулсан, туулж бүтээж явсан бүхнийг энэ махан биеэрээ, ясан хэлхээгээрээ, цусан зүрхээрээ, үйлдэх 2 гараараа, алхах 2 хөлөөрөө сэдэл биш бүтээл, санаа биш бодит, тайлал, таамаг биш туулах зам болгох учиртай ч юм шиг.
харин нь л дээ, мэдэхгүй юм даа, би ч ер нь юугаа ч мэдэх вэ дээ.
бодож үзээгүй юм байна, тэгэхээр би хүн учраас, өөрийгөө хэн бэ гэдгийг гүйцэд бодож байгаагүй л болж таарлаа.
би бол хүйтэн хөндий, алив зүйлд дургүй байгаагаа нуулгүй нүүрэн дээрээ илэрхийлчихдэг, дуртай бол арзайтлаа инээчихдэг, зориод итгэсэн зүйлийнхээ эцсийг хүргэхийг хүсдэг, чадахгүй бол хичээж яваад өнхөрөх, зарим хүнд сэтгэлгүй, хоосон хонгио мэт, эр хүний тогтуун, дөлгөөн зангийн үнэр ч үгүй, 13 байтугай 1300 ааштай тийм л нэгэн.
өрөөлийг биш өөрийгөө л боддог, энэ ингэвэл надад яаж тусах бол, тэр тэгвэл би ямар ашиг болох бол гээд л, үүнийг хийвэл би яах бол, түүнийг үйлдвэл тэр биш би яах бол гээд л.
үнэн амиа, өөрийгөө л боддог, өрөөл надад хамаагүй тийм л нэгэн.
гэтэл энэ туулж байгаа амьдралд минь нэгэн зүйл тохиолоо. хүн гэдгээ ойлгож чадаагүй надад, өрөөлийг огтхон ч бодож мэдэхгүй надад, өөрийнхөө л амийг хичээгч надад үүрэх ёстой ачаа, туулах учиртай тавилан, тунгаах хэрэгтэй бодлууд, тайлах ёстой оньсогууд гээд л түм, буман зүйлийг өөртөө агуулсан улаач гэдэг тавилан байсныг нь өдий 30 гаран насандаа л анх мэдээд, түүнээсээ зугтаад, дийлэхгүй хуяглачихаад л сууж байдаг.
улаач гэх тавиланг ойлгох гэж ядаж яваа, энэ алдрыг дагалдаж ирэх бонус, шид гэдэгт нь дурлах биш, харин үүрэг, хариуцлага гэдгээс нь эмээдэг, эмээснийхээ хэрээр чадахыг хүсдэг. чадаад ганц зүйл ухаад ойлгочихвол чалчаад явах, чадахгүй бол нэрэлхээд дуугүй байх, тийм л ааштай, авиртай нэгэн.
улаач болсон биш, өөрийн бус, өөр сүнсний мэдрэх мэдрэмж, тунгаах бодол, тайлах учиг, хайрлах зүрх, хайрах ир, зорих зорилго, давах хат, даах бяр, энэрэх энэрэл, эр зориг гээд л янз бүрийн зүйлийг мэдэрч байна.
мэдрээд ухаж ойлгосноосоо, мэдрээд гайхсан нь, сониучирхсан нь, солиотой мэт санагдсан нь, сонжоод өнгөрсөн нь олон байх.
гэхдээ нэг л зүйлд бат итгэлтэй болсон нь тэр сүнснүүд нь, алд биеийг минь эзлээд, оюун бодлыг минь хуваагаад, сэтгэл, зүрхийг минь шаналгаад, бодох бодлыг минь тэлээд байгаа тэр л сүнснүүд нь, тэр л хий биетэнгүүд нь энэ орчлонд хүмүүн гэдэг алдрыг зүүж, хий биш бодитоор хэлхэх яс, урсах цусыг тээж, цохилох зүрхтэй, тунгаах оюунтай, бодох тархитай гээд гайхуулаад байгаа биднээс төө байтугай, алд илүү оюунтай, илүү сэтгэлтэй, илүү энэрэлтэй байгаа нь юм.
өмнө нь би хүүхдээ хүүхэд, миний л хүүхэд гэж харахаас, энэ хүүхэд минь өөрөө хувь хүн, өөрөө ирээдүйг цогцлоох нэгэн Монгол эр, өөрийн араншинтай, өөрийн бодолтой, өөрөө мөрөө үлдээх том эр гэж харж явсангүй, тэгтэл улаач болоод тэгж харах эхлэл тавигдав. яах вэ, эр миний ясыг, эхнэр түүний цусыг тээгээд, түүндээ байх удмын мэдээлэл, өгөгдсөн бүхэн нь байгаа ч, яг харахаар тэр бол тусдаа хувь хүн, тусдаа Хүмүүн Алдартан аж.
өмнө нь би үзвэр үзэхээрээ яагаад, ямар учраас ингэв, яах гээд байна гээд, учир шалтгааныг нь олохыг хичээдэг байв. гэтэл одоо мэдрэл болчихож. учир шалтгааныг нь олох гэж бодох зуур хүмүүсийг уйлуулах кадр гарахаар нь хүн шиг уйлах гээд л байдаг болж. яаж байгаа юм, дэмийрч байгаан биш биз дээ.
өмнө нь би хүмүүст үг хэлэхдээ хурц үгээр, үнэн гэж бодсон үгээрээ, эсвэл өрөөлийг давах гэсэндээ бодолдоо орсныг, амандаа багтсаныг хэлдэг байж. гэтэл одоо энэ үг гэдэг нь өр зүрхийг тэтгэх баяр байж болохыг, эсвэл өчүүхэн болгож хэсэглэж, сийчих хутга байж болохыг анзаараад ч тэр юм уу, эсвэл өөрийн биш өөр сүнсний нөлөөллөөр ч тэр юм уу, үгээ хэлэхдээ бодох гээд ч байх шиг. гэхдээ л сайн уу гэхдээ, юу байна гэхдээ бодоод суухгүй нь л лав.
зүгээр л өөрийн дураар аашламаар санагдах юм. дотроо байгааг галт уул мэт дэлбэлмээр, тэгэхээр сөнөсөн галт уул болчихно гээд бас дэлбэлэхгүй ээ, цаадах чинь.
эсвэл өөрийгөө гэх, өөрийг нь гэдэг хүмүүст, өөрийг нь дотночлох өрөөлд хамаг адайр зангаа үзүүлмээр, аашаа харуулж санаа амармаар байх юм, тэгэхээр бас нөгөө сэтгэл гэж улаач болоод л миний үгийн санд орсон зүйл нь дотроос маажаад байх шиг, тэгээд л болих юм.
эсвэл багтраад байгаа сэтгэлээ бусдад мэдүүлэхгүй гээд амьсгаагаа түгжээд суучихмаар, бүр болдог бол тэгээд унтчихмаар санагдах юм, тэгэхээр агаараар амьсгалдаг амьтан учраас бүр чадхийчих гээд болохгүй юм.
эсвэл зүгээр л ганцаар, бараа нь харагдахгүй алсад, хараа хүрэхгүй холд явчихмаар байх юм, тэгэхээр нөгөө зардал мөнгө нь байхгүй болоод больчихоод байх юм.
зүгээр л зүлгэн дээр гэрээ бариад, айраг шимээд, алсыг ширтээд суумаар байх юм, гэтэл өнөөх чинь адуу гэдгийг зурагтаас л харсан, айраг гэдгийг уухаас л цаашгүй, гэр гэдгийг бөөрөнхий л гэж бодохоос барьж мэдэхгүй учраас бас больчихноо.
ер нь тэгээд яах гээд байгаа юм бэ? яах ёстой юм бэ?
энэ л улаач гэх алдрыг тээх учигтай бүхэн нь, энэ л тавиланг туулах ёстой бүхэн нь зүгээр л алив зүйлийн учрыг ухах учиртай юм шиг, ухсанаа эхлээд өөртөө туршиж, өөрийнхөө үйлдлээр туршиж, хэрэгжүүлэх, үлгэрлэх учиртай юм шиг, өөрөө чадаж байвал өрөөлд сайныг ерөөж туслах учиртай юм шиг, өрөөлд дэм болж чадаж байвал үргэлжлэл болсон үрсүүддээ түүх болгон үлдээх учиртай юм шиг. энэ улаач гэх хүмүүнд эрхлээд суух цаг, боломжоос илүүтэй үүрээд явах ачаа, дүүрээд тараах итгэл, дутаах учиргүй үйл, гутаах ёсгүй удам л байдаг юм шиг.
өөрийн биш, өрөөлийн өнөө хий биетэн сүнснүүдийнхээ чиглүүлж өгсөн, сэдэж хэлсэн, тайлж учрыг ойлгуулсан, туулж бүтээж явсан бүхнийг энэ махан биеэрээ, ясан хэлхээгээрээ, цусан зүрхээрээ, үйлдэх 2 гараараа, алхах 2 хөлөөрөө сэдэл биш бүтээл, санаа биш бодит, тайлал, таамаг биш туулах зам болгох учиртай ч юм шиг.
харин нь л дээ, мэдэхгүй юм даа, би ч ер нь юугаа ч мэдэх вэ дээ.
Sunday, August 31, 2014
хэлхсэн үгс, өгсөн нэрс ккк
санаанд буугаад, түүнийг нь нүүрномонд бичсэн мөртүүдээ нэгтгэж оруулахаар шийдэв.
бүгд л өөр хэн нэгэнд гэхээсээ илүүтэй, яг өөрт минь зориулагдсан үгс байх шиг. даанч үгний цаадах үг, түүний цаадах утгыг нь тайлах, учгийг нь мөшгих ухаан минь багадаад байх юм даа.
бодолд буусныг бичихдээ нэр өгөхгүй бичсэн байх юм, уншиж байгаа нь өөрийнхөөрөө нэрлэг гэж тэгсэн юм болов уу. гэхдээ л энэ удаа өөрөө эргүүлж уншсан учраас өөрийнхөөрөө нэр өгчихлөө, яадаг юм.
******
Хүний л араншин
давлаа гэж бодох бүрт дараагийн давааны сүүдэр өнгийх юм
дийллээ гэж сэдэх бүрт дэмийр гэж дараах нь хэлэх юм
чадлаа гэж бардаж боломгүй хорвоо юу даа
чадахгүй гэж гутаж болдоггүй орчлон юу даа
бодолд эргэцэх утсыг хөвөөд ирэхийн цагт
бугшаад шаналах сэтгэлийг тайвшраад ирэхийн цагт
ойлгогдохгүй байгаа бүхэн тодроод ирэхийн цагт
ойчсон бүхэн өндийгөөд босохын цагт
төсөөлөлд байгаа бүхэн биежээд ирэхийн цагт
төөрөлдөөд байгаа болгон мөрөө олохын цагт
гундаад байгаа бүхэн сэхээд ирэхийн цагт
гуйгаад байгаа бүхэн чадалтай болохын цагт
хараагдаад байгаа заяа дэвжээд ирэхийн цагт
харагдахгүй байгаа бүхэнг мэдрээд ирэхийн цагт
гутаагдаад байгаа бүхэн ялаад ирэхийн цагт
гутамшигтай бүхнийг тэвчээд дуусахын цагт
хэлэгдсэн хар үгс үнэнд цайрахын цагт
хийгдсэн буруу үйлс гэмшилд идэгдэхийн цагт
сийчүүлж сэмэрсэн сэтгэл эдгээд ирэхийн цагт
сийчээд хаясан нэг нь учрыг танихын цагт
адлагдсан эр заяа хүчжээд ирэхийн цагт
алдуурсан эм жолоо цусаа хамгаалахын цагт
дундарсан үр заяа халгиад ирэхийн цагт
дутуудсан өрхийн жаргал бялхаад ирэхийн цагт
үзэн ядалт болгон энэрэл болон хувирахын цагт
өстөн дайсан бүхэн анд нөхөр болохын цагт
үгүйсгэсэн бүхэн нь үнэнд гүйцэгдэхийн цагт
өрөөсгөл бүхэн нь тэгшрээд ирэхийн цагт
хар болгоныг үргэлж цагаан байсан гэж сэтгэх нь
хатуу бүхэн үргэлж зөөлөн байсан гэж итгэх нь
алдаа гэгч үйлдэгдэж байгаагүй гэж бодох нь
андуурал байгаагүй зөв л байсан гэж номлох нь
бултаж зугтах аргагүй хүний араншин юм болов уу
буруудсан ч уучлалыг хүсэх бидний оршихуй юм болов уу
зөвийн сүүдэрт орших хүмүүний авир юм болов уу
зөрүүгээс зугтсан ч халтираад үйлддэг алдын алдаа юм болов уу
2014/08/25
*****
Үгийг үгээр давдаггүй
заяаныхаа үйлийг ойлгох гэж л урагшаа алхсаар
замд хамт гарсан хэсэг нь холдоод явсныг сая анзаарлаа.
зайлшгүй салах зам бол яах вэ, тэвчээд өнгөрөхөөс, харин
зангаасаа болж салсан бол эргэж уулзахын ерөөл дэвшүүлье.
өөрийн зан, араншинг өмнөө баривал туулж барахгүй зам аж.
өрөөлийн сэтгэлийг үнэлж байж, хөвж гатлах нуур аж.
үйл юугаа өндөрт дээдлэж, шантралгүй зорих даваа аж.
өнгөрсөн-өнөө-ирээдүйг нэгтгэх анзаарагдамгүй бүдэг бэлчир аж.
алтан нарны цацраг мэт бүгдтэй хүүрнэж чадахгүй ч
авах, гээхийн ухаанаар бусдаасаа суралцаж явья.
аялаж байгаа замаа хэрхэн эхлэснээ санаж алхая.
алхахдаа юунд тэмүүлснээ өнөөгөө тэвчин бодьё.
үгийг үгээр давдаггүй, үйлээр давдаг хорвоод
өөрийн бяцхан алдаа үйлдэж сургахдаа л зориулья.
ухаарал нь хожимдоод хэвшсэн энэ орчлонд
унахаасаа өмнө уужуу байж, уучлаж сурахыг хичээе.
маргааш гэж өдрийг мартахад биш бүтээхэд зориулж явья.
мянган саадтай тулсан ч бэрхшээлгүй давж гарья.
эргэх цаг хугацаа л үнэнийг шүүхийг мэдэвч
энэ л өнөөдөртөө зөвд тэмүүлж явья.
2014/05/09
*****
Би ... болно
магад би хийсэх тоос болно
маргаашийн үрсдээ гишгэх хөрс болно
өнөөдөр өөрөө ундаалж байгаа усныхаа
өргөн эрэг болж, хамгаалж сахих болно
тиймээ би шороо болно
тийчлэх хэдэн үрсдээ дэвсэх зүлэг болно
дайраад өнгөрөх орчлонд би дэвсгэр болно
дайсныхаа хөлд өшиглөгдөх чулуу ч болно
яадаг юм би хий болно
яарч яваа нэгнийг норгох аадар болно
ангаж яваа бусдыг тэтгэх рашаан болно
асуултгүйгээр эргэх хорвоогийн ундрага болно
өнөөдөр би мандаж болох ч
өлгийтэй үрс надаар наадах болно
өвгөрөөд ирэхэд минь намайг шоолох болно
үрсийнхээ инээх шалтаг болсондоо би баясах болно
аатай насныхаа ирээр би аяглах болно
аятай бүхний төлөө зүтгэх болно
зөвтэй бүхний төлөө зүрхтэй явна
зүхэж байгаа бүхнийг жөтөөг төрүүлэх болно
халуун сэтгэлээр өстнөө ч энэрэх болно
хатуу шударгаар ч өөрийнхнөө яллах болно
харахад одоо ойлгомжгүй ч үйлдэл бүхэн минь
хан хорвоод бусдынхаа төлөө хийгдэх болно
2014//04/03
****
Эрчүүддээ
золбоогүй мэт санагдавч зоригоо бүү алдаг
золгүй мэт сэтгэвч зорилгоо бүү умартаг
хайртай бүхэндээ хаягдсан мэт бодовч хараа сунгаж яваг
хатуу хорвоод гунивч баясал ойрхоныг бүү мартаг
ирээдүй бүрхэг мэт боловч ирээ бүү мохоог
эрийн заяа гундсан мэт мэдрэгдэвч эрчээ бүү алдаг
маргааш жаргалтай хамт байхын тулд
магад өнөөдөр сэтгэл чинь гуньж байгаа биз
үлдэх үрсийнхээ их зол жаргалын төлөө
өнөөдөр чи бяцхан шаналж байгаа биз
ир чинь хурц байг
итгэл чинь ганхахгүй байг
үг чинь үнэн байг
үйл чинь арвин байг
даравч архайж яв эрчүүд минь
дайчин зангаа л бүү гээ та нар минь
тээглэсэн саад болгоныг
тэмцэж ялж яваг
энэрэл хайраар
эр зоригоор
далай мэт тэвчээрээр
дайнч тэмцэгч чанараар дүүрэн явцгаая эрчүүд минь
2014/02/07
*****
Бүсгүйчүүддээ
тунарсан хархан гэзгэнд нь жавар бүү хураг
туньсан алаг нүд нь нулимсанд бүү автаг
цээлхэн хоолойн эгшиг нь хөгөө бүү алдаг
цэвэр ариухан сэтгэл нь хараар бүү дүүрэг
уяраах эхийн сэтгэл нь энэрлээр бүү дундраг
уйлан эрхлэх үрсээ хайраар бүү дутааг
ухаалаг хэрсүү зангаараа эрсээ түшиж байг
унаж ядрах бусдаас халамжаа бүү харамлаг
заяагдсан гоо үзэсгэлэнгээ тордон тольдож яваг
замын голоос эргэлгүй итгэлдээ үнэнч алхаг
замбад алдраа өргөж, удмаа дээдлэж амьдраг
залуу насны үзэмжээ сэтгэлийн илчээр чимэг
яана даа гэмээр үед тэвчээрийн утас нь тасралгүй
ядруухан гундах эрсээ ойлгох сэтгэлтэй байг
ямагт тугал хариулахгүй тэд чинь, дотроо асаж л яваа
ялаад тугаа мандуулахад нь харин
ямар л байсан тэр л хэвээрээ инээмсэглэж угтаарай бүсгүйчүүд минь
2014/02/07
*****
Талархал
сүйрсэн хэдэн сүнс бүлээн биеийг шунан давшлахад
сүүгээ өргөж ижий минь л цагаан хана босгоно буй за
сүүдрээр үрсийг нь сэвтүүлэхийг хүсэх ахуйд
сүнсээ худалдаад ч болтугай ижий минь л биднийг ивээнэ буй за
харанхуйг шуналаар хөлөглөх тэднээс үрсээ
хамгаалж аав минь цээжээ цөмлүүлнэ буй за
харыг дэвэргэж, улайг үзүүлэхийг тэд хүсэхэд
халхалж мэлмийг минь аав минь энхрийлнэ буй за
дайран давшилж голыг минь таслахыг хүсэхэд
далай их хайраараа түүдэглэн хаах нь ижий минь буй за
давчдаж гоморхож сэтгэлээ тэдний идэш болгох ахуйд минь
дандаа уучлаж яваарай гэх эхийн үг гэгээ татуулна буй за
өрөөлийг хэт өргөмжилж өөрийгөө хэт голж тэдэнд боломж олгоход
өвгөдийн сүнс дэргэд байдгийг эцэг минь та сануулна буй за
өөрийн биеэ өндөрт өргөж тэдэнд алдаа тушаах ахуйд
өндөр нь хөх тэнгэр гэдгийг эцэг минь л бидэнд сургамжилна буй за
харыг хайраараа цайруулах энэрэлт эхчүүд минь
харвахыг алдаараа халхлах зоригт аав нар минь
удмынхаа төлөө зүрхээ өгөх ухаант хатан ижий нар минь
учиг бүхнийг тайлж, бодлыг уртасгах суу зальт хаан аав нар минь
2013/12/07
*****
Дэмнэж хайрла
идсэн эрүү нь хурдан хувхайрч
идүүлсэн нутаг минь түргэн сэргэх болтугай
адлуулсан тэдний минь заяа түшиж
ард олон нь ойлгоосой
адлаад хорьсон тэдний цус нь
аяганд багтахгүй урсаасай
илдээр биш ч далдуур хорлосон
энэрэх ёстой түмний зовлонг үүрээсэй
эх нутгаа худалдсан болгоны
идсэн болгон нь буцаж гараасай
өршөө өршөө Тэнгэр минь
өмөөрөх үйлийг минь дэмнэж хайрла
өлгий нутгийнхаа төлөө зориглосон тэдний
үйл юуг нь дэмнэж хайрла
2013/09/16
*****
Эргэлзэлгүй чадна
Монгол минь морио алдаж модоо барьсан гэхэд би итгэхгүй
Монгол хөвгүүд минь тугаа хаяж тугал хариулж байна гэхэд бас итгэхгүй
Монгол охид минь цусаа бузарлаж харийн дэвсгэр болсонд бас л итгэхгүй
Монгол өвгөд минь сургаалиа мартаж савангийн дуурь үздэгт үнэмшихгүй
Туулсан замаа эргэн санах унтаа оюун минь сэргэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй
Тусгаар улсыг минь эрхшээлдээ оруулах харийн санаа бүтэхгүйд эргэлзэхгүй
Зорих оргилоо харах аньсан мэлмий минь нээгдэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй
Зовсон түмний минь шаналалд эцэс бий гэдэгт эргэлзэхгүй
Мушгисан түүхийн нугачаа болгоноос үнэнийг олно гэдэгтээ эргэлзэхгүй
Муудсан болгонтойгоо эвлэрч нутгаа өмөөрнө гэдэгтээ эргэлзэхгүй
Өвгөдийн минь урссан цус дэмий байгаагүйг нотлож
Өр зүрхний нулимс болгон гашуун байгаагүйг сануулж
Даасан ачаа болгоныг дамжуулж үрсдээ өвлүүлж
Давсан даваа болгон оргилд хүргэдгийг сануулж
Удмын хэлхээ цусаар биш оюунаар тамгалагддаг болохыг
Уучлал, өршөөл бүхэн эвлэрэлд хүргэдэг болохыг
Ундарсан их хайр бүхэн энэрэхэд дэмтэй болохыг
Урагшаа тэмүүлэх итгэл зоригт хачир болохыг
Өртөөлөөд хэлэх ам минь байна
Үйлдээд хийх бие минь байна
Зориод тунгаах оюун минь байна
Зориг хийморьтой нас минь байна
Дэмнээд өгөх өвгөд минь байна
Дээрээс харах Тэнгэр минь байна
Хайраар ивээх хань минь байна
Хажууд түших нөхөд минь байна
Бодол уртасгах үр минь байна
Бурууг зөвлөх андууд минь байна
2013/09/05
*****
Өвгөдөө магтам уу
хүлгийн туурайгаар хөрстийг сэрээж
хүний хайлангаар олныг оройлж
өдийг хүрч үрдээ заларсан
өвгөд та нараа бахдам уу
уухай хадааж гэмтнийг гэсгээж
уудам орчлонг Монголоороо тамгалсан
ухаан муутныг сэнхрүүлж дийлсэн
удам сайт буурлуудаа магтам уу
тэсгим хүйтнийг исгэрэн сөрж
тэмцэж ялсан түүхт дайчид
тэнүүн орчлонг зоригоороо бишрүүлсэн
тэнгэрлэг заяат баатруудаараа бахархам уу
аргамаг хүлгийн давхил дунд
амьдралын утгыг тунгааж таньсан
алд биеийн алжаалыг умартсан
алдар суут дээдсүүдээрээ омогшим уу
давхих морьдын нурууг амрааж
далд, илийн ухааныг тэнцүүлж
даян дэлхийд амгаланг тогтоосон
даамай ухаант өвгөдөө биширмүү
2013/01/07
эцэст нь бичихэд тухайн үед бодолд, санаанд буусан болгоноо бичдэг байх нь зөв шахуу юм байнаа, учир нь ингээд эргүүлж харахад, уншихад ухаад ойлгосон мэт хэрнээ мартсан зүйлсээ эргэж хараад, урагшаа гишгэх учгаа нэхэж санаад, бүдчээд байгаа алдаагаа анзаарч хараад, бүтээд байгаагаа үнэлэхгүй сэтгэлээ эргэж хараад ч байх шиг. янз бүрийн л сэдэл төрөх юм байна.
тухайн үед бичсэн, залхуурлаа давсан мөч бүртээ талархая гэхээс яахав дээ.
*****
Болно
цаг нь ирвээс нулимс давсгүй болно
цаад учрыг нь танихаар зовлон жаргал болно
уйлах шалтгаан нь шоолох сэдэл болно
унтарсан гал нь цогших итгэлээр бадамлах болно
мөч нь тохиовоос мөрөөдөл бодит болно
мөнх оршихуйг бүгд сэхээрэн балмагдах болно
мөдгүй жаргал хаяанд байгааг анзаарах болно
мөлхсөн явдал хувираад Тэнгэрт нисэх болно
хором нь таарваас хорвоог бүгдийг нь ойлгох болно
хожимдоогүй туулах үнэ цэнэ өмнө нь байгааг ухах болно
хорлосон бүхэндээ гэмшиж уучлал эрэх болно
хоног тоололгүй ухааралд хөтлөгдөж алхах болно
эргэх цаг хоосонд биш ухааралд хөтлөдгийг
эндүүрсэн үгс чихэнд биш зүрхэнд шивдгийг
эрчилсэн өс өнөөд биш үрд минь тусдагийг
эвийлсэн хайр эргээд үржээд ирдэгийг
үзэн ядалт өрөөлийг биш өөрийг нь хорлодгийг
үгэн жад сонсогдох биш үхүүлдэг болохыг
үүрсэн ачааг буулгах биш даах учиртайг
үнэний дэнс хоромхон биш мөнхөд байсан учрыг
одоо биш ч маргааш сэхээрэх болно
оллоо гэж бардвал эндүүрч зөрсөн байх болно
олсноо үйлдэн үлгэрлэж, мөрөө үлдээхийг хүсэх болно
олондоо учрыг таниулж, сайныг ерөөхийг хичээх болно.
2014/09/01
****
бүгд л өөр хэн нэгэнд гэхээсээ илүүтэй, яг өөрт минь зориулагдсан үгс байх шиг. даанч үгний цаадах үг, түүний цаадах утгыг нь тайлах, учгийг нь мөшгих ухаан минь багадаад байх юм даа.
бодолд буусныг бичихдээ нэр өгөхгүй бичсэн байх юм, уншиж байгаа нь өөрийнхөөрөө нэрлэг гэж тэгсэн юм болов уу. гэхдээ л энэ удаа өөрөө эргүүлж уншсан учраас өөрийнхөөрөө нэр өгчихлөө, яадаг юм.
******
Хүний л араншин
давлаа гэж бодох бүрт дараагийн давааны сүүдэр өнгийх юм
дийллээ гэж сэдэх бүрт дэмийр гэж дараах нь хэлэх юм
чадлаа гэж бардаж боломгүй хорвоо юу даа
чадахгүй гэж гутаж болдоггүй орчлон юу даа
бодолд эргэцэх утсыг хөвөөд ирэхийн цагт
бугшаад шаналах сэтгэлийг тайвшраад ирэхийн цагт
ойлгогдохгүй байгаа бүхэн тодроод ирэхийн цагт
ойчсон бүхэн өндийгөөд босохын цагт
төсөөлөлд байгаа бүхэн биежээд ирэхийн цагт
төөрөлдөөд байгаа болгон мөрөө олохын цагт
гундаад байгаа бүхэн сэхээд ирэхийн цагт
гуйгаад байгаа бүхэн чадалтай болохын цагт
хараагдаад байгаа заяа дэвжээд ирэхийн цагт
харагдахгүй байгаа бүхэнг мэдрээд ирэхийн цагт
гутаагдаад байгаа бүхэн ялаад ирэхийн цагт
гутамшигтай бүхнийг тэвчээд дуусахын цагт
хэлэгдсэн хар үгс үнэнд цайрахын цагт
хийгдсэн буруу үйлс гэмшилд идэгдэхийн цагт
сийчүүлж сэмэрсэн сэтгэл эдгээд ирэхийн цагт
сийчээд хаясан нэг нь учрыг танихын цагт
адлагдсан эр заяа хүчжээд ирэхийн цагт
алдуурсан эм жолоо цусаа хамгаалахын цагт
дундарсан үр заяа халгиад ирэхийн цагт
дутуудсан өрхийн жаргал бялхаад ирэхийн цагт
үзэн ядалт болгон энэрэл болон хувирахын цагт
өстөн дайсан бүхэн анд нөхөр болохын цагт
үгүйсгэсэн бүхэн нь үнэнд гүйцэгдэхийн цагт
өрөөсгөл бүхэн нь тэгшрээд ирэхийн цагт
хар болгоныг үргэлж цагаан байсан гэж сэтгэх нь
хатуу бүхэн үргэлж зөөлөн байсан гэж итгэх нь
алдаа гэгч үйлдэгдэж байгаагүй гэж бодох нь
андуурал байгаагүй зөв л байсан гэж номлох нь
бултаж зугтах аргагүй хүний араншин юм болов уу
буруудсан ч уучлалыг хүсэх бидний оршихуй юм болов уу
зөвийн сүүдэрт орших хүмүүний авир юм болов уу
зөрүүгээс зугтсан ч халтираад үйлддэг алдын алдаа юм болов уу
2014/08/25
*****
Үгийг үгээр давдаггүй
заяаныхаа үйлийг ойлгох гэж л урагшаа алхсаар
замд хамт гарсан хэсэг нь холдоод явсныг сая анзаарлаа.
зайлшгүй салах зам бол яах вэ, тэвчээд өнгөрөхөөс, харин
зангаасаа болж салсан бол эргэж уулзахын ерөөл дэвшүүлье.
өөрийн зан, араншинг өмнөө баривал туулж барахгүй зам аж.
өрөөлийн сэтгэлийг үнэлж байж, хөвж гатлах нуур аж.
үйл юугаа өндөрт дээдлэж, шантралгүй зорих даваа аж.
өнгөрсөн-өнөө-ирээдүйг нэгтгэх анзаарагдамгүй бүдэг бэлчир аж.
алтан нарны цацраг мэт бүгдтэй хүүрнэж чадахгүй ч
авах, гээхийн ухаанаар бусдаасаа суралцаж явья.
аялаж байгаа замаа хэрхэн эхлэснээ санаж алхая.
алхахдаа юунд тэмүүлснээ өнөөгөө тэвчин бодьё.
үгийг үгээр давдаггүй, үйлээр давдаг хорвоод
өөрийн бяцхан алдаа үйлдэж сургахдаа л зориулья.
ухаарал нь хожимдоод хэвшсэн энэ орчлонд
унахаасаа өмнө уужуу байж, уучлаж сурахыг хичээе.
маргааш гэж өдрийг мартахад биш бүтээхэд зориулж явья.
мянган саадтай тулсан ч бэрхшээлгүй давж гарья.
эргэх цаг хугацаа л үнэнийг шүүхийг мэдэвч
энэ л өнөөдөртөө зөвд тэмүүлж явья.
2014/05/09
*****
Би ... болно
магад би хийсэх тоос болно
маргаашийн үрсдээ гишгэх хөрс болно
өнөөдөр өөрөө ундаалж байгаа усныхаа
өргөн эрэг болж, хамгаалж сахих болно
тиймээ би шороо болно
тийчлэх хэдэн үрсдээ дэвсэх зүлэг болно
дайраад өнгөрөх орчлонд би дэвсгэр болно
дайсныхаа хөлд өшиглөгдөх чулуу ч болно
яадаг юм би хий болно
яарч яваа нэгнийг норгох аадар болно
ангаж яваа бусдыг тэтгэх рашаан болно
асуултгүйгээр эргэх хорвоогийн ундрага болно
өнөөдөр би мандаж болох ч
өлгийтэй үрс надаар наадах болно
өвгөрөөд ирэхэд минь намайг шоолох болно
үрсийнхээ инээх шалтаг болсондоо би баясах болно
аатай насныхаа ирээр би аяглах болно
аятай бүхний төлөө зүтгэх болно
зөвтэй бүхний төлөө зүрхтэй явна
зүхэж байгаа бүхнийг жөтөөг төрүүлэх болно
халуун сэтгэлээр өстнөө ч энэрэх болно
хатуу шударгаар ч өөрийнхнөө яллах болно
харахад одоо ойлгомжгүй ч үйлдэл бүхэн минь
хан хорвоод бусдынхаа төлөө хийгдэх болно
2014//04/03
****
Эрчүүддээ
золбоогүй мэт санагдавч зоригоо бүү алдаг
золгүй мэт сэтгэвч зорилгоо бүү умартаг
хайртай бүхэндээ хаягдсан мэт бодовч хараа сунгаж яваг
хатуу хорвоод гунивч баясал ойрхоныг бүү мартаг
ирээдүй бүрхэг мэт боловч ирээ бүү мохоог
эрийн заяа гундсан мэт мэдрэгдэвч эрчээ бүү алдаг
маргааш жаргалтай хамт байхын тулд
магад өнөөдөр сэтгэл чинь гуньж байгаа биз
үлдэх үрсийнхээ их зол жаргалын төлөө
өнөөдөр чи бяцхан шаналж байгаа биз
ир чинь хурц байг
итгэл чинь ганхахгүй байг
үг чинь үнэн байг
үйл чинь арвин байг
даравч архайж яв эрчүүд минь
дайчин зангаа л бүү гээ та нар минь
тээглэсэн саад болгоныг
тэмцэж ялж яваг
энэрэл хайраар
эр зоригоор
далай мэт тэвчээрээр
дайнч тэмцэгч чанараар дүүрэн явцгаая эрчүүд минь
2014/02/07
*****
Бүсгүйчүүддээ
тунарсан хархан гэзгэнд нь жавар бүү хураг
туньсан алаг нүд нь нулимсанд бүү автаг
цээлхэн хоолойн эгшиг нь хөгөө бүү алдаг
цэвэр ариухан сэтгэл нь хараар бүү дүүрэг
уяраах эхийн сэтгэл нь энэрлээр бүү дундраг
уйлан эрхлэх үрсээ хайраар бүү дутааг
ухаалаг хэрсүү зангаараа эрсээ түшиж байг
унаж ядрах бусдаас халамжаа бүү харамлаг
заяагдсан гоо үзэсгэлэнгээ тордон тольдож яваг
замын голоос эргэлгүй итгэлдээ үнэнч алхаг
замбад алдраа өргөж, удмаа дээдлэж амьдраг
залуу насны үзэмжээ сэтгэлийн илчээр чимэг
яана даа гэмээр үед тэвчээрийн утас нь тасралгүй
ядруухан гундах эрсээ ойлгох сэтгэлтэй байг
ямагт тугал хариулахгүй тэд чинь, дотроо асаж л яваа
ялаад тугаа мандуулахад нь харин
ямар л байсан тэр л хэвээрээ инээмсэглэж угтаарай бүсгүйчүүд минь
2014/02/07
*****
Талархал
сүйрсэн хэдэн сүнс бүлээн биеийг шунан давшлахад
сүүгээ өргөж ижий минь л цагаан хана босгоно буй за
сүүдрээр үрсийг нь сэвтүүлэхийг хүсэх ахуйд
сүнсээ худалдаад ч болтугай ижий минь л биднийг ивээнэ буй за
харанхуйг шуналаар хөлөглөх тэднээс үрсээ
хамгаалж аав минь цээжээ цөмлүүлнэ буй за
харыг дэвэргэж, улайг үзүүлэхийг тэд хүсэхэд
халхалж мэлмийг минь аав минь энхрийлнэ буй за
дайран давшилж голыг минь таслахыг хүсэхэд
далай их хайраараа түүдэглэн хаах нь ижий минь буй за
давчдаж гоморхож сэтгэлээ тэдний идэш болгох ахуйд минь
дандаа уучлаж яваарай гэх эхийн үг гэгээ татуулна буй за
өрөөлийг хэт өргөмжилж өөрийгөө хэт голж тэдэнд боломж олгоход
өвгөдийн сүнс дэргэд байдгийг эцэг минь та сануулна буй за
өөрийн биеэ өндөрт өргөж тэдэнд алдаа тушаах ахуйд
өндөр нь хөх тэнгэр гэдгийг эцэг минь л бидэнд сургамжилна буй за
харыг хайраараа цайруулах энэрэлт эхчүүд минь
харвахыг алдаараа халхлах зоригт аав нар минь
удмынхаа төлөө зүрхээ өгөх ухаант хатан ижий нар минь
учиг бүхнийг тайлж, бодлыг уртасгах суу зальт хаан аав нар минь
2013/12/07
*****
Дэмнэж хайрла
идсэн эрүү нь хурдан хувхайрч
идүүлсэн нутаг минь түргэн сэргэх болтугай
адлуулсан тэдний минь заяа түшиж
ард олон нь ойлгоосой
адлаад хорьсон тэдний цус нь
аяганд багтахгүй урсаасай
илдээр биш ч далдуур хорлосон
энэрэх ёстой түмний зовлонг үүрээсэй
эх нутгаа худалдсан болгоны
идсэн болгон нь буцаж гараасай
өршөө өршөө Тэнгэр минь
өмөөрөх үйлийг минь дэмнэж хайрла
өлгий нутгийнхаа төлөө зориглосон тэдний
үйл юуг нь дэмнэж хайрла
2013/09/16
*****
Эргэлзэлгүй чадна
Монгол минь морио алдаж модоо барьсан гэхэд би итгэхгүй
Монгол хөвгүүд минь тугаа хаяж тугал хариулж байна гэхэд бас итгэхгүй
Монгол охид минь цусаа бузарлаж харийн дэвсгэр болсонд бас л итгэхгүй
Монгол өвгөд минь сургаалиа мартаж савангийн дуурь үздэгт үнэмшихгүй
Туулсан замаа эргэн санах унтаа оюун минь сэргэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй
Тусгаар улсыг минь эрхшээлдээ оруулах харийн санаа бүтэхгүйд эргэлзэхгүй
Зорих оргилоо харах аньсан мэлмий минь нээгдэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй
Зовсон түмний минь шаналалд эцэс бий гэдэгт эргэлзэхгүй
Мушгисан түүхийн нугачаа болгоноос үнэнийг олно гэдэгтээ эргэлзэхгүй
Муудсан болгонтойгоо эвлэрч нутгаа өмөөрнө гэдэгтээ эргэлзэхгүй
Өвгөдийн минь урссан цус дэмий байгаагүйг нотлож
Өр зүрхний нулимс болгон гашуун байгаагүйг сануулж
Даасан ачаа болгоныг дамжуулж үрсдээ өвлүүлж
Давсан даваа болгон оргилд хүргэдгийг сануулж
Удмын хэлхээ цусаар биш оюунаар тамгалагддаг болохыг
Уучлал, өршөөл бүхэн эвлэрэлд хүргэдэг болохыг
Ундарсан их хайр бүхэн энэрэхэд дэмтэй болохыг
Урагшаа тэмүүлэх итгэл зоригт хачир болохыг
Өртөөлөөд хэлэх ам минь байна
Үйлдээд хийх бие минь байна
Зориод тунгаах оюун минь байна
Зориг хийморьтой нас минь байна
Дэмнээд өгөх өвгөд минь байна
Дээрээс харах Тэнгэр минь байна
Хайраар ивээх хань минь байна
Хажууд түших нөхөд минь байна
Бодол уртасгах үр минь байна
Бурууг зөвлөх андууд минь байна
2013/09/05
*****
Өвгөдөө магтам уу
хүлгийн туурайгаар хөрстийг сэрээж
хүний хайлангаар олныг оройлж
өдийг хүрч үрдээ заларсан
өвгөд та нараа бахдам уу
уухай хадааж гэмтнийг гэсгээж
уудам орчлонг Монголоороо тамгалсан
ухаан муутныг сэнхрүүлж дийлсэн
удам сайт буурлуудаа магтам уу
тэсгим хүйтнийг исгэрэн сөрж
тэмцэж ялсан түүхт дайчид
тэнүүн орчлонг зоригоороо бишрүүлсэн
тэнгэрлэг заяат баатруудаараа бахархам уу
аргамаг хүлгийн давхил дунд
амьдралын утгыг тунгааж таньсан
алд биеийн алжаалыг умартсан
алдар суут дээдсүүдээрээ омогшим уу
давхих морьдын нурууг амрааж
далд, илийн ухааныг тэнцүүлж
даян дэлхийд амгаланг тогтоосон
даамай ухаант өвгөдөө биширмүү
2013/01/07
эцэст нь бичихэд тухайн үед бодолд, санаанд буусан болгоноо бичдэг байх нь зөв шахуу юм байнаа, учир нь ингээд эргүүлж харахад, уншихад ухаад ойлгосон мэт хэрнээ мартсан зүйлсээ эргэж хараад, урагшаа гишгэх учгаа нэхэж санаад, бүдчээд байгаа алдаагаа анзаарч хараад, бүтээд байгаагаа үнэлэхгүй сэтгэлээ эргэж хараад ч байх шиг. янз бүрийн л сэдэл төрөх юм байна.
тухайн үед бичсэн, залхуурлаа давсан мөч бүртээ талархая гэхээс яахав дээ.
*****
Болно
цаг нь ирвээс нулимс давсгүй болно
цаад учрыг нь танихаар зовлон жаргал болно
уйлах шалтгаан нь шоолох сэдэл болно
унтарсан гал нь цогших итгэлээр бадамлах болно
мөч нь тохиовоос мөрөөдөл бодит болно
мөнх оршихуйг бүгд сэхээрэн балмагдах болно
мөдгүй жаргал хаяанд байгааг анзаарах болно
мөлхсөн явдал хувираад Тэнгэрт нисэх болно
хором нь таарваас хорвоог бүгдийг нь ойлгох болно
хожимдоогүй туулах үнэ цэнэ өмнө нь байгааг ухах болно
хорлосон бүхэндээ гэмшиж уучлал эрэх болно
хоног тоололгүй ухааралд хөтлөгдөж алхах болно
эргэх цаг хоосонд биш ухааралд хөтлөдгийг
эндүүрсэн үгс чихэнд биш зүрхэнд шивдгийг
эрчилсэн өс өнөөд биш үрд минь тусдагийг
эвийлсэн хайр эргээд үржээд ирдэгийг
үзэн ядалт өрөөлийг биш өөрийг нь хорлодгийг
үгэн жад сонсогдох биш үхүүлдэг болохыг
үүрсэн ачааг буулгах биш даах учиртайг
үнэний дэнс хоромхон биш мөнхөд байсан учрыг
одоо биш ч маргааш сэхээрэх болно
оллоо гэж бардвал эндүүрч зөрсөн байх болно
олсноо үйлдэн үлгэрлэж, мөрөө үлдээхийг хүсэх болно
олондоо учрыг таниулж, сайныг ерөөхийг хичээх болно.
2014/09/01
****
Saturday, May 10, 2014
алга ташуулах гэж бүү улайр, гол нь хүлээн зөвшөөрөгдөх.
ойрд блогтоо салхи оруулсангүй, одоо оруулнаа.
10 жилд байхдаа уншсан, мартдаггүй нэг үг байна. Тэр нь:
алга ташуулах гэж бүү улайр, гол нь хүлээн зөвшөөрөгдөх, Монтески.
энэ Монтески нь өрнөдийн мундаг гүн ухаантан байсан аж. түүний тухай өнгөцхөн гэвэл:
"Монтески /1689-1755/ түүхийн философийн гол зорилгыг нийгэм түүхийн хөгжлийн хууль зүй тогтлыг илрүүлэн, төр нийгмийн байгууллагууд олон янз байдгийг тайлбарлаж нийгмийн амьдралын олон тал хүрээний олон тал уялдаа холбоог тогтоох явдал гэж үзсэн байдаг. Тэгэхдээ түүх нийгмийн хууль зарчмууд нь рациональ дээд зорилго биш бөгөөд түүхэн үзэгдлүүдийн байнгын харилцаа холбоо л түүхийн философийн гол зорилго болно хэмээжээ. Өөрөөр хэлбэл түүхийн философи нь түүхэн үзэгдлүүдийн хоорондын хамаарлын асуудлыг судлана гэсэн үг юм".
яагаад энэ үгийг бичих болов гэхээр өнөөгийн энэ амьдралд, хүмүүс бид ганц, эсвэл 2, эсвэл гурван ч юм уу үйлдлээрээ бусдаар алга ташуулах гээд байдаг болоо юу гэж бодсоноос үүсэлтэй. энэ нь аль ч салбарт байгаад байх шиг. хүн л юм чинь алдаж, бас онож явдаг байх. гэхдээ бидний үед болохоор алдсанаа аль болох нуугаад, оносноо олонд цуурай мэт түгээгээд, түүнийхээ хариуд алга ташуулахыг хүсэх болж.
нэг удаагийн онцсайн үйлдлээр хүн магтуулж болох, магтуулах ч, сайшаал хүртэх ч эрхтэй, хүн өөрөө урмаар тэжээгддэг амьтан учраас. гэхдээ магтуулж, алга ташуулснаа зорилго болгоод бодчихвол өнөө онцсайн үйлдэлтэн маань муу сурлагатан болчихож байгаан биш биз дээ гэж мань мэт нь санаашрах.
гэтэл мань мэтээс эхлээд зарим нь цэцэн үг урсгаад л, нэгнийхээ үгийг илүү уран үгээр, илүү гүн ухаанчаар, эсвэл илүү хоржоонтойгоор няцааснаа л мундаг болчихлоо, би л ялчихлаа гэж бодоод, эндүүрээд байгаан биш биз гэж бодох.
миний бодлоор хүмүүс цэцэн үг хэлсэнд нь, уран илтгэсэнд нь гэхээс илүү, мөртэй, хүмүүст наалдацтай үйлдэл хийсэн, үйлдэл хийгээд мөр үлдээж, бүтээл болгож бодьжуулж чадсанд нь алга ташдаг байх, улмаар хүлээн зөвшөөрдөг байх.
хүлээн зөвшөөрөгдөх гэдгийг өөрийн бодлоор бичвэл, тэр хүний өмнө нь хэлж байсан үгс, цагийн эрхээр, цагийн шалгуураар үйлдэл болон хувирч, мөр болж гишгэгдэж, бидний бодит гэж томьёолдог хэлбэрт удаа дараа шилжихийг хэлдэг юм болов уу. тийм хүний хэлсэн үгийг хүмүүс чих тавин, бүр чихээ дэвсэн байж сонсох нь лавтай.
бараг бүх хүмүүсийн мэдэх Ванга зөнч агсны хэлсэн үгс, түүний хэлснээр нь биелээд байсанд нь түүнийг хүлээн зөвшөөрдөг байсан биз. илүү өөрсөдтэйгээ ойртуулах аваас бидний Монголын Эзэн Хаан тухайн үед хэлсэн үгсэээ үйлдэж болгож чадсандаа мянганы сор хүмүүн болсон биз. хэрвээ хөх Монголын Хаан маань алга ташуулахын төлөө явсан бол Их Монгол улсын үндсийг тавиад л сэтгэл нь ханах байсан биз гэж таамаглаж, мунхаглана. Тэр Тэнгэрийн зарлигийг нийт дэлхийд хүлээн зөвшөөрүүлэхийн тулд, нэгэн нарны дор энх тайван зэрэгцэн амьдрахын тулд явсан учраас байлдан дагууллаа үргэлжлүүлсэн биз гэж бас бодох.
хүмүүсийн ой тоонд хоногшсон цэцэн үгс хэлж, уран яруу илтгэж чадсан нь цэцэн ухаантан, гүн ухаантан байх, харин хэлсэн үгсээ үнэн гэдгийг нотлож, үйлдэл болгож, бодит болгож түүхэнд үлдсэн нь аугаа хүмүүс байх, миний л бодлоор.
үг хэлэх, үйлдэл хийх 2-г энгийн жишээгээр бичвэл, нэг нь ашигтай бизнес болохуйц мундаг санаа гаргаж, гэхдээ түүнийг хийхэд бүр багаас нь, оргүйгээс эхлэх байж. гэтэл мань эр, үнэхээр сайхан санаа шүү, хийчихвэл би ингэж, ингэж амжилттай явна гэж бодоод, за яах вэ, одоогоор эхлүүлж чадахгүйгээс хойш, одоо байгаа компанидаа ажиллаад, сар тутмын бэлэн цалингаа аваад л явья гээд орхиж гэнэ. гэтэл өөр нэг эр өнөө санааг мэдээд, хэдий одоохондоо оргүйгээс эхлэж байгаа ч, он жил өнгөрөхөд ямар болохыг нь, ямархуу бүтээл болохыг нь бодолдоо бий болгож, бүтээж, ургуулж чадсан тул өнөөдрийн сар тутмын бэлэн цалинг тоолгүй зүтгэж гэнэ.
гэтэл хэдэн жилийн дараа эхний эр цалинтай ажлаа хийсээр л, авдаг цалин нь инфляциа дагаж өссөөр л, эргээд харахад яг юу бүтээсэн, ямар мөр үлдээснээ олдоггүй.
харин 2 дахь эр, анх оргүйгээс эхлүүлж байхдаа бодолдоо ургуулснаа, бодит болгочихсон, түүнийхээ үр шимийг хүртээд явж байх.
ингээд бодохоор энэ 2-ийн аль нь мөр үлдээсэн, аль нь хүлээн зөвшөөрөгдөх вэ гэдэг сонин.
мань мэт шиг нь Эзэн Хаан шиг, эсвэл Ванга зөнч шиг байна гэж хөөрөөд ч яах вэ, гэхдээ нэгэнт л амьд яваа минь үнэн, энэ замбад хийх ажилтай минь үнэн учраас ядаад заяагдсан заяаныхаа үйлийг дийлж үйлдэхийн төлөө явж байгаад өнхрөх юм сан. бидний зарим нь өнгөрсөн гэж үл тоох Өвгөдийн, Онгодуудын хэлсэн, аз жаргал гэдэг нь заяагдсан заяаныхаа үйлийг дийлж үйлдээд, мөрөө үлдээхийг хэлнэ гэснээс иш татав.
нээрээ л энэ амьдрал яах гэж төрсөн юм, ямар мөр үлдээх ёстой юм, тэгж мөр үлдээж чадсанаараа миний үр удам, миний үргэлжлэлүүд, өөрийн минь нэрийг дуудахдаа ичиж малгайгаараа нүүрээ таглалгүй, бахархаж тэргүүнээ өөдөө өргөж байгаасай л гэж хүсэх юм.
бас нэг бичих зүйл байна.
чулуун гэрний тухай нүүрномноос уншив. эртнээс Монголчууд, бидний өвгөд, эмгэд үр хүүхдүүдээ чулуугаар тоглуулдаг байж. яах вэ, одоо зарим нь тэр үед одоогийнх шиг тоглоом байхгүй учраас тэгдэг байсан, өөр юугаар тоглох юм гэх л байх. тэгнэ л биз, тийм л биз.
гэхдээ чулуугаар тоглож, чулуун гэр барьж байсан хүүхэд, өөрийнх нь гэр бүл нутаг сэлгээд явахад өчнөөн юм болж түүсэн, олсон, бүтээсэн гэрээ тэр хэвээр нь орхиод явдаг байж, орхиулдаг байж. тэгвэл яах гэж тэр вэ? өнөө хүүхдээ л нэг шоглочихьё, нэг чадчихья гэж биш, харин өөр газар очоод, дахин хоосноос өөрийн чулуун тоглоомоо, чулуун гэрээ дахин барих хэрэгтэйг ойлгуулсан, эд цуглуулах шуналаас үрсээ хамгаалсан бодлого байж. бодлого гэхээс өөр юу гэх вэ.
одоо л мань мэт нь замбад 30 гарч байж л нэг юм бодоод байгаа, бодоод байгаа ч гэж дээ, Онгод, Буурлуудын хэлснээс ойлгох гээд байгаа буй бүхний эхлэл нь бодол юм гэдгийг бидний өмнөх үеийнхэн маань хүүхдүүдээ бүр балчирт нь тоглоомоор нь дамжуулаад ойлгуулчихдаг байж. хүүхдэд хэдий ийм учраас л чи үүгээр тоглож байгаа гэж хэлэхгүй ч, өнөө тоглож байгаа орхих, тэгснээ өөр газар очоод дахин бүтээх зэрэг нь хүүхдэд, далд ухамсарт нь хоногшоод, өсөж том болохоороо эдээ алдлаа гээд ухаанаа хаядаггүй, өмчөө шатаалаа гээд өөрийгөө мартдаггүй сэтгэлгээг суулгадаг байх нь.
өмнөх санаатайгаа уяад бичихэд, өнөө хүүхдийг нэг чулуун гэр барьчихлаа гээд л өхөөрдөөд, магтаад сүйд болдоггүй л байсан байх, тэгсэн хэрнээ он жил өнгөрөхөд, сайн барьсан чулуун гэр, яг тэр л байсан газраа, барьсан хүнийхээ нэрийг дуурсгаад л байж л байдаг байх. ингэхээр хүүхэд маань багаасаа алга ташуулахын төлөө биш, хүлээн зөвшөөрөгдөхийн төлөө явдаг болох нь, үүнийхээ тулд үйлддэг болох нь.
тэгвэл хэнээр хүлээн зөвшөөрөгдөх вэ гэж асуулт гарч ирэх байх.
мэдээж өөрийгөө хүрээлж байгаа хүмүүсээр хүлээн зөвшөөрөгдөх гэж бодох, гэхдээ илүү цаашлаад, жишээ татсан гүн ухаантнаа дуурайвал, бүхнээс илүү цаг хугацаагаар хүлээн зөвшөөрөгдөх нь хамгийн шударга үнэлгээ аж.
за энэ удаадаа ингээд дуусганаа, удаан бичвэл ам халаад, цуурч өгөх шинжтэй ккк.
10 жилд байхдаа уншсан, мартдаггүй нэг үг байна. Тэр нь:
алга ташуулах гэж бүү улайр, гол нь хүлээн зөвшөөрөгдөх, Монтески.
энэ Монтески нь өрнөдийн мундаг гүн ухаантан байсан аж. түүний тухай өнгөцхөн гэвэл:
"Монтески /1689-1755/ түүхийн философийн гол зорилгыг нийгэм түүхийн хөгжлийн хууль зүй тогтлыг илрүүлэн, төр нийгмийн байгууллагууд олон янз байдгийг тайлбарлаж нийгмийн амьдралын олон тал хүрээний олон тал уялдаа холбоог тогтоох явдал гэж үзсэн байдаг. Тэгэхдээ түүх нийгмийн хууль зарчмууд нь рациональ дээд зорилго биш бөгөөд түүхэн үзэгдлүүдийн байнгын харилцаа холбоо л түүхийн философийн гол зорилго болно хэмээжээ. Өөрөөр хэлбэл түүхийн философи нь түүхэн үзэгдлүүдийн хоорондын хамаарлын асуудлыг судлана гэсэн үг юм".
яагаад энэ үгийг бичих болов гэхээр өнөөгийн энэ амьдралд, хүмүүс бид ганц, эсвэл 2, эсвэл гурван ч юм уу үйлдлээрээ бусдаар алга ташуулах гээд байдаг болоо юу гэж бодсоноос үүсэлтэй. энэ нь аль ч салбарт байгаад байх шиг. хүн л юм чинь алдаж, бас онож явдаг байх. гэхдээ бидний үед болохоор алдсанаа аль болох нуугаад, оносноо олонд цуурай мэт түгээгээд, түүнийхээ хариуд алга ташуулахыг хүсэх болж.
нэг удаагийн онцсайн үйлдлээр хүн магтуулж болох, магтуулах ч, сайшаал хүртэх ч эрхтэй, хүн өөрөө урмаар тэжээгддэг амьтан учраас. гэхдээ магтуулж, алга ташуулснаа зорилго болгоод бодчихвол өнөө онцсайн үйлдэлтэн маань муу сурлагатан болчихож байгаан биш биз дээ гэж мань мэт нь санаашрах.
гэтэл мань мэтээс эхлээд зарим нь цэцэн үг урсгаад л, нэгнийхээ үгийг илүү уран үгээр, илүү гүн ухаанчаар, эсвэл илүү хоржоонтойгоор няцааснаа л мундаг болчихлоо, би л ялчихлаа гэж бодоод, эндүүрээд байгаан биш биз гэж бодох.
хүлээн зөвшөөрөгдөх гэдгийг өөрийн бодлоор бичвэл, тэр хүний өмнө нь хэлж байсан үгс, цагийн эрхээр, цагийн шалгуураар үйлдэл болон хувирч, мөр болж гишгэгдэж, бидний бодит гэж томьёолдог хэлбэрт удаа дараа шилжихийг хэлдэг юм болов уу. тийм хүний хэлсэн үгийг хүмүүс чих тавин, бүр чихээ дэвсэн байж сонсох нь лавтай.
бараг бүх хүмүүсийн мэдэх Ванга зөнч агсны хэлсэн үгс, түүний хэлснээр нь биелээд байсанд нь түүнийг хүлээн зөвшөөрдөг байсан биз. илүү өөрсөдтэйгээ ойртуулах аваас бидний Монголын Эзэн Хаан тухайн үед хэлсэн үгсэээ үйлдэж болгож чадсандаа мянганы сор хүмүүн болсон биз. хэрвээ хөх Монголын Хаан маань алга ташуулахын төлөө явсан бол Их Монгол улсын үндсийг тавиад л сэтгэл нь ханах байсан биз гэж таамаглаж, мунхаглана. Тэр Тэнгэрийн зарлигийг нийт дэлхийд хүлээн зөвшөөрүүлэхийн тулд, нэгэн нарны дор энх тайван зэрэгцэн амьдрахын тулд явсан учраас байлдан дагууллаа үргэлжлүүлсэн биз гэж бас бодох.
хүмүүсийн ой тоонд хоногшсон цэцэн үгс хэлж, уран яруу илтгэж чадсан нь цэцэн ухаантан, гүн ухаантан байх, харин хэлсэн үгсээ үнэн гэдгийг нотлож, үйлдэл болгож, бодит болгож түүхэнд үлдсэн нь аугаа хүмүүс байх, миний л бодлоор.
үг хэлэх, үйлдэл хийх 2-г энгийн жишээгээр бичвэл, нэг нь ашигтай бизнес болохуйц мундаг санаа гаргаж, гэхдээ түүнийг хийхэд бүр багаас нь, оргүйгээс эхлэх байж. гэтэл мань эр, үнэхээр сайхан санаа шүү, хийчихвэл би ингэж, ингэж амжилттай явна гэж бодоод, за яах вэ, одоогоор эхлүүлж чадахгүйгээс хойш, одоо байгаа компанидаа ажиллаад, сар тутмын бэлэн цалингаа аваад л явья гээд орхиж гэнэ. гэтэл өөр нэг эр өнөө санааг мэдээд, хэдий одоохондоо оргүйгээс эхлэж байгаа ч, он жил өнгөрөхөд ямар болохыг нь, ямархуу бүтээл болохыг нь бодолдоо бий болгож, бүтээж, ургуулж чадсан тул өнөөдрийн сар тутмын бэлэн цалинг тоолгүй зүтгэж гэнэ.
гэтэл хэдэн жилийн дараа эхний эр цалинтай ажлаа хийсээр л, авдаг цалин нь инфляциа дагаж өссөөр л, эргээд харахад яг юу бүтээсэн, ямар мөр үлдээснээ олдоггүй.
харин 2 дахь эр, анх оргүйгээс эхлүүлж байхдаа бодолдоо ургуулснаа, бодит болгочихсон, түүнийхээ үр шимийг хүртээд явж байх.
ингээд бодохоор энэ 2-ийн аль нь мөр үлдээсэн, аль нь хүлээн зөвшөөрөгдөх вэ гэдэг сонин.
мань мэт шиг нь Эзэн Хаан шиг, эсвэл Ванга зөнч шиг байна гэж хөөрөөд ч яах вэ, гэхдээ нэгэнт л амьд яваа минь үнэн, энэ замбад хийх ажилтай минь үнэн учраас ядаад заяагдсан заяаныхаа үйлийг дийлж үйлдэхийн төлөө явж байгаад өнхрөх юм сан. бидний зарим нь өнгөрсөн гэж үл тоох Өвгөдийн, Онгодуудын хэлсэн, аз жаргал гэдэг нь заяагдсан заяаныхаа үйлийг дийлж үйлдээд, мөрөө үлдээхийг хэлнэ гэснээс иш татав.
нээрээ л энэ амьдрал яах гэж төрсөн юм, ямар мөр үлдээх ёстой юм, тэгж мөр үлдээж чадсанаараа миний үр удам, миний үргэлжлэлүүд, өөрийн минь нэрийг дуудахдаа ичиж малгайгаараа нүүрээ таглалгүй, бахархаж тэргүүнээ өөдөө өргөж байгаасай л гэж хүсэх юм.
бас нэг бичих зүйл байна.
чулуун гэрний тухай нүүрномноос уншив. эртнээс Монголчууд, бидний өвгөд, эмгэд үр хүүхдүүдээ чулуугаар тоглуулдаг байж. яах вэ, одоо зарим нь тэр үед одоогийнх шиг тоглоом байхгүй учраас тэгдэг байсан, өөр юугаар тоглох юм гэх л байх. тэгнэ л биз, тийм л биз.
гэхдээ чулуугаар тоглож, чулуун гэр барьж байсан хүүхэд, өөрийнх нь гэр бүл нутаг сэлгээд явахад өчнөөн юм болж түүсэн, олсон, бүтээсэн гэрээ тэр хэвээр нь орхиод явдаг байж, орхиулдаг байж. тэгвэл яах гэж тэр вэ? өнөө хүүхдээ л нэг шоглочихьё, нэг чадчихья гэж биш, харин өөр газар очоод, дахин хоосноос өөрийн чулуун тоглоомоо, чулуун гэрээ дахин барих хэрэгтэйг ойлгуулсан, эд цуглуулах шуналаас үрсээ хамгаалсан бодлого байж. бодлого гэхээс өөр юу гэх вэ.
одоо л мань мэт нь замбад 30 гарч байж л нэг юм бодоод байгаа, бодоод байгаа ч гэж дээ, Онгод, Буурлуудын хэлснээс ойлгох гээд байгаа буй бүхний эхлэл нь бодол юм гэдгийг бидний өмнөх үеийнхэн маань хүүхдүүдээ бүр балчирт нь тоглоомоор нь дамжуулаад ойлгуулчихдаг байж. хүүхдэд хэдий ийм учраас л чи үүгээр тоглож байгаа гэж хэлэхгүй ч, өнөө тоглож байгаа орхих, тэгснээ өөр газар очоод дахин бүтээх зэрэг нь хүүхдэд, далд ухамсарт нь хоногшоод, өсөж том болохоороо эдээ алдлаа гээд ухаанаа хаядаггүй, өмчөө шатаалаа гээд өөрийгөө мартдаггүй сэтгэлгээг суулгадаг байх нь.
өмнөх санаатайгаа уяад бичихэд, өнөө хүүхдийг нэг чулуун гэр барьчихлаа гээд л өхөөрдөөд, магтаад сүйд болдоггүй л байсан байх, тэгсэн хэрнээ он жил өнгөрөхөд, сайн барьсан чулуун гэр, яг тэр л байсан газраа, барьсан хүнийхээ нэрийг дуурсгаад л байж л байдаг байх. ингэхээр хүүхэд маань багаасаа алга ташуулахын төлөө биш, хүлээн зөвшөөрөгдөхийн төлөө явдаг болох нь, үүнийхээ тулд үйлддэг болох нь.
тэгвэл хэнээр хүлээн зөвшөөрөгдөх вэ гэж асуулт гарч ирэх байх.
мэдээж өөрийгөө хүрээлж байгаа хүмүүсээр хүлээн зөвшөөрөгдөх гэж бодох, гэхдээ илүү цаашлаад, жишээ татсан гүн ухаантнаа дуурайвал, бүхнээс илүү цаг хугацаагаар хүлээн зөвшөөрөгдөх нь хамгийн шударга үнэлгээ аж.
Tuesday, April 8, 2014
Цагаан өнгө
амьдрал өөрөө тэмцэл, заяагдсан заяагаа дааж явах үүрэг, хийх ёстой үйл, үлдээх ёстой мөр, өвлүүлэх ёстой удам, өнчрүүлэх ёсгүй сэтгэл, түгээх ёстой хайр, түүчээлэх ёстой нэр биз.
гэхдээ өмнө нь нэг удаа бичиж байсан, би өөрөө хэн болж байж, юуг өөрөөрөө үйлдэж байж, түүнийгээ үржүүлж, орчиндоо халдааж чадна гэж. тиймээс өнөөдрийн тэмдэглэлээ ямар нэг зүйлийн учрыг олох гэж биш, өөртөө асуулт тавьж биш, алив зүйлийг олон өнцгөөр харахыг хичээх биш, зүгээр л нэг өнцгөөс нь, ямар л байгаасай гэж хүссэн өнцгөөсөө харж бичмээр болов.
тэр өнцөг нь "цагаан" өнцөг байж таарах. цагаан өнгө гэдэг эхийн сүү мэт ариун, цагаан сэтгэлтэй гэх, эсвэл итгэл найдварын өнгө л гэх. миний энэ тэмдэглэлд цагаан өнгө нь нялх хүүхдийн сэтгэлээр ойлгогдоосой гэж хүсэж байна. аавыгаа, ээжийгээ хараад, эднээс минь өөр мундаг хүн энэ орчлонд байхгүй гэж бодох тэр л нялхын сэтгэл шиг, алаг хорвоод бор овоохойгоос минь илүү орд харш байхгүй гэж итгэх тэр л нялхын сэтгэл шиг, жамын орчлонд хагацал гэж байхгүй, үргэлж хайранд умбаж байна гэдэгтээ үнэмших тэр л нялхын сэтгэл шиг, тийм л цагаан өнгө байгаасай.
тэгвэл би, өдийг хүртэл өөрийнхөө ч учрыг олж чадахгүй яваа, хувь нэгэн хүн гуай, юу хүсдэг, түүний нялх хүүхдийн сэтгэлээр төсөөлөх цагаан өнгө нь юу байх юм бэ?
эгэл нэгний эрүүл амьдралыг туулах
энхрий үрсдээ инээх шалтаг болох
ээж, аавдаа бахархах итгэл болох
энэ насандаа түвшин сайхан явах хүсэлтэй байж,
гэтэл одоо хүсэл минь юу болов?
надад халдах өвгөдийн эрчмээс болоод тэр үү, эсвэл энэ л байгалиараа бахархах сэтгэлээсээ болоод тэр үү, хамгийн ойр дотныхондоо өөрийнхөө сэтгэлийг гүйцэд ойлгуулж чадахгүй хэрнээ, хамгийн хийсвэр мэт эх нутгаа гэх сэтгэлээсээ болоод тэр үү, хүсэл минь дээрх бичсэнээс минь илүү баялаг, түүнийг агуулж баяжин хувирч байх шиг.
бидний Монголчууд бас л сонирхмоор улсууд шүү, эх нутгаасаа хол байхаар түүнийгээ санаад, бэтгэрээд, нүдний цөцгий мэт хайрлан хамгаалдаг хэрнээ, эх нутагтаа байхаараа түүнийгээ зажлаад хаях бохь мэт, зайлаад асгах угаадас мэт бодох, боддоггүй нь байх ч, тэгж бодож байгаа мэт үйлдэх нь их.
тэгвэл энэ удаа би нутагтаа байгаа хэрнээ, зүгээр нэг дуу сонсоод, түүний клипийг нь үзээд л, энэ нутгаа санаад байх юм ккк. нутгаасаа хол байхдаа хаврын салхинд нусаа хацартаа наагаад, түүнийгээ шороотой хольж арчаад, арзайсан үстэй, ярзайсан шүдтэй, инээгээд алхаж явах сан гэж их хүсдэг байсан сан. гэтэл одоо нутагтаа байхдаа, нутгаа санаж байна гэсэн хэрнээ, тэгж алхаж чадахгүй дээ ккк.
гэхдээ яах вэ, төсөөлөөрэй гэсэн нялх хүүхдийн сэтгэл шиг цагаан өнгө учраас, илүүг бодохгүйгээр, цагаан өнцгөөсөө бичнээ.
миний ардын сэтгэл нь цагаан байг
миний ардын үйл нь зөв байг
миний ардын ухаан нь гүн байг
миний ардын түүх нь ариун байг
миний ардын итгэл нь бөх байг
миний ардын зориг нь дүүрэн байг
миний ардын золбоо нь өөдөө байг
миний ардын жаргал нь бялхаж байг
миний ардын сэтгэл нь бас таных байг
миний ардын сэтгэл нь Монголоо л гэдэг байг
миний ардын сэтгэл нь дэлхийгээ хайрлаг яваг
миний ардын сэтгэл нь дэндүү ихээр цалгиж яваг ээ.
http://www.youtube.com/watch?v=mxosoxqCFu8
дээрх мөртүүд, дээрх дууг сонсоод төрсөн нь.
цагаан өнцгөөс үргэлжлүүлэн бичихэд:
миний нутгийн салхи бэтгэрээд ирэхэд минь ариун цэнгэг байг.
миний л гээд уйлаад ирэхэд минь ус минь тунгалаг байг.
өөрийн минь гээд туниад ирэхэд нь өвс нь хивсээрээ байг.
өвгөдийнх минь гээд хайгаад ирэхэд нь уулс нь байдгаараа сүмбэрлэг.
зүгээр гэрээ барих зүлэг нь ногооноороо байг.
зүүгдэж тоглох мөчрүүд нь минь навчистайгаа байг.
зөн совинд харагдсан толгод минь бүтнээрээ байг.
зөөлөн гуниг төрүүлэх өнчин хайлаас нь байрандаа байг.
өөрийн тань эцэг халисан ч уулс түүний хоймрыг эзлэг.
үр минь гээд үнсэх эх тань үдлэсэн ч нуур нь нулимсыг нь орлог.
өргөө гэрийн тань нөгөө багана ганхсан ч тал нутагтаа эрхлээд хэвтэг.
үрс тань үүрээ орхиод ниссэн ч өдлөж байгаа ангаахайг харж сэтгэл тань дэвтэг.
жамын болгон зуун, зууныг дамнаснаараа байг.
жаргалын багыг чамлалгүй мэдэрч сураг.
жаяг болгож нутгаа өмөөрөх сэтгэл нь оршиг.
заяа нь болж Тэнгэр минь Хөх Монголоо ивээг дээ.
гэхдээ өмнө нь нэг удаа бичиж байсан, би өөрөө хэн болж байж, юуг өөрөөрөө үйлдэж байж, түүнийгээ үржүүлж, орчиндоо халдааж чадна гэж. тиймээс өнөөдрийн тэмдэглэлээ ямар нэг зүйлийн учрыг олох гэж биш, өөртөө асуулт тавьж биш, алив зүйлийг олон өнцгөөр харахыг хичээх биш, зүгээр л нэг өнцгөөс нь, ямар л байгаасай гэж хүссэн өнцгөөсөө харж бичмээр болов.
тэр өнцөг нь "цагаан" өнцөг байж таарах. цагаан өнгө гэдэг эхийн сүү мэт ариун, цагаан сэтгэлтэй гэх, эсвэл итгэл найдварын өнгө л гэх. миний энэ тэмдэглэлд цагаан өнгө нь нялх хүүхдийн сэтгэлээр ойлгогдоосой гэж хүсэж байна. аавыгаа, ээжийгээ хараад, эднээс минь өөр мундаг хүн энэ орчлонд байхгүй гэж бодох тэр л нялхын сэтгэл шиг, алаг хорвоод бор овоохойгоос минь илүү орд харш байхгүй гэж итгэх тэр л нялхын сэтгэл шиг, жамын орчлонд хагацал гэж байхгүй, үргэлж хайранд умбаж байна гэдэгтээ үнэмших тэр л нялхын сэтгэл шиг, тийм л цагаан өнгө байгаасай.
тэгвэл би, өдийг хүртэл өөрийнхөө ч учрыг олж чадахгүй яваа, хувь нэгэн хүн гуай, юу хүсдэг, түүний нялх хүүхдийн сэтгэлээр төсөөлөх цагаан өнгө нь юу байх юм бэ?
эгэл нэгний эрүүл амьдралыг туулах
энхрий үрсдээ инээх шалтаг болох
ээж, аавдаа бахархах итгэл болох
энэ насандаа түвшин сайхан явах хүсэлтэй байж,
гэтэл одоо хүсэл минь юу болов?
надад халдах өвгөдийн эрчмээс болоод тэр үү, эсвэл энэ л байгалиараа бахархах сэтгэлээсээ болоод тэр үү, хамгийн ойр дотныхондоо өөрийнхөө сэтгэлийг гүйцэд ойлгуулж чадахгүй хэрнээ, хамгийн хийсвэр мэт эх нутгаа гэх сэтгэлээсээ болоод тэр үү, хүсэл минь дээрх бичсэнээс минь илүү баялаг, түүнийг агуулж баяжин хувирч байх шиг.
бидний Монголчууд бас л сонирхмоор улсууд шүү, эх нутгаасаа хол байхаар түүнийгээ санаад, бэтгэрээд, нүдний цөцгий мэт хайрлан хамгаалдаг хэрнээ, эх нутагтаа байхаараа түүнийгээ зажлаад хаях бохь мэт, зайлаад асгах угаадас мэт бодох, боддоггүй нь байх ч, тэгж бодож байгаа мэт үйлдэх нь их.
тэгвэл энэ удаа би нутагтаа байгаа хэрнээ, зүгээр нэг дуу сонсоод, түүний клипийг нь үзээд л, энэ нутгаа санаад байх юм ккк. нутгаасаа хол байхдаа хаврын салхинд нусаа хацартаа наагаад, түүнийгээ шороотой хольж арчаад, арзайсан үстэй, ярзайсан шүдтэй, инээгээд алхаж явах сан гэж их хүсдэг байсан сан. гэтэл одоо нутагтаа байхдаа, нутгаа санаж байна гэсэн хэрнээ, тэгж алхаж чадахгүй дээ ккк.
гэхдээ яах вэ, төсөөлөөрэй гэсэн нялх хүүхдийн сэтгэл шиг цагаан өнгө учраас, илүүг бодохгүйгээр, цагаан өнцгөөсөө бичнээ.
миний ардын сэтгэл нь цагаан байг
миний ардын үйл нь зөв байг
миний ардын ухаан нь гүн байг
миний ардын түүх нь ариун байг
миний ардын итгэл нь бөх байг
миний ардын зориг нь дүүрэн байг
миний ардын золбоо нь өөдөө байг
миний ардын жаргал нь бялхаж байг
миний ардын сэтгэл нь бас таных байг
миний ардын сэтгэл нь Монголоо л гэдэг байг
миний ардын сэтгэл нь дэлхийгээ хайрлаг яваг
миний ардын сэтгэл нь дэндүү ихээр цалгиж яваг ээ.
http://www.youtube.com/watch?v=mxosoxqCFu8
дээрх мөртүүд, дээрх дууг сонсоод төрсөн нь.
цагаан өнцгөөс үргэлжлүүлэн бичихэд:
миний нутгийн салхи бэтгэрээд ирэхэд минь ариун цэнгэг байг.
миний л гээд уйлаад ирэхэд минь ус минь тунгалаг байг.
өөрийн минь гээд туниад ирэхэд нь өвс нь хивсээрээ байг.
өвгөдийнх минь гээд хайгаад ирэхэд нь уулс нь байдгаараа сүмбэрлэг.
зүгээр гэрээ барих зүлэг нь ногооноороо байг.
зүүгдэж тоглох мөчрүүд нь минь навчистайгаа байг.
зөн совинд харагдсан толгод минь бүтнээрээ байг.
зөөлөн гуниг төрүүлэх өнчин хайлаас нь байрандаа байг.
өөрийн тань эцэг халисан ч уулс түүний хоймрыг эзлэг.
үр минь гээд үнсэх эх тань үдлэсэн ч нуур нь нулимсыг нь орлог.
өргөө гэрийн тань нөгөө багана ганхсан ч тал нутагтаа эрхлээд хэвтэг.
үрс тань үүрээ орхиод ниссэн ч өдлөж байгаа ангаахайг харж сэтгэл тань дэвтэг.
жамын болгон зуун, зууныг дамнаснаараа байг.
жаргалын багыг чамлалгүй мэдэрч сураг.
жаяг болгож нутгаа өмөөрөх сэтгэл нь оршиг.
заяа нь болж Тэнгэр минь Хөх Монголоо ивээг дээ.
Subscribe to:
Posts (Atom)