#МонголТовчионТүүхийнТайлал, Боть Нэг, 197 дугаар талд дараах дэс байх:
Дэс Дөчин долоо
47 (46). КауЧиЭн-ний хөвүүн
НойКүДай нэрт бүлгээ.
НойЭмСэг авирт тул
НойЭн Хан овогтон болов.
КауЧиГүн хөвүүн БарУл Адай нэрт бүлгээ.
Их биет, идээн барах бөлгөө.
БарУлас овогтон болов.
КауЧуЛа-н хөвүүн ЭдИэн барах тул
Их БарУлас, Өчүүхэн БарУлас нэрийдэж
БарУлас овогтон болгож
Эрдэмт БарУлас, Төдөгэнэ БарУлас
Тэргүүтэн БарУлас тэд болов.
КауЭрЭлТай-н хөвүүд
Будаан хутгалдах
Эх, тэргүү үгүйн тул
Будагад овогтон тэд болов.
КауЧиГүн-ий хөвүүн
АдАрХи Адай нэрт бүлгээ.
Ах дүү зуур адрагч тул
Адархин овогтон болов.
НайЧиЭн БааТаЭр-ийн хөвүүд
УрУг Адай, МонКү Адай нэрт бүлгээ.
Уругуд, Мангуд овогтон тэд болов.
НайЧиЭн БааТаЭр-ийн авааль эмээс төрсөн
ЧиЧу Адай, ДогГал Адай нэртэн бүлгээ.
Мөн ботийн 199 дүгээр талд:
Тусгаар таван тогтнолыг
Таван учгаар нураасан цаг үе
Хураасан улсыг хуйгүй болгож
Хурсан ардыг бусгай тарааж
Таван тухыг үгүй хийж буй
Таван тамлалын тухай өгүүлнэ.
"Ноёмсог авир..." хэмээх нь
"Хил хязгаарын тусгаар тогтнол"- ыг үгүй болгох
"Идээн барах..." хэмээх нь
Биеэ муутгах буюу эрүүл мэндийг үгүй хийн
"Цусны тжсгаар тогтнол"-ыг үгүй болгох
"ЭдИэ-н барах ..." хэмээх нь
"Ахуйн тусгаар тогтнол"-ыг үгүй болгоно.
"Будаа хутгалдах..." хэмээх нь
"Жаягийн тусгаар тогтнол"- ыг
Будаа мэт тараан хаяж
Эмх цэгцгүй болгож
Түүнийг дагах үргүй болгоно.
"Адарагч ..." хэмээх нь
Хэл бичгийн соёлыг үгүй хийн харилцаа үгүй болгон
"Хэлний тусгаар тогтнол"-ыг эвдсэнийг өгүүлжээ.
гэж тодломж хийжээ.
За ингэхээр өмнө нь зүгээр л хэдэн хүнээр тэргүүлсэн хэдэн овог үүсч байна гэж боддог өөрийн минь бодол энд хүрээд үгүй болж байгаа нь энэ.
Эргэцүүлээд суухад:
"Хураасан улсыг хуйгүй болгож" гэдэг үг их тодорхой, ойлгомжтой харагдана. Хутга, илдээр бодьё. Монгол эрс хэзээний л эр хүний нөмөр нөөлгийг үзүүлж чаддаг, үүнийгээ үзүүлж чадахын илрэл болсон "Ир"-тэй, бурууг цавчиж бардаг, зөвтэй бусдыг өмөөрч, хамгаалж чаддаг байсан биз. Иймээс ч олон ардыг араасаа дагуулж, зөв гэдгийг, зөвтэй амьдарч болохыг үлгэрлэж барсан учраас олныг хурааж барсан бизээ.
Гэтэл "хуйгүй болгоно" гэх үг их эвгүй сонсогдох юм. Төсөөлөхөд, хурц хутгаа хуйгүй аваад явахад өөрийнхөө бие рүү шаачих гээд, гар хөлөө эсгэж, зүсчих гээд л байх биз, ядахдаа. Эсвэл хуйгүй учраас бороо, шороо, нар салхинд зэврээд, нөгөө агссан ир, нөгөө бурууг цавчих ир нь зэврээд, мохох санагдах юм. Эсвэл, хуй гэдэг нь хутга гэдгийн хил хязгаар, орон зайн хана гэдгээр төсөөлөхөд, зах замбараагүй, ах захгүй болохоор бодогдоод байх юм.
Харь нутагт үйлэнд шогшиход Онгод Дээдүүд минь ганц л үг захиж хэлсэн. Тэр нь юу вэ гэхээр: "Эх Нутаг гэдгээ л бодож яв" гэсэн үг.
Анх хэлэхэд нь гайхаж л байв. Эх нутаг гэхээр Монголоо л бодож таарах нь, угаасаа нутгаасаа гараад хэд хонохоороо эргээд бүхэлд нь санадаг мань шиг хүн бол бодож л таарна, мэдээжийн үг хэлэх юм гээд бас тэрүүхэндээ хэгжүүрхэх маягтай байв.
Гэтэл одоо ингээд үйлийнхээ ард гараад, туулснаа цухас бодоход Эх Нутаг гэж зөвхөн Монгол хүн бодох ёстой биш, Эх үүсгэлээ авсан хүн бүр түүнийг бодох учиртай мэт.
"Ноёмсог авир..." гэхээр яахаараа хил хязгаарын тусгаар тогтнолыг үгүй болгодог билээ гэж гайхаж л байлаа. Гэтэл Эх нутаг гэдгээ л бодож явахад, одоогийн энэ хөгжилтэй гэх орнууд нэгэн цагт Ноёмсог авиртай байж, бусдыг дээрэлхэж, боолчилж, нутгийн уугуул ардыг алж, хядаж өөрсдийн газар нутгаа тэлсэн гэж харах болов. Нэгэн цагт тэд бусдыг боолчилж, газар нутгийг нь эзэлж, хэл соёлоо хүчээр тулган хэрэглүүлсэн л биз. Гэтэл одоо цагт харахад тухайн үед боолчилж, эзэрхийлж, ноён байсан нөгөө Испани, нөгөө Португал, нөгөө Англи, Америк гэх улсууд нь боолчилж байсан улсуудынхаа цагаачаар дүүрсэн, тэдэндээ уусах шахуу болоод л явах. Ингээд бодохоор, энэ өнцөгөөс харахад нээрээ л бусдын Ноён гэж өөрийгөө сэтгэж, өрөөлийн тогоо руу өнгийснөөрөө өөрсдөө тэр тогоондоо живээд, эргээд тэдэндээ уусаж байх шиг.
Өндөр хөгжилтэй, суурин соёлын суга хөгжүүлсэн, орчин үеийн гэх хүмүүсийг харж л явлаа.
Ёстой л нөгөө "Идээн барах" гэдэг шиг, хэрэглэхийн тулд л өнөө үедээ хэтэрхий их зарж байх юм. Хэрэглэж байна гэсэн нэртэй нэг хазсан чихрээ хаяж байх юм, нэг хонуулсан талхаа хуучирлаа гээд хог руу шидэж байх юм. Өнөөдөр үзэгдэж байгаа, харагдах бүхнийг хэрэглэхийн тулд өөрийн бие хүртэл золиослох шахуу, хоёр ходоодтой мэт, дөрвөн мөртэй мэт, таван тавхайтай мэт, ёроолгүй гэдэстэй мэт л хэрэглэх юм, тэр ч хэрээрээ өөрсдийн эрүүл мэнд нь доройтож харагдах юм. Эрүүл зүйл хэрэглэж байгаа гэдэг нэрээр "Био бүтээгдэхүүн" гээд л зарах.
Ингэж хэтийдсэн хэрэглээг үүсгэхээр "ЭдИэ-н барах" гэдэг рүүгээ унаад байх. Харахад сайхан юм оо, үнэхээр ккк. Юу сайхан гэхээр хаанаас ч очоод юуг ч худалдаад авчихаж болох нь сайхан юм. Мөнгөтэй л байх ёстой аж, мөнгөгүй байлаа ч гэсэн хямдрал гэж зарлаад яаж ийж байгаад л "хүн" гэдэг сүргийг "хэрэглээ" гэдэг зүйлээр боолчилж чадаж байна. Үнэхээр бид амьдарч, амьд яваа учир идэх уух, өмсөж зүүх хэрэгцээ байлгүй л яахав. Би ч өөрөө хэрэгцээтэй зүйлтэй, хэрэглэж л байна, хэтийдэж нэг тал руу туйлширч, чухам л би нар сараа, агаар салхиар хооллодог гэсэнгүй. Харин худалдаж байгаа арга хэлбэр, худалдахдаа үүсгэж байгаа орчин зэрэг нь, худалдаж авахгүй л бол үнэхээр би, бид хохирчих юм шиг итгүүлдэг нь дургүй хүргэж байгааг л хэлэх гэсэн санаатай. Яг үүнтэй холбоод хэлэхэд "Идсэн эрүү хувхайрч, идүүлсэн бут ургана" гэх ардын айхтар үг байх. Бид идээд л байх, эрүү зажлаад л байх, гэтэл ихдээ 100 жилийн дараа энэ удаагийн идэгч эрүүнүүд бүгд л хувхайрна, харин идүүлсэн эх дэлхий, эх нутаг маань эргээд ургах биз. Үнэхээр идүүлсэн бут эх дэлхий, эх нутаг маань эргээд ургахгүй болтол нь идчих гээд байгаан биш биз гэдгийг идэх эрүүтэй бүхэн, эдлэх биетэй бүхэн БОДОХ ЁСТОЙ, бодож барсан бол, бодож дууссан бол хамгаалахын тулд ҮЙЛДЭХ ЁСТОЙ.
Эрүүл байхын үндэс нь хүнсээ үүсгэж байгаа хөрсөө эрүүл байлгах, ургуулж байгаа ногоогоо услах усаа цэвэр байлгахыг нэр гэдгийг мөн цөөхөн нь анзаарсан нь гунигтай.
Нөгөө талаар үүнийг бидэнд сэхээрүүлж, анзааруулахын тулд хөрстөд заларсан олон Онгод, Өвгүд байгаа нь бас олзуурхууштай.
Нэгэн цагт дарлаж байсан ард түмэндээ өнөө цагт дарлуулж байгааг нь харахад, цус яс холилдож, зах замбараагүй болсныг нь харахад нээрээ л "будаа хутгалдсан" мэт л байх аж.
Оюутан байхдаа бид чулуутай цагаан будаа иддэг байв. Олдож байгаа нь, хямд нь л тэр. Идэхийн тулд цагаан будаагаа ширээн дээр асгаж байгаад ширхэг ширхэгээр нь жижиг үйрмэг чулууг түүдэг байв. Ганц хоёр таваг будаа агшаах гэж багадаа цаг будаа, чулуу хоёрыг ялгадаг байв. Гэтэл нэг хүний идэх будааг чулуунаас нь ингээд ялгах яахав гэхэд нэг үндэстэн гэдэг нь ялгахын аргагүй болсон, нэг ёс заншил, өв соёл гэж холилдсон будааг яаж ялгах вэ гэдэг их хэцүү санагдах юм.
Холилдсон энэ бүгдийг дэгтэй, нэг журамтай байлгах арга нь үнэндээ сайн хууль, цааз, жаяг, ёс гэхээс илүүтэй ходоодоор нь базах харагдах юм. Ходоодоор нь гэдэг нь юу гэсэн үг вэ гэхээр өнөөдөр би, миний үр хүүхэд, гэр бүл, сэтгэлд ойр бүхэн өлсөхгүй байгаасай, гэртээ харихад хүүхэд өөдөөс хоол нэхэж уйлахгүй байгаасай, эхнэр, эсвэл нөхөр идэх хоолгүйдээ хоосон тогоо өөдөөс шидэхгүй байгаасай гэх хүсэлдээ захирагдаж л хүн төрөлхтөн хоолоо худалдаж авах мөнгөний дөрөнд хөтлүүлсэн харагдаж байгааг л хэлэв.
Нэг л гадаад явж, галуу шувууны мах идсэн хүн шиг, бусдын яваагүй газраар явсан мэт цуураад байгаа санагдаж болох ч бусад маань үнэхээр энэ өнцгөөс харж байна уу, үгүй юу гэдэгт эргэлзмээр үе их байх. Тиймээс л ийм эргүү ч гэмээр, эсвэл нэмэртэй ч гэмээр бичиж суух.
Ганц харь нутагт ийм байна уу гээд харахаар, үгүй ээ.
Эх Оронд минь, Эх нутагт минь бас яг адил байна.
Ноёмсог авираар нутгаа захирах, нутагтаа агуулагдах бүхэндээ эзэн болохыг хүсэх, эзэн болсноороо түүнийг бусдад арилжихыг хүсэх, бусдад арилжсанаараа өнөө цагт илүү хүчтэй байгаа өөр үндэстэнд биднийг уусгахыг хүсэх. Уур минь хүрч байна.
Хоёр ходоодтой мэт, ёроолгүй гэдэстэй мэт, арван биетэй мэт, хорин гартай мэт уралдаж хэрэглэх, хэрэглэж байгаагаа бусдад гайхуулж, түүгээрээ өрсөлдөж, түүндээ сэтгэл ханаж байна гэж өөрийн уг Монгол хүнээ хуурч байгааг харахаар бас л уур минь хүрч байна.
Өнөөдөр идээд, маргааш баах хүнсээ авахын тулд, өнөөдөр уугаад маргааш шартах цэнгэлийг авахын тулд, өнөөдөр өмсөөд хэсэг хугацааны дараа үгүй болох эдээ авахын тулд, өнөөдөр эдлээд хэдэн жилийн дараа төмрийн сэг болох төмөр хүлгээ авахын тулд энэ ясаа, цусаа, биеэ өрөөлд худалдаж, өрөөлийн гудас болж, бусдын хүслийг хангаж байгааг хараад бас л уур минь хүрч байна.
Эцгээс, эхээс төрөөгүй мэт, эх нутгынхаа хөрсөндөө гишгэхгүй мэт, энэ Монголынхоо бүхнийг үгүйсгэж, өрөөлтэй будаа мэт хутгалдаж, өөрийн бүхнээ уландаа гишгээд, өөр бусдын хаясан шүлсийг хүртэл ариун рашаан мэт бодож, хэлсэн үгийг нь үнэний туйл мэт сэтгээд дагаж далдагнахыг хараад бас л уур минь хүрч байна.
Өөрсдийн толгойгүй мэт, өрөөлд тархиа мэдүүлж, санхүүгээ атгуулж, юуг хэрэглэх, хэзээ идэх, хэзээ ажиллах, үхтлээ хөдөлмөрлөх, үхсэн хойноо ч мөлжүүлэх хэмжээнд хүрч байгааг хараад бас л уур хүрч байна.
Уур биеийг зовоох нь үнэхээр үнэн аж. Гэхдээ уурласан энэ уур минь өрөөл сэхээрэх оч болж очоосой л гэж хүсэх.
Уурласнаар, эсвэл гутаж уйлснаар үйл дүүрдэг, ажил бүтдэг бол уурлаад л, уйлаад л суух сан. Гэвчиг тэгэхгүйгээс хойш, нэг л гэсэн сэхээрснээ хоёр ч гэсэн мөр болгоод бусадтай хуваалцаж байвал энэ нэг үйлдэл маань биз гэж бодоод л бичих. Ингэж бичсэнийхээ арыг даахын тулд өөрөө хөдөлмөрлөх ёстой маань бас нэг уурлах шалтгаануудыг давах учиг минь болох биз гэж бодох.
Магад энэ мэтийг анзаараасай гэсэндээ л "Эх Нутаг гэдгээ бодож яв" гэсэн биз.
Хадуураад эхлүүлсэн дэсээ биш хаа хамаагүй юм бичээд байх шиг байна.
Дэс 47 нь тус судрын нэгдүгээр бөлөгт байх 73 суу ухааны 47 дахь суу ухаан, тухайлан нэрлэвээс "Арван түгээмэл"-ийн нэг болж, "Үндэсний эрх ашиг" хэмээн нэрлэгдсэн байх.
Тэгвэл өнөө цагт, та бидний Монголчуудын хувьд чухам юу "Үндэсний эрх ашиг" билээ гэж үүнийг цаг гарган унших бүхэн бодоосой, өөрийн сэтгэлээ амгалан байлгаж чадах, өөрөө түүнийхээ төлөө зүтгэж чадах тэр хариугаа олоосой гэж хүсэх юм.
Модоор, ургамлаар бодоход түүний үндэсний эрх ашиг нь үндэс нь ургах хөрс, өөрийг нь тэтгэх хөрсний чийг, ус, илчээ өөрт нь өгөх агаар салхи эрүүл байх биз, тэгвэл Монгол хүн би, та, бидний "Үндэсний эрх ашиг" чухам юу вэ???
Хадуураад дурьдахад, та бидний шүтээд байдаг, үгийг нь туйлын үнэн гэж боддог, хаях шүлсийг нь идээний дээж хэмээн боддог соёлт европ гээчийн хорь гучин жил далд ертөнц, бөө мөргөл, зэрэгцээ ертөнцийг судалсан гэх угсаатан зүйч, түүхч, судлаач хүмүүсийн ярьж байгаа нь, өөрсдөө судлаад мэдчихээд бусдад түүнийгээ гайхуулан ярьж байгаа зүйл нь үнэхээр бидний хэлдгээр хүүхдийн санаа мэт л байхыг хараад улаачаа, удмаа, угшлаа, улсаа, эх нутгаа, энэ Монголоо, эх дэлхийгээ засах гэж, хамгаалах гэж заларсан Онгодуудыгаа илүүтэй хүндэтгэж, илүүтэй тэднээсээ суралцах ёстойг мэдэрснээ хэлэхэд илүүц болохгүй биз ээ.
Monday, May 22, 2017
Monday, March 27, 2017
таван сум хугалах
#МонголТовчионТүүхийнТайлал, Боть 1, 151 дүгээр тал
Дэс Арван ес
19. Хавар нэгэн өдөр
Хөншилмөл хонин чанаж
БилГүнЭнДэй, БүГүнЭнДэй
БухаХатАги, БуХатуСалЧи
БодОнЧиАр мунхаг
Эд таван хөвүүдээн зэрэглэн суулгаж
Нижээл мөсөд "Хугаладхун" хэмээж өгөв.
Нижээлийг юу байгуулхун, хугачиж ооров.
Бас таван мөсөд хамт цуглаж
"Хугаладхун" хэмээж өгөв.
Тавуул таван цугтай мөсөд
Хүмүүлэлдэн барьж бидүүлж, хугалан ядав.
За дээрх бол та бидний мэдэх Алунгоо эх өөрийн таван хөвүүддээ нэг нэг сум өгч хугалуулаад, түүнийхээ дараа багцалж боосон таван сум өгөөд хугал гэхэд хөвүүд нь чаддаггүй. Энэ нь атгасан гар мэт эвтэй байх аваас эд таван сум шиг дийлдэшгүй гэдгийг харуулдаг хэмээн та бидний мэдэх сургаалийг өгүүлсэн дэс билээ.
Тэгвэл хүн бүрийн мэдэх дээрх дэсийг юу болоод дахин сөхөв гэхээр, уг сударт:
"Хөншилмөл хонин..." хэмээх нь дарагдаж удсан хонины махыг хэлнэ. Энэ нь дотоод байдал маргаантай болсныг ёгт өгүүлэх талтай.
"...зэрэглэн суулгаж..." хэмээх нь эрэмбэ дарааг хэлжээ. Нас хүйсээр нь эгнүүлэн суулгахыг хэлнэ. Мөнээ айлын ахыг сануулах ёгт өгүүлэмжтэй.
"... нижээл мөсөд..." хэмээх нь зэв, жигүүрийг залгаагүй суманд зэхсэн мөчрийг хэлнэ. Энэ нь өсөж томоожоогүй гэсэн ёгт утгатай.
"...Хүмүүлэлдэн барьж бидүүлж..." хэмээх нь хамтдаа нэгэн зүйлд эв нэгдэн барилдахыг хэлнэ.
Үүнээс ухаглавал АлЭнХоо ээжийн үрс өсөөгүй байж дотроосоо өмхийжиж, хүч суугаагүй байж эвээ эвдлээ гэх зэмлэлийг билэгдэл дээр битүү өгүүлж зэмлэнэм.
"...таван мөчирт мөс биш, сэтгэлийн мөсийг өгүүлэн байгаа бус уу" гэсэн нь та бид Алунгоо эхийн сургаалиас зөвхөн эв нэгдэлтэй байх учиртай гэсэн утгыг мэдэхээс ингэж задалж бодож байсан бил үү гэсэн асуултыг эрхгүй тулгах аж.
Хүүхэд байхад их сонсогддог байсан, одоо ч ховордсон "хүний мөсгүй" гээд л ярьдаг яриа байх. Хүүхэд байхдаа бол гайхдаг л байлаа. Хүн байж яахаараа ус мэт мөстэй байх билээ гээд л. Гэтэл одоо хүн гэдэг 70% нь уснаас бүрдсэн гээд унших болов. Тэгвэл яагаад далан хувь нь уснаас бүрдсэн хүнийг, тэр дундаа олонд сайн хэлэгдсэн хүнийг "хүний мөстэй", "мөс нь хайлаагүй" гэж ярьдаг юм бол гэж бодогдох.
Цааш бодохоор ус гэдэг шингэн төлөвтэй, урсаад хаашаа ч явж магад, гэтэл мөс болж хатуурсныг магад өөрийн зан чанар нь төлөвшиж, байр сууриа мэдэж, алив зүйлд ул суурьтай ханддаг, ингэснээрээ сайн муугийн дэнсээтэй нэгнийг хэлдэг юм болов уу гэж санагдав. Энэ өнцгөөс харахад мөс нь хайлсан хүн бол өөрийн байр суурьгүй, өөрийн үзэл бодолгүй, яаж ч мэдэх нөхөр болоод таараад байх шиг.
Мөн уг судрын "Үйл явдлын тодломж" хэсэгт үргэлжлүүлэн:
"КайБайУл Дээдэс: Энэ өгүүлэмж нь:
1. Үг
2. Үйлдэл
3. Билэгдэл
4. Жаяг
5. Ёгтлол гэх таван утгаар үйлийг сануулсан таван тусгаар тогтнол хэрхэн бие биенээ нөхцөлдүүлэн аж төрдгийг тэрчлэн ухуулжээ. Манай Монгол ард нь нэг эцгийн хүүхэд бишээ, олон отогтон омогтон оршино. Гэвч Эх Дэлхий гэгч гагц ээжтэй. Ийм атал манай танай гэж биеэ ёдрох учиг юу вэ? Эцэг чинь хэн бэ гэж эчнээн маргах шаардлагагүй ээ. Үүнийг л АлЭнХоо ээж өгүүлэн сургажээ. Үүнээс Үгийн үнэ, Үйлийн ур, Билэгдэл зүй, Жаягийн дэг, Ёгтлолын нууц хэрхэн дэлгэрдэгийг таниулах ажгуу" гэсэн байна.
"Хүн ахтай, дээл захтай", "Бяруу болоогүй байж бухын баасаар баах", "Тос дотроосоо өтдөг" гэх үгс байх.
Бодож сууна. Өөрийн туулсан, ажлын, сонирхлын, анд нөхдийн гээд л бүлхэмүүдэд яадаг билээ гээд бодож сууна. Үнэхээр л жаахан мэдсэнийгээ ихэд бодоод л, сургаар дуулсныгаа сурсан гэж бодоод суудаг юм биш байгаа гэж санагдав.
Аливаа зүйлд хэм хэмжээ гэж байгаа биз, түүнийг сахиулах нь дээлээр бол зах, хүнээр бол ах нь биз. Гэтэл нь ах нь ах биш байвал дүү нь хэрхэн дүү шиг байх билээ.
Зүйрлэвэл, гэрийн тооно гэдэг зорилгыг хамтдаа дааж барахын тулд унь гэдэг удмын үйлүүд байдаг биз. Тоононд орших өөрийн суух нүхээ олохгүй, өрөөл унь байх газар руу зүтгээд байвал барьж байгаа гэр маань ямар хэлбэртэй болох билээ. Унь болгох даах даах ачаагаа даагаад, дээрээс дарах дээврээ өргөсөн шиг өргөөд явбал тооно гэх нэгдсэн нэг зорилго маань угаас өргөгдөж, өндөр орших нь гарцаагүй. Тооно нь өөрийгөө шал гэж сэтгээд, шалны мод нь өөрийгөө тооно гэж сэтгэх, унь нь хана мэт үйлдэх, хана нь унь мэт байх, багана нь ачаа даахаас төвөгшөөгөөд хэвтээд байх тохиолдолд та бидний мэдэх Монгол гэр маань юу болж хувирах бол? Магад гэрийн мод ч биш, гэрийн модоо угсарсны дараа тэдгээр моднуудыг шуурах салхи, асгарах борооноос хамгаалах дээвэр, туурга, үзэмж нэмэх цаваг, хөшиг ч байж болох. Ингээд бодохоор гэр барихад дараалал байдаг шиг, үйлэнд бас өөр өөрийн хугацаа байх. Сүүлийн үед яалтгүй л аливаа зорилгыг өргөх тооноор жиших сонирхолтой болоод, барьж байгаа Монгол гэрийнхээ аль хэсэг нь юм бол гэж өөрийгөө байршуулахыг хүсэх болов. Магад ингэж байршихын тулд өөрийнхөө хэрийг мэдэж, бярыг таних хэрэгцээ гарч таарна.
Үргэлжлээд сударт КайБайУл дээдэс хэлжээ: "Хүмүүн алив бүхнийг цаг цаг, үе үедээ таньж мэдсэнээрээ тайлбарладаг. Онол болгон бичсэн ч хүмүүний амьдрал, хөгжлийн явцад үгийн хэрэглээ солигдох тул онол болгон хэлсэн үг нь хуучирдаг...
Тэр цагт мөсөд нь гэдэс цадахуйн гол зэмсэг байсан. Төмрөөр зэв хийлгэхэд өндөр өртөгтэй, олдошгүй ховор тул байгаагаа машид нандигнана. Яг энэ сэдэл дээр энэ нандин амь зуулга лугаа адил таван тусгаар тогтнол чинь чамайг тэжээдэг юм шүү гэх зүйрлэлээр сургасан болно. Өнөө цагийн АлЭнХоо ээж бол энэ ухаанаа зүйрлэн үзүүлэхийн тулд 50000 төгрөг ураадах гэж хүүхэддээ өгөхтэй адилхан юм даа. Энэ 50000 төгрөгөөр юу авч болох вэ гэдгийг ухаарах хүүхэд л урахгүй бизээ" гэжээ.
Зэвүүн хэлж байгаан шүү. Би өнөөгийн Алунгоо эх байсан бол таван хүүхэд суулгаж байгаад таван Iphone, Samsung S7, эсвэл ямар нэгэн ухаалаг бариулаад наадхаа эвд гэвэл эвдэх хүүхэд гарахгүй дээ бараг л. Өнөөгийн хэрэглээ, өнөөгийн бидний таньж мэдсэн, өнөөгийн үнэ цэнэ маань энэ хэр л байгаа хэрэг.
Үргэлжлээд судрын 161 дүгээр талд:
КауБиЧи Дээдэс: Таван ур ухааныг бичиж байнам. Таван уг ухааныг өгч байнам. Өөрсдийг ирлэж, ухааныг нь хурцлах:
1. Уг ухаан
2. Эр ухаан
3. Ир ухаан
4. Ул ухаан
5. Ар ухаан таван ухааныг өгч байнам.
Үүнийг судрын 278 дугаар хуудсанд:
"Ур ухаан гэдэг нь аливаа бүтээмжийн ул суурь ухаан бөгөөд та нарынхаар технологи юм. Эл ур ухааны бодьжсон бие угтаа ямар ашигтай байдаг, ирээдүйд нөөц нь хэр байх боломжтой, хүний ямархан хөдөлмөрийг хөнгөвчилдөг Ир болох, ингэснээр хүний ямар чадамж Ул-даа үгүй болох, Ар-даа чингэснээр ямар асуудлыг үүтгэх зэргийг бодохыг ур ухаан дээр таваар багцална. Ингэснээр энэ багаж хэрэгсэл, эд зүйл нийхэмд зонхилох эд хэрэгсэл болж чадах, түүний хохирол бөгөөд өгөөжийг тооцох юм."
Алунгоо эх таван хүүхэддээ таван сум, таван мөс өгөхөд нөгөө хэд нь хугалж чадаагүй нь бяргүйдээ биш болж таараад байна даа. Энэ ан хийхэд бидний хөдөлмөрийг хөнгөвчилж, Ир болдог таван сумыг хугалчихвал Ар-д нь бид хоолгүй хонох юм гэдгээ тооцсон байж мэдэх. Ан агнаж, бүлээ тэжээж чадахгүй юм бол, аливааг Уг-аар нь харж чадахгүй бол, таван сум хугалах үйлдэл маань ямар хохирол авчрах, ямар өгөөж өгөхийг Ул-тайгаар сэтгэж чадахгүй бол Эр гэж нэрлэгдэх эрх бидэнд үлдэх үү гэж тэд тооцсон байх нь. Айхтар чөтгөрүүд байсан бололтой дог.
Алив зүйлийн уг угшил, язгуур, мөн чанарыг харах ухааныг хэлээд байх шиг, ингэж харснаараа хохирол болоод өгөөжийг тооцож чаддаг байх нь, ингэснээрээ уг зүйлийнхээ арыг, төгсгөлийг харснаараа үйлдэх чигээ олдог байж мэдэх. Энэ тохиолдолд уг үйлийг хийхэд хэдий хэмжээний ир шаардагдах нь вэ гэж тунгаа тааруулах нь гэж сэтгэв. Энэ бүхний үйлдэж чадвал эр нэгэн болж барах нь.
Өнөөгийн та бидэнд таван ухаалаг утас бариулаад эвд гэвэл бас л хэрэндээ л энэ анзааны зүйл бодож л таарах байх даа. Энэ утсыг эвдчихвэл "face" рүүгээ орж хөөрхөн царайгаа хүнд гайхуулж чадахгүй болно, "twitter" рүүгээ орж тэдэнд ухаантайгаа мэдүүлж чадахгүй болно, зарим нь бол "online"-аар банкны гүйлгээгээ хийж чадахгүй болж, заавал тэнд энд очиж дараалалд зогсох болно, энд тэнд аялахдаа өөрийнхөө зургыг авч чадахгүй болж, заавал зургын аппарат нэмж маллаж явах болно гээд л бас бодох л байх даа.
Анзаараад харвал адилхан өгөөж болоод хохирлыг тооцож байгаа шинжтэй ч таван сум хугалах гэж байсан нөхөд бол амин зуулгынхаа, үндсэн хэрэглээг тооцож хугалаагүй шинжтэй, харин мань мэт нь бол өнгөц хэрэглээгээ, орлуулж болох хэрэглээгээ бодоод ухаалаг утсыг эвдэхгүй авч үлдэх нь. Энд л сэтгэлгээний ялгаа харагдах шиг.
Хуулан бичлэг ч юм шиг болов. Гэхдээ бодолд эргэцэж байснаасаа хэрэндээ гаргалаа. Дэлгэрүүлээд бодох нь, дэлбэртэл гоочлох нь унших нэгний эрх.
Үүнийг уншихад зарцуулсан өөрийн тань цаг нь хохиролыг биш өгөөжийг үүтгээсэй л гэж хүснэ.
Дэс Арван ес
19. Хавар нэгэн өдөр
Хөншилмөл хонин чанаж
БилГүнЭнДэй, БүГүнЭнДэй
БухаХатАги, БуХатуСалЧи
БодОнЧиАр мунхаг
Эд таван хөвүүдээн зэрэглэн суулгаж
Нижээл мөсөд "Хугаладхун" хэмээж өгөв.
Нижээлийг юу байгуулхун, хугачиж ооров.
Бас таван мөсөд хамт цуглаж
"Хугаладхун" хэмээж өгөв.
Тавуул таван цугтай мөсөд
Хүмүүлэлдэн барьж бидүүлж, хугалан ядав.
За дээрх бол та бидний мэдэх Алунгоо эх өөрийн таван хөвүүддээ нэг нэг сум өгч хугалуулаад, түүнийхээ дараа багцалж боосон таван сум өгөөд хугал гэхэд хөвүүд нь чаддаггүй. Энэ нь атгасан гар мэт эвтэй байх аваас эд таван сум шиг дийлдэшгүй гэдгийг харуулдаг хэмээн та бидний мэдэх сургаалийг өгүүлсэн дэс билээ.
Тэгвэл хүн бүрийн мэдэх дээрх дэсийг юу болоод дахин сөхөв гэхээр, уг сударт:
"Хөншилмөл хонин..." хэмээх нь дарагдаж удсан хонины махыг хэлнэ. Энэ нь дотоод байдал маргаантай болсныг ёгт өгүүлэх талтай.
"...зэрэглэн суулгаж..." хэмээх нь эрэмбэ дарааг хэлжээ. Нас хүйсээр нь эгнүүлэн суулгахыг хэлнэ. Мөнээ айлын ахыг сануулах ёгт өгүүлэмжтэй.
"... нижээл мөсөд..." хэмээх нь зэв, жигүүрийг залгаагүй суманд зэхсэн мөчрийг хэлнэ. Энэ нь өсөж томоожоогүй гэсэн ёгт утгатай.
"...Хүмүүлэлдэн барьж бидүүлж..." хэмээх нь хамтдаа нэгэн зүйлд эв нэгдэн барилдахыг хэлнэ.
Үүнээс ухаглавал АлЭнХоо ээжийн үрс өсөөгүй байж дотроосоо өмхийжиж, хүч суугаагүй байж эвээ эвдлээ гэх зэмлэлийг билэгдэл дээр битүү өгүүлж зэмлэнэм.
"...таван мөчирт мөс биш, сэтгэлийн мөсийг өгүүлэн байгаа бус уу" гэсэн нь та бид Алунгоо эхийн сургаалиас зөвхөн эв нэгдэлтэй байх учиртай гэсэн утгыг мэдэхээс ингэж задалж бодож байсан бил үү гэсэн асуултыг эрхгүй тулгах аж.
Хүүхэд байхад их сонсогддог байсан, одоо ч ховордсон "хүний мөсгүй" гээд л ярьдаг яриа байх. Хүүхэд байхдаа бол гайхдаг л байлаа. Хүн байж яахаараа ус мэт мөстэй байх билээ гээд л. Гэтэл одоо хүн гэдэг 70% нь уснаас бүрдсэн гээд унших болов. Тэгвэл яагаад далан хувь нь уснаас бүрдсэн хүнийг, тэр дундаа олонд сайн хэлэгдсэн хүнийг "хүний мөстэй", "мөс нь хайлаагүй" гэж ярьдаг юм бол гэж бодогдох.
Цааш бодохоор ус гэдэг шингэн төлөвтэй, урсаад хаашаа ч явж магад, гэтэл мөс болж хатуурсныг магад өөрийн зан чанар нь төлөвшиж, байр сууриа мэдэж, алив зүйлд ул суурьтай ханддаг, ингэснээрээ сайн муугийн дэнсээтэй нэгнийг хэлдэг юм болов уу гэж санагдав. Энэ өнцгөөс харахад мөс нь хайлсан хүн бол өөрийн байр суурьгүй, өөрийн үзэл бодолгүй, яаж ч мэдэх нөхөр болоод таараад байх шиг.
Мөн уг судрын "Үйл явдлын тодломж" хэсэгт үргэлжлүүлэн:
"КайБайУл Дээдэс: Энэ өгүүлэмж нь:
1. Үг
2. Үйлдэл
3. Билэгдэл
4. Жаяг
5. Ёгтлол гэх таван утгаар үйлийг сануулсан таван тусгаар тогтнол хэрхэн бие биенээ нөхцөлдүүлэн аж төрдгийг тэрчлэн ухуулжээ. Манай Монгол ард нь нэг эцгийн хүүхэд бишээ, олон отогтон омогтон оршино. Гэвч Эх Дэлхий гэгч гагц ээжтэй. Ийм атал манай танай гэж биеэ ёдрох учиг юу вэ? Эцэг чинь хэн бэ гэж эчнээн маргах шаардлагагүй ээ. Үүнийг л АлЭнХоо ээж өгүүлэн сургажээ. Үүнээс Үгийн үнэ, Үйлийн ур, Билэгдэл зүй, Жаягийн дэг, Ёгтлолын нууц хэрхэн дэлгэрдэгийг таниулах ажгуу" гэсэн байна.
"Хүн ахтай, дээл захтай", "Бяруу болоогүй байж бухын баасаар баах", "Тос дотроосоо өтдөг" гэх үгс байх.
Бодож сууна. Өөрийн туулсан, ажлын, сонирхлын, анд нөхдийн гээд л бүлхэмүүдэд яадаг билээ гээд бодож сууна. Үнэхээр л жаахан мэдсэнийгээ ихэд бодоод л, сургаар дуулсныгаа сурсан гэж бодоод суудаг юм биш байгаа гэж санагдав.
Аливаа зүйлд хэм хэмжээ гэж байгаа биз, түүнийг сахиулах нь дээлээр бол зах, хүнээр бол ах нь биз. Гэтэл нь ах нь ах биш байвал дүү нь хэрхэн дүү шиг байх билээ.
Зүйрлэвэл, гэрийн тооно гэдэг зорилгыг хамтдаа дааж барахын тулд унь гэдэг удмын үйлүүд байдаг биз. Тоононд орших өөрийн суух нүхээ олохгүй, өрөөл унь байх газар руу зүтгээд байвал барьж байгаа гэр маань ямар хэлбэртэй болох билээ. Унь болгох даах даах ачаагаа даагаад, дээрээс дарах дээврээ өргөсөн шиг өргөөд явбал тооно гэх нэгдсэн нэг зорилго маань угаас өргөгдөж, өндөр орших нь гарцаагүй. Тооно нь өөрийгөө шал гэж сэтгээд, шалны мод нь өөрийгөө тооно гэж сэтгэх, унь нь хана мэт үйлдэх, хана нь унь мэт байх, багана нь ачаа даахаас төвөгшөөгөөд хэвтээд байх тохиолдолд та бидний мэдэх Монгол гэр маань юу болж хувирах бол? Магад гэрийн мод ч биш, гэрийн модоо угсарсны дараа тэдгээр моднуудыг шуурах салхи, асгарах борооноос хамгаалах дээвэр, туурга, үзэмж нэмэх цаваг, хөшиг ч байж болох. Ингээд бодохоор гэр барихад дараалал байдаг шиг, үйлэнд бас өөр өөрийн хугацаа байх. Сүүлийн үед яалтгүй л аливаа зорилгыг өргөх тооноор жиших сонирхолтой болоод, барьж байгаа Монгол гэрийнхээ аль хэсэг нь юм бол гэж өөрийгөө байршуулахыг хүсэх болов. Магад ингэж байршихын тулд өөрийнхөө хэрийг мэдэж, бярыг таних хэрэгцээ гарч таарна.
Үргэлжлээд сударт КайБайУл дээдэс хэлжээ: "Хүмүүн алив бүхнийг цаг цаг, үе үедээ таньж мэдсэнээрээ тайлбарладаг. Онол болгон бичсэн ч хүмүүний амьдрал, хөгжлийн явцад үгийн хэрэглээ солигдох тул онол болгон хэлсэн үг нь хуучирдаг...
Тэр цагт мөсөд нь гэдэс цадахуйн гол зэмсэг байсан. Төмрөөр зэв хийлгэхэд өндөр өртөгтэй, олдошгүй ховор тул байгаагаа машид нандигнана. Яг энэ сэдэл дээр энэ нандин амь зуулга лугаа адил таван тусгаар тогтнол чинь чамайг тэжээдэг юм шүү гэх зүйрлэлээр сургасан болно. Өнөө цагийн АлЭнХоо ээж бол энэ ухаанаа зүйрлэн үзүүлэхийн тулд 50000 төгрөг ураадах гэж хүүхэддээ өгөхтэй адилхан юм даа. Энэ 50000 төгрөгөөр юу авч болох вэ гэдгийг ухаарах хүүхэд л урахгүй бизээ" гэжээ.
Зэвүүн хэлж байгаан шүү. Би өнөөгийн Алунгоо эх байсан бол таван хүүхэд суулгаж байгаад таван Iphone, Samsung S7, эсвэл ямар нэгэн ухаалаг бариулаад наадхаа эвд гэвэл эвдэх хүүхэд гарахгүй дээ бараг л. Өнөөгийн хэрэглээ, өнөөгийн бидний таньж мэдсэн, өнөөгийн үнэ цэнэ маань энэ хэр л байгаа хэрэг.
Үргэлжлээд судрын 161 дүгээр талд:
КауБиЧи Дээдэс: Таван ур ухааныг бичиж байнам. Таван уг ухааныг өгч байнам. Өөрсдийг ирлэж, ухааныг нь хурцлах:
1. Уг ухаан
2. Эр ухаан
3. Ир ухаан
4. Ул ухаан
5. Ар ухаан таван ухааныг өгч байнам.
Үүнийг судрын 278 дугаар хуудсанд:
"Ур ухаан гэдэг нь аливаа бүтээмжийн ул суурь ухаан бөгөөд та нарынхаар технологи юм. Эл ур ухааны бодьжсон бие угтаа ямар ашигтай байдаг, ирээдүйд нөөц нь хэр байх боломжтой, хүний ямархан хөдөлмөрийг хөнгөвчилдөг Ир болох, ингэснээр хүний ямар чадамж Ул-даа үгүй болох, Ар-даа чингэснээр ямар асуудлыг үүтгэх зэргийг бодохыг ур ухаан дээр таваар багцална. Ингэснээр энэ багаж хэрэгсэл, эд зүйл нийхэмд зонхилох эд хэрэгсэл болж чадах, түүний хохирол бөгөөд өгөөжийг тооцох юм."
Алунгоо эх таван хүүхэддээ таван сум, таван мөс өгөхөд нөгөө хэд нь хугалж чадаагүй нь бяргүйдээ биш болж таараад байна даа. Энэ ан хийхэд бидний хөдөлмөрийг хөнгөвчилж, Ир болдог таван сумыг хугалчихвал Ар-д нь бид хоолгүй хонох юм гэдгээ тооцсон байж мэдэх. Ан агнаж, бүлээ тэжээж чадахгүй юм бол, аливааг Уг-аар нь харж чадахгүй бол, таван сум хугалах үйлдэл маань ямар хохирол авчрах, ямар өгөөж өгөхийг Ул-тайгаар сэтгэж чадахгүй бол Эр гэж нэрлэгдэх эрх бидэнд үлдэх үү гэж тэд тооцсон байх нь. Айхтар чөтгөрүүд байсан бололтой дог.
Алив зүйлийн уг угшил, язгуур, мөн чанарыг харах ухааныг хэлээд байх шиг, ингэж харснаараа хохирол болоод өгөөжийг тооцож чаддаг байх нь, ингэснээрээ уг зүйлийнхээ арыг, төгсгөлийг харснаараа үйлдэх чигээ олдог байж мэдэх. Энэ тохиолдолд уг үйлийг хийхэд хэдий хэмжээний ир шаардагдах нь вэ гэж тунгаа тааруулах нь гэж сэтгэв. Энэ бүхний үйлдэж чадвал эр нэгэн болж барах нь.
Өнөөгийн та бидэнд таван ухаалаг утас бариулаад эвд гэвэл бас л хэрэндээ л энэ анзааны зүйл бодож л таарах байх даа. Энэ утсыг эвдчихвэл "face" рүүгээ орж хөөрхөн царайгаа хүнд гайхуулж чадахгүй болно, "twitter" рүүгээ орж тэдэнд ухаантайгаа мэдүүлж чадахгүй болно, зарим нь бол "online"-аар банкны гүйлгээгээ хийж чадахгүй болж, заавал тэнд энд очиж дараалалд зогсох болно, энд тэнд аялахдаа өөрийнхөө зургыг авч чадахгүй болж, заавал зургын аппарат нэмж маллаж явах болно гээд л бас бодох л байх даа.
Анзаараад харвал адилхан өгөөж болоод хохирлыг тооцож байгаа шинжтэй ч таван сум хугалах гэж байсан нөхөд бол амин зуулгынхаа, үндсэн хэрэглээг тооцож хугалаагүй шинжтэй, харин мань мэт нь бол өнгөц хэрэглээгээ, орлуулж болох хэрэглээгээ бодоод ухаалаг утсыг эвдэхгүй авч үлдэх нь. Энд л сэтгэлгээний ялгаа харагдах шиг.
Хуулан бичлэг ч юм шиг болов. Гэхдээ бодолд эргэцэж байснаасаа хэрэндээ гаргалаа. Дэлгэрүүлээд бодох нь, дэлбэртэл гоочлох нь унших нэгний эрх.
Үүнийг уншихад зарцуулсан өөрийн тань цаг нь хохиролыг биш өгөөжийг үүтгээсэй л гэж хүснэ.
Saturday, March 18, 2017
"Эр байж" чадаж байна уу
#МонголТовчионТүүхийнТайлалсудар, 287 дугаар тал
Эр байх ухаан
Удамшилт ээлт хүчин угшил гарвал эсэнд байх бөгөөд түүнийг хэрхэн хөглөж зүйт холбоосоор хүчжүүлж цусаар баяжуулж, хохирлыг бага байлгахыг эр байх ухаан хэмээнэм.
Удамшилт ээлт хүчин угшил гарвал эсэнд байх бөгөөд түүнийг хэрхэн хөглөж зүйт холбоосоор хүчжүүлж цусаар баяжуулж, хохирлыг бага байлгахыг эр байх ухаан хэмээнэм.
Эр цэргийн баяр гэнээ өнөөдөр. Эх нутгийнхаа хилийг үеийн үедээ манаж байсан, байгаа, эх орон гэдгээ орой тэргүүндээ залж чадсан, чадаж байгаа, эх орныхоо нэрийг тив дэлхийд цуурайтуулж байгаа эр цэргүүдийн маань баяр гэнэ.
"Эр байна" гэж юу юм бол гээд өнөө л эргүүлж тойруулж байгаа судраас харлаа. Хатуу ааруулыг хазаж барахгүй болохоороо хүлхээд л, энд тэндээс нь эмтэлж бардаг шиг л бид хэд олон талаас нь л ухаж төнхөж байгаа бололтой.
"Эр байна" гэж юу юм бол гээд өнөө л эргүүлж тойруулж байгаа судраас харлаа. Хатуу ааруулыг хазаж барахгүй болохоороо хүлхээд л, энд тэндээс нь эмтэлж бардаг шиг л бид хэд олон талаас нь л ухаж төнхөж байгаа бололтой.
Эр байхыг хардаг учир нь өнөөдөр надад баярлах эрх байна уу гэж бодсонд юм. Салтаа хоорондоо тэмтрээд үзэхээр юм байвал баярлах юм болов уу яах юм бол гээд л гайхав ккк.
"Удамшилт ээлт хүчин угшил гарвал эсэнд байх" гэжээ. Эр байна гэдэг тэгэхээр эр хүйстэн болж төрсөн нэгний эсэнд нь өгөгдсөн байдаг байх нь. Энэ утгаараа бодвол баясах боломжтой ч өдөр шиг.
Энд бас анзаарах зүйл байгаа нь "удамшилт ээлт хүчин" гэж байгаа нь гэж эрхгүй санагдав. Магад эсийн түвшинд байх тэр удамшлын хүчин зүйл маань үргэлжлүүлээд удамшуулахад төрөх үр хүүхэд нь эрүүл, саруул байх уу гэдгийг тодлоод байх. Удамшилт ээлгүй хүчин буюу ураг удмаа мэдэхгүй цус ойртох, эсвэл холдуулна гээд эрлийз, хурлийз болох эсэхийг энд анхаарах хэрэгтэй бололтой.
Энд бас анзаарах зүйл байгаа нь "удамшилт ээлт хүчин" гэж байгаа нь гэж эрхгүй санагдав. Магад эсийн түвшинд байх тэр удамшлын хүчин зүйл маань үргэлжлүүлээд удамшуулахад төрөх үр хүүхэд нь эрүүл, саруул байх уу гэдгийг тодлоод байх. Удамшилт ээлгүй хүчин буюу ураг удмаа мэдэхгүй цус ойртох, эсвэл холдуулна гээд эрлийз, хурлийз болох эсэхийг энд анхаарах хэрэгтэй бололтой.
"Түүнийг хэрхэн хөглөж, зүйт холбоосоор хүчжүүлж, цусаар баяжуулж, хохирлыг бага байлгахыг" гэжээ. Өнөө эсийн түвшинд биед байх тэр чанарыг, өгөгдлийг байгаа л юм чинь гээд орхихгүй нь, бүр хүчжүүлж, сайжруулж, өнгөлж зүлгэх нь. Өөрөөр хэлбэл, эр хүйстэн гэдэг эрүүл саруул эхээс энэ дэлхийд уналаа гэхэд өөрийн сайн бүхнийг зүлгээд, өөрийн ур чадварыг нэмэгдүүлээд, сурах арга барил зэргээ хөглөж таарах нь. Түүнээс би сайхан эр юм чинь гээд зүсэр гоогоо л зүлгээд, зүсээ, махан биеэ зүлгэх нь хэтийдээд өөртөө дурлаж, ижил хүйстэн рүүгээ гүйхгүй гэсэн үг байх нь.
"Зүйт холбоосоор хүчжүүлж" гэхээр харин оршин байгаа орон зай, амьдран буй нөхцөл байдал, хутгалдаж буй харилцаа зэргээсээ өнөө удамшилт ээлт өгөгдсөн хүчиндээ нийцтэйг нь өөртөө нааж, хүчирхэгжүүлэх, ингэснээр өөрийн байр суурийг олох, орших орон зайндаа эзэн болох ухаан байх нь гэж таая.
"Цусаар баяжуулж" гэдгийг бол ёстой бүр таанаа ккк. Магад эсэнд өгөгдсөн тэр чанарыг, хөглөж чадсан, хүчжүүлж чадсан тэр чадварыг хань ижилтэй болж, эх заяаны цусаар баяжуулах байх гэж бодов.
"Зүйт холбоосоор хүчжүүлж" гэхээр харин оршин байгаа орон зай, амьдран буй нөхцөл байдал, хутгалдаж буй харилцаа зэргээсээ өнөө удамшилт ээлт өгөгдсөн хүчиндээ нийцтэйг нь өөртөө нааж, хүчирхэгжүүлэх, ингэснээр өөрийн байр суурийг олох, орших орон зайндаа эзэн болох ухаан байх нь гэж таая.
"Цусаар баяжуулж" гэдгийг бол ёстой бүр таанаа ккк. Магад эсэнд өгөгдсөн тэр чанарыг, хөглөж чадсан, хүчжүүлж чадсан тэр чадварыг хань ижилтэй болж, эх заяаны цусаар баяжуулах байх гэж бодов.
Дээрх бүхний эцэст гол зангилаа нь магад "хохирлыг бага байлгах" биз. Эр байх гэдэг харилцаандаа, орчиндоо, гэр бүлдээ, эх орондоо, байгальдаа гээд бүхий л орон зайнд зөвтэйг хүчжүүлж, хоорондын холбоосыг нь баяжуулж, гэхдээ эдгээрийг хийхдээ учрах хохирлыг байж болох хамгийн бага түвшинд байлгах болж таарах нь. Хохирлыг бага байлгахын тулд өмөөрч чадах зоригтой байх учиртай биз. Хохирлыг бага байлгахын тулд үйлдэж чадах иртэй байх хэрэгтэй биз.
Өнөөдөр баярлах бүхэн маань эр бүхэн маань гэр бүлдээ, ойр дотныхондоо, эх орондоо гадны болоод дотоод хувалзнуудын учруулж буй хохирлыг бага байлгаж чадаж байна уу? Бага, бүр болвол хохиролгүй байлгахын төлөө ямар нэг зүйл хийж чадаж байна уу? Зүйт холбоосоо баяжуулж, хөгжүүлж, хүчжүүлж чадаж байна уу?
Сэтгэл дүүрэн, амгалан баярлахын тулд, ер нь өдөр болгоныг сэтгэл дүүрэн байлгахын тулд өөрөөсөө ЭР ХҮН та дээрх асуултуудыг асуугаад үзээрэй гэж хүсье.
Баяр гэдэг, бусдаас хайр, хүндлэл хүлээх, сэтгэл, халамж хүртэх эрх, боломж биз ээ. Гэтэл эрх гэдгийг эдлэхийн тулд үүнийг эдлэх эрх надад байгаа гэдгээ нотлох үлдээсэн мөр, үүрсэн ачаа, ганц үгээр бол хариуцсандаа эзэн болсон байх учиртай мэт.
Баяр гэдэг, бусдаас хайр, хүндлэл хүлээх, сэтгэл, халамж хүртэх эрх, боломж биз ээ. Гэтэл эрх гэдгийг эдлэхийн тулд үүнийг эдлэх эрх надад байгаа гэдгээ нотлох үлдээсэн мөр, үүрсэн ачаа, ганц үгээр бол хариуцсандаа эзэн болсон байх учиртай мэт.
Монгол Эрчүүдийн минь хийморь өөдөө байж, Ир нь хурц байж, үйлдэж өрөөлийг оройлж, үнэнээр бусдыг хуйлруулж, мөн гэдгийг нотлох чадалтай байж, мөрөө гүнтэй үлдээж "Эр байх" болтухай.
Wednesday, March 15, 2017
ур ухаан уу, хэрхэн хэрэглэх үү
#МонголТовчионТүүхийнТайлалсудар-аас
Таван ур ухаан (Уг, Эр, Ир, Ул болон Ар суу ухаан)
"Ур ухаан гэдэг нь аливаа бүтээмжийн ул суурь ухаан бөгөөд та нарынхаар технологи юм".
Мөн:
"Бүх зүйл нийхэмд хэрэглэдэхүйц. Өөрөөр хэлбэл хүний уураг тархиар байгалийн аливаа зүйлийг хэрэглэсэн л бол нөөцийн асуудал гарч ирнэ. Тухайн нөөцийн сэргээгдэх чадамж, тархац, орлогдох чадамж, байгалийн үүрэг болоод хүмүүний хэрэглээний аль нь нэн чухал болохыг тооцож нийхмийн хүртээмж болгоно.
Ерөнхийдөө засаг талаасаа урыг, аргачлалыг авч үзээд байгаа юм. Хэрэглэж байгаа нийхмийн таван мөн чанараа хэмжээд байна".
Энэ их гоё, мөн өнөөгийн бидний бодох ёстой сэдэв санагддаг. Учир нь хүн гэдэг оршиж л байгаа юм бол хэрэглээтэй байдаг, хэрэглэхийн тулд яаж хэрэглэх аргачлалыг хайдаг нь зүй. Хэрэглээ бүхнээ бид байгаль, эх дэлхийгээсээ авдаг нь хэн бүхэнд илэрхий ч үүнийгээ ухаж ойлгодог нь бий байх, ингэх ёстой мэт боддог нь бий байх, хэрэглэхдээ зохицуулж таацуулж хэрэглэхийг боддог хэсэг нь ч бий байх.
Бид нарын ойлгодгоор технологи гэжээ. Технологи гэхээр бидний тархинд магад ухаалаг утас, нисдэг машин, нисгэгчгүй онгоц, хиртдэггүй хувцас, хагардаггүй шил, элэгддэггүй пүүз, эвдэрдэггүй тавилга гээд л зүсэн зүйлийн юм орж ирж байгаа байх. Миний л хувьд нэг иймэрхүү л зүйл тархинд бууж байна, нэг тийм бидэнд өгсөн ерөнхий ойлголт л зурсхийж байна даг. Өнөөгийн технологи гэдгийг өнгөц харахад хүний амьдралыг илүү тухтай болгоод, илүү ганган хээнцэр болгоод л байх шиг. Гэтэл бас ажихад өнөөгийн технологи гэдэг нь хүний зайлшгүй, наад захын хэрэглээг хангахад чиглээд байна уу, эсвэл хүний нэг хэрэглээг нөгөөгөөр нь өдөөж, илүү хэрэглэхээс өөрийг мэдэхгүй байдал руу түлхээд байна уу гэдэг нь сонин.
Хэрэглээ гэхээр зайлшгүй, наад захын буюу уух устай, идэх хоолтой, амьсгалах эрүүл агаартай, осгохгүй дулаан гэртэй байх гэсэн суурь хэрэглээ яригдаж таарна, мөн түүнээс цаашхи хүний хүсэл, шуналд хөтлөгдсөн хязгаар үгүй хэрэглээнүүд бас яригдана.
Энэ өнцгөөс харахад хэрэглээ гэдгээр бид юуг ойлгох хэрэгтэй вэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Хэрэглээг хэрэглэх чадамжаар тодорхойлж ч болох юм шиг. Өдрийн хоолоо яах вэ гэж байгаа нэгний хэрэглээ, өөрт байгаагаар бусдад сайрхахыг хүсэх нэгний хэрэглээ өдөр шөнө шиг ялгаатай нь мэдээж.
Судрын дээрх өгүүлбэрээс нэг хэсэг нь анхаарал татаад байх.
"Тухайн нөөцийн байгалийн үүрэг болоод хүмүүний хэрэглээний аль нь нэн чухал болохыг тооцох" гэжээ.
Нөөцийн байгалийн үүрэг гэдгээр нь энэ эх дэлхийг байгаагаар нь байлгах гэж, энэ хорвоогийн тойрог замаас нь гаргачихгүйхэн шиг, энэ байгальд бусад төрөлтний л адил багтаж, дээр нь амьдарч байгаа хүн төрөлтнийг болоод бусад бүх төрөлтөн, амиудыг эх дэлхий, энэ байгаль нь үргэлжлүүлэн уух ус, идэш, хэрэглээгээр нь хангаж байх нөхцлийг бүрдүүлж байгаа хүчин зүйлийг гэж таамаглая.
Тэгвэл хүний хэрэглээ гэдгээр юуг таамаглаж болох вэ? Магад оюун ухаант хүн гэдгээрээ бусад бүх төрөлтнөөсөө илүү бүгдийг авах, бүгдийг ашиглах, бүгдийг өмчлөх байдлыг хэлэх үү, эсвэл эх дэлхий дээр оршиж байгаа бусад төрөлтөн шигээ, амиуд шигээ зохицон, нийцүүлэн авах ёстойг гэж таамаглах уу? Бодох зүйл арвин байна шүү.
Алт гэх байгальд хүдэр хэлбэрээр оршдог нөөцөөр жишээ авья.
Үүний байгалийн үүрэг нь эх дэлхийн хөрсийг бэхжүүлж, газрын гагнаас болж, хүйтэнд хөрж, хөлөрч байдаг шинж чанараараа усны эх болдог аж.
Хүмүүн үүнийг яаж хэрэглэж байна гэхээр гоёл чимэглэл, тансаглалд, түүхийн нэгээхэн үед бидний хэрэглэж байгаа төгрөг, доллар гээчийн баталгаа болгож хэрэглэж байв. Одоо бол мөнгөн тэмдэгтийн баталгаагаа больж, өөрөө арилжааны таваар, мөн гоёл чимэглэлийн бүтээгдэхүүн болсон харагдах.
Алтыг хөрснөөс үргэлжлүүлэн ухаад байхаар усны эхүүд хорогдож, байгалийн өөр нэг нөөц болох усгүй болох нь, тэгвэл усгүй хэрнээ хүмүүний хэрэглээ үргэлжлүүлэн хангагдсан нөхцөл буюу алтан эдлэл зүүсэн цангаж, улмаар харангадах хүмүүнийг төсөөлөх болох нь.
Ингээд харьцуулахад алт нөөцийг байгалийн үүргийг нь үүрүүлэх үү, хүмүүн бид өөрсдийн хэрэглээгээ хангахын төлөө ухах уу гэдгийг үнэхээр л ухаант хүн юм бол зөвөөр шийдэх ёстой.
Тэгэхээр өнөө хүний хүсэл, шуналд хөтлөгдөж байгаа хэрэглээг уг хэрэглээг үүсгэхийн тулд ашиглаж байгаа нөөцийн байгальд байсан нь дээр үү, эсвэл хүн хэрэглэхэд байгальд хохиролгүй юу, хэрэглэхэд тэр нөөц нөхөн сэргээгдэх үү гэдгээр нь тооцох, ингэж тооцсоноороо хүний хязгааргүй хэрэглээг хазаарлах ёстой болох нь.
Тооцох гэдэг нь мэдээж засаглаж байгаа, хүмүүний нийхэм гэдэг зүйлийн хэрэглээг нийтэд нь хөтлөж байгаа, тийм эрхтэй, хүчтэй, мэдэлтэй нэг бүтцийн хийж ажил болох нь гэж хувь нэгэн өөрөөсөө зайлуулж болох ч нийтээрээ биш ганцаар оршсон ч адилхан байгалиасаа хэрэглэх тул хувь хүн хүртэл байгалийн үүрэг нь гол уу, миний хэрэглээ чухал уу гэдгийг тооцох ёстой болох нь.
Ингээд харахаар хүний хэрэглээ хүссэн ч, эс хүссэн ч нөөцийн байгальд дахь үүргээр хязгаарлагдах ёстой болох нь. Асуудал нь үүнийг тухайн хэрэглэгч мэдэж байгаа эсэх, тухайн бүлэг хүмүүст, тухайн нийхэмд тооцож мэдүүлж байгаа эсэхэд л оршиж байх шиг.
Таван ур ухаан бичих гэж байснаа хэрэглээ гэх ганц үг рүү хальтирчихлаа. Ухаан гэснээс, "Хүний ухаан шуугаараа ордог" гэж манай нэг мундаг зохиолч хэлсэн байдаг.
Хүн аливаа зүйлийг хийхэд, гараараа мэдэрч, нүдээрээ харж, чихээрээ сонсож, биеэ ядрааж, бодлоо чилээж байж хийхэд тэр нь өөрт нь мэдээлэл, мэдлэг төдийгөөс хальж, чадвар болж наалддаг биз.
Шуугаараа эд бүтээж байж тэр хүнд төрмөл уг байсан бол илэрч, хөглөгдөж, цаашид авьяас болон алдарших биз. Өөрийн улаан гараар бүтээж байгаа зүйл нь өрөөлд үнэлэгдэхгүй болох вий гэдгээс сэргийлж, өнөө илрүүлж нээсэн угаа цааши хөгжүүлж илүүтэй боловсронгуй болгох биз. Үүний төлөө ухаанаа ухаж, өрөөлтэй харьцуулж, илүүтэй хөгжүүлж, ирлэгдэж, амласныхаа арыг даах хэмжээнд хүрдэг бизээ.
Шуугаараа л ордог гэдэг нь ердөө дуулснаа, сонссоноо үйлдэж байж, үйлдэхэд тулгарах бэрхшээл, саад зэргийг давж байж, өөрт нь наалдахыг хэлсэн гэж ойлгодог.
Судраас нэг их урт ишлэл авчихаад нэг үгэн дээр эргэцсээр байгаад таарлаа ккк. Одоо яая гэхэв, унших нэгэнд нэг бодол төрсөн бол болоо доо.
Таван ур ухаан (Уг, Эр, Ир, Ул болон Ар суу ухаан)
"Ур ухаан гэдэг нь аливаа бүтээмжийн ул суурь ухаан бөгөөд та нарынхаар технологи юм".
Мөн:
"Бүх зүйл нийхэмд хэрэглэдэхүйц. Өөрөөр хэлбэл хүний уураг тархиар байгалийн аливаа зүйлийг хэрэглэсэн л бол нөөцийн асуудал гарч ирнэ. Тухайн нөөцийн сэргээгдэх чадамж, тархац, орлогдох чадамж, байгалийн үүрэг болоод хүмүүний хэрэглээний аль нь нэн чухал болохыг тооцож нийхмийн хүртээмж болгоно.
Ерөнхийдөө засаг талаасаа урыг, аргачлалыг авч үзээд байгаа юм. Хэрэглэж байгаа нийхмийн таван мөн чанараа хэмжээд байна".
Энэ их гоё, мөн өнөөгийн бидний бодох ёстой сэдэв санагддаг. Учир нь хүн гэдэг оршиж л байгаа юм бол хэрэглээтэй байдаг, хэрэглэхийн тулд яаж хэрэглэх аргачлалыг хайдаг нь зүй. Хэрэглээ бүхнээ бид байгаль, эх дэлхийгээсээ авдаг нь хэн бүхэнд илэрхий ч үүнийгээ ухаж ойлгодог нь бий байх, ингэх ёстой мэт боддог нь бий байх, хэрэглэхдээ зохицуулж таацуулж хэрэглэхийг боддог хэсэг нь ч бий байх.
Бид нарын ойлгодгоор технологи гэжээ. Технологи гэхээр бидний тархинд магад ухаалаг утас, нисдэг машин, нисгэгчгүй онгоц, хиртдэггүй хувцас, хагардаггүй шил, элэгддэггүй пүүз, эвдэрдэггүй тавилга гээд л зүсэн зүйлийн юм орж ирж байгаа байх. Миний л хувьд нэг иймэрхүү л зүйл тархинд бууж байна, нэг тийм бидэнд өгсөн ерөнхий ойлголт л зурсхийж байна даг. Өнөөгийн технологи гэдгийг өнгөц харахад хүний амьдралыг илүү тухтай болгоод, илүү ганган хээнцэр болгоод л байх шиг. Гэтэл бас ажихад өнөөгийн технологи гэдэг нь хүний зайлшгүй, наад захын хэрэглээг хангахад чиглээд байна уу, эсвэл хүний нэг хэрэглээг нөгөөгөөр нь өдөөж, илүү хэрэглэхээс өөрийг мэдэхгүй байдал руу түлхээд байна уу гэдэг нь сонин.
Хэрэглээ гэхээр зайлшгүй, наад захын буюу уух устай, идэх хоолтой, амьсгалах эрүүл агаартай, осгохгүй дулаан гэртэй байх гэсэн суурь хэрэглээ яригдаж таарна, мөн түүнээс цаашхи хүний хүсэл, шуналд хөтлөгдсөн хязгаар үгүй хэрэглээнүүд бас яригдана.
Энэ өнцгөөс харахад хэрэглээ гэдгээр бид юуг ойлгох хэрэгтэй вэ гэдэг асуулт гарч ирнэ. Хэрэглээг хэрэглэх чадамжаар тодорхойлж ч болох юм шиг. Өдрийн хоолоо яах вэ гэж байгаа нэгний хэрэглээ, өөрт байгаагаар бусдад сайрхахыг хүсэх нэгний хэрэглээ өдөр шөнө шиг ялгаатай нь мэдээж.
Судрын дээрх өгүүлбэрээс нэг хэсэг нь анхаарал татаад байх.
"Тухайн нөөцийн байгалийн үүрэг болоод хүмүүний хэрэглээний аль нь нэн чухал болохыг тооцох" гэжээ.
Нөөцийн байгалийн үүрэг гэдгээр нь энэ эх дэлхийг байгаагаар нь байлгах гэж, энэ хорвоогийн тойрог замаас нь гаргачихгүйхэн шиг, энэ байгальд бусад төрөлтний л адил багтаж, дээр нь амьдарч байгаа хүн төрөлтнийг болоод бусад бүх төрөлтөн, амиудыг эх дэлхий, энэ байгаль нь үргэлжлүүлэн уух ус, идэш, хэрэглээгээр нь хангаж байх нөхцлийг бүрдүүлж байгаа хүчин зүйлийг гэж таамаглая.
Тэгвэл хүний хэрэглээ гэдгээр юуг таамаглаж болох вэ? Магад оюун ухаант хүн гэдгээрээ бусад бүх төрөлтнөөсөө илүү бүгдийг авах, бүгдийг ашиглах, бүгдийг өмчлөх байдлыг хэлэх үү, эсвэл эх дэлхий дээр оршиж байгаа бусад төрөлтөн шигээ, амиуд шигээ зохицон, нийцүүлэн авах ёстойг гэж таамаглах уу? Бодох зүйл арвин байна шүү.
Алт гэх байгальд хүдэр хэлбэрээр оршдог нөөцөөр жишээ авья.
Үүний байгалийн үүрэг нь эх дэлхийн хөрсийг бэхжүүлж, газрын гагнаас болж, хүйтэнд хөрж, хөлөрч байдаг шинж чанараараа усны эх болдог аж.
Хүмүүн үүнийг яаж хэрэглэж байна гэхээр гоёл чимэглэл, тансаглалд, түүхийн нэгээхэн үед бидний хэрэглэж байгаа төгрөг, доллар гээчийн баталгаа болгож хэрэглэж байв. Одоо бол мөнгөн тэмдэгтийн баталгаагаа больж, өөрөө арилжааны таваар, мөн гоёл чимэглэлийн бүтээгдэхүүн болсон харагдах.
Алтыг хөрснөөс үргэлжлүүлэн ухаад байхаар усны эхүүд хорогдож, байгалийн өөр нэг нөөц болох усгүй болох нь, тэгвэл усгүй хэрнээ хүмүүний хэрэглээ үргэлжлүүлэн хангагдсан нөхцөл буюу алтан эдлэл зүүсэн цангаж, улмаар харангадах хүмүүнийг төсөөлөх болох нь.
Ингээд харьцуулахад алт нөөцийг байгалийн үүргийг нь үүрүүлэх үү, хүмүүн бид өөрсдийн хэрэглээгээ хангахын төлөө ухах уу гэдгийг үнэхээр л ухаант хүн юм бол зөвөөр шийдэх ёстой.
Тэгэхээр өнөө хүний хүсэл, шуналд хөтлөгдөж байгаа хэрэглээг уг хэрэглээг үүсгэхийн тулд ашиглаж байгаа нөөцийн байгальд байсан нь дээр үү, эсвэл хүн хэрэглэхэд байгальд хохиролгүй юу, хэрэглэхэд тэр нөөц нөхөн сэргээгдэх үү гэдгээр нь тооцох, ингэж тооцсоноороо хүний хязгааргүй хэрэглээг хазаарлах ёстой болох нь.
Тооцох гэдэг нь мэдээж засаглаж байгаа, хүмүүний нийхэм гэдэг зүйлийн хэрэглээг нийтэд нь хөтлөж байгаа, тийм эрхтэй, хүчтэй, мэдэлтэй нэг бүтцийн хийж ажил болох нь гэж хувь нэгэн өөрөөсөө зайлуулж болох ч нийтээрээ биш ганцаар оршсон ч адилхан байгалиасаа хэрэглэх тул хувь хүн хүртэл байгалийн үүрэг нь гол уу, миний хэрэглээ чухал уу гэдгийг тооцох ёстой болох нь.
Ингээд харахаар хүний хэрэглээ хүссэн ч, эс хүссэн ч нөөцийн байгальд дахь үүргээр хязгаарлагдах ёстой болох нь. Асуудал нь үүнийг тухайн хэрэглэгч мэдэж байгаа эсэх, тухайн бүлэг хүмүүст, тухайн нийхэмд тооцож мэдүүлж байгаа эсэхэд л оршиж байх шиг.
Таван ур ухаан бичих гэж байснаа хэрэглээ гэх ганц үг рүү хальтирчихлаа. Ухаан гэснээс, "Хүний ухаан шуугаараа ордог" гэж манай нэг мундаг зохиолч хэлсэн байдаг.
Хүн аливаа зүйлийг хийхэд, гараараа мэдэрч, нүдээрээ харж, чихээрээ сонсож, биеэ ядрааж, бодлоо чилээж байж хийхэд тэр нь өөрт нь мэдээлэл, мэдлэг төдийгөөс хальж, чадвар болж наалддаг биз.
Шуугаараа эд бүтээж байж тэр хүнд төрмөл уг байсан бол илэрч, хөглөгдөж, цаашид авьяас болон алдарших биз. Өөрийн улаан гараар бүтээж байгаа зүйл нь өрөөлд үнэлэгдэхгүй болох вий гэдгээс сэргийлж, өнөө илрүүлж нээсэн угаа цааши хөгжүүлж илүүтэй боловсронгуй болгох биз. Үүний төлөө ухаанаа ухаж, өрөөлтэй харьцуулж, илүүтэй хөгжүүлж, ирлэгдэж, амласныхаа арыг даах хэмжээнд хүрдэг бизээ.
Шуугаараа л ордог гэдэг нь ердөө дуулснаа, сонссоноо үйлдэж байж, үйлдэхэд тулгарах бэрхшээл, саад зэргийг давж байж, өөрт нь наалдахыг хэлсэн гэж ойлгодог.
Судраас нэг их урт ишлэл авчихаад нэг үгэн дээр эргэцсээр байгаад таарлаа ккк. Одоо яая гэхэв, унших нэгэнд нэг бодол төрсөн бол болоо доо.
Thursday, March 9, 2017
Махны чадамжаа нэмэгдүүлэх суу ухааны тухайд өөрийн бяцхан бодол
Амар байцгаана уу, бас нэг зүйл бодолд эргэцээд байсныг бичнээ. Бичих зүйл маань ч угаас "Монгол Товчион Түүхийн Тайлал (МТТТ)" сударт байх юм.
Хүн өөрийгөө таних их хэцүү бололтой, ер нь л өөрийнхөө багцааг мэдчихлээ гэж бодоход хорвоо дэлхий уужим юм, нөхцөл байдал арвин өөрчлөгдөх юм, тэр болгонд "Би" гэдэг маань нэг сорилд орж байгаа мэт болох юм.
МТТТ судрын хуудас 283-т "Махан биеэ засах болон махны чадамжаа нэмэгдүүлэх суу ухаан" гэж хоёр суу ухаан дарааллан байх.
"Махан биеэ засах суу ухаан"-ны хувьд бол "Монгол Домчийн Судар"-т хүний биеийн хүрднээс эхлээд, идэш хоол, унтаж амрах гээд тайлбарласан тул зүгээр алгаснаа хэхэ.
Харин тэр "Махны чадамжаа нэмэгдүүлэх суу ухаан" гэдгийг дээрх хуудсанд :
"Бөх ухаан гээд байна. Дасгалжуулна, тамиржуулна, эвсэл болоод мэхтэй болно, ер нь бол булчинг яаж хөдөлгөх тухай ухаан" гэжээ.
"Бөх ухаан гээд байна. Дасгалжуулна, тамиржуулна, эвсэл болоод мэхтэй болно, ер нь бол булчинг яаж хөдөлгөх тухай ухаан" гэжээ.
Бөх гэнэ, бөх гэхээр одоогийн хэдэн баасаар дүүрсэн гүзээтэй, мэх гэж мэдэхгүй, жингийн хүндээр цагны уртаар барьц сонгож өрсөлдөгчөө унагах ухаан биш гэдэг нь тодорхой.
Хуучны бичлэгүүдийг харж байхад бөхчүүд маань яасан ч сайхан яргай биетэй, яасан ч сайхан овсгоотой, уран гоё мэхтэй байгаа вэ гэж бодож, энүүхэндээ атаархдагаа нуух юун.
Хуучны бичлэгүүдийг харж байхад бөхчүүд маань яасан ч сайхан яргай биетэй, яасан ч сайхан овсгоотой, уран гоё мэхтэй байгаа вэ гэж бодож, энүүхэндээ атаархдагаа нуух юун.
Онгодуудынхаа хэлж байсан, Домч Онгод Дээдүүдийн айлдаж байснаар бодоход хүний бие бөх байж, бөх байхын тулд эрүүл байж түүний эрчим бие нягт, цар ихтэй байх бололтой. Эрчим бие нягт, махан биеэ хамгаалах чадамж арвин байх тусам хүн алив зүйлд өртөхгүй, алив сөрөг эрчимд цохигдохгүй аж. Улаач нэгний өнцгөөс харахад тийм биенд Онгод тухлаг сууж, тэгж суусан Онгод үйлээ бүрэнтээ үйлдэх биз.
Ардын минь сэцэн ухааны шижир үгсээр бол: "Эрүүл биед саруул ухаан оршино".
Ардын минь сэцэн ухааны шижир үгсээр бол: "Эрүүл биед саруул ухаан оршино".
Махан биеийг дасгалжуулна, тамиржуулна гэнэ, харахад нэг гар өөрийн үнэт цаг заваа дэмий хөлсөө урсгахад зарцуулаад ч байгаа мэт харагдах. Гэтэл ингэж өөрийн алдаа хөдөлгөж, хаана ямар булчин буларч байна, аль дасгалыг хийвэл биеийн аль хэсэг хүчжиж байна, дасгал хийж байгаа жингийн туухайг багадуулвал дасгалжиж байна уу яаж байна, жинг ихдүүлвэл биенд дэм болох нь уу, бэртэл болох нь уу гээд л өөрийн махан биетэйгээ харьцдаг бололтой.
Ерөнхий боловсролын сургуульд байхдаа, Онгод Дээдүүдийн дундрашгүй ухааны сургийг ч сонсоогүй байхдаа, Оросын жанжин А.Суворовын хэлсэн санагдах нэг үгийг одоо ч санах.
"Бэлтгэл хүнд бол дайнд хөнгөн
Бэлтгэл хөнгөн бол дайнд хүнд" , эсвэл өөрөөр:
"Энхийн үед их хөлс асгаруулвал, дайны цагт бага цус урсгана" гэх зэргээр байх аж.
Одоо ингээд харахад тухайн үед, хорь гаран жилийн өмнө сонсож байсан үгээ мэдчихлээ, бараг эзэмшчихлээ гэж ихээ холуур төөрч байсан бололтой.
"Бэлтгэл хүнд бол дайнд хөнгөн
Бэлтгэл хөнгөн бол дайнд хүнд" , эсвэл өөрөөр:
"Энхийн үед их хөлс асгаруулвал, дайны цагт бага цус урсгана" гэх зэргээр байх аж.
Одоо ингээд харахад тухайн үед, хорь гаран жилийн өмнө сонсож байсан үгээ мэдчихлээ, бараг эзэмшчихлээ гэж ихээ холуур төөрч байсан бололтой.
Саяхандаа, хэдэн сарын өмнө, эх нутгаасаа хэдэн сар холдоод, харь газар байж байгаад ирэхэд л махан бие ямар их суларсан, хэм ямар их дутагдсан, алд бие амархан тамирдаж байгаагаа ажлаа. Энэ нь магад хүн гэдэг мэндэлсэн, өссөн газрынхаа уул, ус, агаар салхи, нар, сарнаас эрчмээ авч, энэ эрчим нь махан биеийг нь тэтгэдэгтэй ч холбоотой биз, мөнхүү махан биеэ дасгалжуулж, тамиржуулаагүйтэй ч холбоотой биз.
Хүн бусдын хэлж ярьж байгааг өөрийн таван мэдрэхүйгээр хүлээн авдаг гэсэн тул яргай биений, бөх нэгний зургийг орууллаа. Улсын начин, бөх, 48 настай нэгний ноднингийн наадмын зураг байх. Хажууд нь мань мэт нь ичмээр дамшиг даа.
Wednesday, October 28, 2015
өөрийгөө харьцуулав уу, өнөөдрөөр улстөржив үү ккк
уджээ. энд өөрийнхөө зайгуул, зуугуул бодлуудаасаа бичилгүй уджээ.
өнөөдрийг хүртэл нилээд хэсэг хугацаанд өөрийгөө л харьцуулж, бодож, анзаарч явсан гэхэд буруудахгүй л байх. мундаг, чадалтай, удирдагч, түүхэнд нэрээ тодоор үлдээсэн гээд хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй, нэгэн цаг хугацаанд зэрэгцэн амьдарч байгаа мундагуудтай, эсвэл мунхагуудтай, чадалтайнуудтай, эсвэл чадал муутай дорой нэгэнтэй гээд л өөр хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй ээ. өөрийгөө өөртэйгөө л харьцуулахыг хичээлээ. өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө, өнөөгийн би-гээ өнгөрсний би-тэйгээ л харьцуулахыг хичээлээ.
тэгсэн чинь олон зайгуул, зайлуул, тэнэмэл, хэсмэл, зуугуул, зугтмал, шилэрмэл, шилэгдмэл гээд л бодлууд маань өнөө л Онгод, Буурлуудтай холбогдож байх юм. Онгод залснаас өмнө нь, дараа нь гэж шампууны сурталчилгаа шиг, нүүрний тосны реклам шиг шууд харьцуулж болохгүй, боломжгүй юм гэдгийг бага зэрэг ухаарлаа ккк.
Онгодоо залж, удмынхандаа, угсааныхандаа, өрөөлд үгээ хэлж, үйлийг чиглүүлж, гарцыг нээж, харанхуйг гэрэлтүүлж явахыг хүсэх тэднийхээ улаач болсноос хойш багагүй хугацаа өнгөрчээ.
за тэр яах вэ, сэдвээсээ халиад талийх гэж байна хэхэ. харьцуулалтаа л бичье байз.
өмнө би том гэгдэх арилжааны банкинд, том гэгдэх газарт нь эдийн засагч гэсэн мундаг шошготой, мундаг албатай байлаа. дараа нь нэг хэсэг хөрөнгө оруулалтын шинжээч гэх шошго зүүж үзлээ, дараа нь нэг хэсэг уул уурхайн салбарт ажиллалаа, дараа нь даатгалын компанид бяцхан захирал хийж үзлээ. сүүлд нэг хэсэг барилгын салбарын компанид менежер хийж үзэв. одоо бол гудамжинд лааз өшиглөөд л, байхгүй бол олж өшиглөөд л явж байна ккк. бүр лааз олдохгүй бол хуванцар ундааны, усны сав олж өшиглөөд л. гэхдээ хуванцар сав ч бас түүгдэж, тушаагдаж мөнгө болдог тул өшиглөхөд олдоц муутай ккк. за юу өшиглөх нь яах вэ, гол нь албан байгууллагад ажлын цагаар тогтсон цалинтай, тодорхой эрх мэдэлтэй явж байсан хүн гудамжинд ямар нэг юм өшиглөөд л яваа гэж ойлгуулах гэсэндээ баахан өшиглөх юмны тухай бичлээ.
тэгэхээр өнөө өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулсан харьцуулалт маань өмнөх би болоод өшиглөдөг би гэсэн ангилалд хуваагдаж таарах нь.
зурагтаар америкуудын хийсэн, африкийн нэг улсад дайтаад л, тэндээ сүр хүчийг үзүүлж байгаад зорилгодоо хүрч, алдагдсан нэг эр зоригтой дайчныг аварч эх оронд нь аваачиж, ээж, аавд нь золгуулж байгаа тухай кино гарч байна. яахав өшиглөх юм ховор хүн чинь түүнийг үздэг юм байгаа биз дээ.
өмнөх би бол америкчууд мундаг байна шүү, ямар мундаг баатарлаг юм бэ, ганц хүнийхээ төлөө ингэж сүрийг үзүүлж, ямар ч үнээр хамаагүй даалгасан даалгаврыг биелүүлж чадаж байна гэх зэргээр киногоо бахдан үзэж, аргагүй л хийт болсон, олон оскар авсан, олон сая дооллар олсон кино ийм байхаас яах вэ гэж бодоод л үзээд дуусах байсан.
гэтэл бас шууд ингэж бодож чадахаа больсон байв. өнөө өшиглөдөг би чинь өөрөөр буюу өнөө америкчуудын зорилгоо биелүүлэх замд нь үрэгдэж байгаа адилхан л хүн, америк биш боловч африк хүмүүсийг өрөвдөж, энэ киноны энэ олон үйл явдал дунд хичнээн хүн үрэгдсэн бол, хичнээн их хүмүүсийн орон гэр сүйдэж, тав тухтай байдал алдагдаж, эх орных нь хөрс шороо сэндийчигдсэн бол, хичнээн уух ус нь бохирдсон бол гэж бодов.
америкчууд яахав пижигнэж ороод л, пижигнэтэл бөмбөгдөөд л, уулыг нь ухаж, усыг нь эргүүлээд ч болов өнөө даалгавраа биелүүлчихнэ, тэгээд л өнөө америк мөрөөдөл гэгдэх өөрийн мэт боловч бусдаас булаасан газар нутаг руугаа явчихна, харин өнөө уул нь бөмбөгдүүлж, ус нь эргэсэн газарт үлдэж байгаа африкчууд яасан бол гэж гайхаад л үлдэв. яагаад энэ америк найруулагч энэ тухайг кинондоо оруулсангүй вэ, мартчихав уу, эсвэл киноны төсөв нь хүрэлцсэнгүй юу, эсвэл кино нь хэт урт болох гээд байсан уу гээд л балай балай зүйл бодсон ч өшиглөдөг би эцэст нь ердөө л тэр найруулагч, тэр америкт өөрийн нутагтаа үлдэж буй африкчууд сонин биш, хэн ч биш учраас орхисон байх гэж бодов.
яг энэ кинон дээр гаргаж байгаа аашаа, авираа америкчууд, америкчууд шиг олон гадаадууд африкчууд шиг гадныхны санах бид нарт гаргаад байгаан биш үү гэсэн бодлыг өшиглөдөг би тээсээр киногоо үзсээр.
кино дууслаа. дуусахаар нь суваг сольж байтал нэг суваг дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухайд гарч байх юм. өмнөх би болон өшиглөдөг би-гийн бодлууд хөвөрсөөр.
Монголд маань гадаадын хөрөнгө оруулалт ихээр орж ирээд, эдийн засаг маань өсөж, хөгжөөд л, том том байшингууд сүндэрлээд л, хүмүүс том том тоотой цалингууд аваад л, том том бэрээндийн гял цал хувцас өмсөөд л, том том хөсөг тэрэг унаад л, том том яриад л, томорч буй даяаршилтай хөл зэрэгцэж, алхаа жигдрээд мөн сайхан байна. гэтэл сүүлийн хэдэн жил энэ хэдэн эх орон, газар нутаг, цэвэр ус, агаараа гэж элийрсэн нөхдүүдээс болж, малаа маллаад тэндээ сууж байх ёстой нөхдүүдээс болоод гадаадын хөрөнгө оруулалт багаслаа, хорогдлоо, буурлаа. буруутан нь тэд нар юм байна, эднээс болоод би хэдэн зуун сая төгрөг, хэдэн тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг Монголдоо татаж, уулыг тэгшилж хороолол босгож, усыг зайчилж хот босгох байсан минь бүтэхгүй боллоо гэж өмнөх би боддог байв.
гэтэл өшиглөдөг би өөрөөр буюу өмнөхөө, чи энэ бие, энэ хувь хүн төвтэй бодоод байна, хувь хүнийг бодоод л байвал буруутдаг юм. харин энэ хувь хүн төвтэй бодохын оронд эх байгаль төвтэй бодооч, энэ хувь төвөөр бүхнийг эзэгнэж, бүгдийг хэрэглэхээсээ илүүтэй эх байгальтайгаа зохицох, нийцэх талаараа бодоочээ гэж шаардах. юу билээ гээд зогтустал үнэндээ миний амьсгалж байгаа агаар, ууж байгаа ус, идэж байгаа хоол, өмсөж байгаа хувцас, эдэлж байгаа бүхэн маань үнэхээр л эх байгалиас л үүдэлтэй, үүсэлтэйг анзаарлаа. өмнөхөө чиний нөгөө элийрсэн гээд байгаа нөхдүүд чинь, энэ л эх байгалийн чинь төлөө зүтгэж байна, тэмцэж байна, үгүй ядахдаа үгээ хэлж чадаж байна гэж тэднийг өмөөрөх.
наад гадаадууд чинь хөрөнгө оруулалт гэж энд авчирсан мөнгөө өөрсдийнхөө нутгаас сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж худалдан авах, түүнийгээ ажиллуулах мэргэжилтэндээ цалин өгөх, хамгийн гол нь гадаадуудыг Монголчуудаас минь илүү таатай нөхцлөөр ажиллах орчныг нь энд Монголд минь бүрдүүлж өгсөн хүмүүсийн гарыг хүндрүүлж, авилгалдаа зарцуулах гэсээр яг энд эдийн засагт минь наалдаж байгаа нь бараг үгүй юм гэж тэрслүү царайлах. өшиглөдөг миний энэ л бодлыг батлах мэт мундаг гадаадуудын хэрэгжүүлж буй ОюуТолгой нэрт төсөл улсын татварын нийт орлогын 2.6%-ийг бүрдүүлж байна гэсэн мэдээ жирэлзэн өнгөрөв. мунхаг би Эрдэнэт уулын баяжуулах үйлдвэр төсвийн орлогын 50%-иас илүүг бүрдүүлж байдаг гэж санах юм. ОюуТолгой нь Эрдэнэтээс хэд дахин том гээд төслийг эхлүүлэхийн тулд хөөрцөглөн ярилцаад байсан нь зүүд, зэрэглээ мэт санагдаад өнгөрөв.
өмнөх би малыг зөвхөн надад зориулагдсан, миний ходоодонд орж, миний хошногоор гарах учиртай мах гэж хардаг байж, гэтэл өшиглөдөг би малыг эх байгалийн нэг хэсэг, энэ Монголын минь ахуйн цөм болсон баялаг гэж хардаг болж.
үргэлжлээд мэдээ гарав. Ноён уулыг нинжа нар эзлээд, эзэнгүй газар тэд нар дураараа аашилж, тэнд очсон цагдаа нарт дийлдэхгүй, эх нутгийн минь нэг сайхан уулыг нүхлээд сүйтгэж байна гээд л гарав.
өмнөх би бодлоо: энэ муусайн нинжа нарыг бүгдийг нь хөөж туугаад, олон улсад нэр хүндтэй, олон улсын техник технологитой, олон мундаг мэргэжилтэй гадны нэг компанид, үгүй ядахдаа гадны компанитай хамтарсан Монгол компанид энэ уулыг хариуцуулаад өгвөл тэд нар алтыг нь сайхан аваад л, авсныхаа дараа янзтай сайхан нөхөн сэргээлт хийж уулыг нь эргүүлээд байсан хэвэнд нь оруулчихна. тэгвэл манайхаас ажиллах хүчин аваад, манай ажилгүй олон залуучуудыг ажлын байраар хангаад, улмаар тэр 70, 80 тонн алтыг нь бизнесийн ёс зүйтэй гадныхан Монгол банкинд худалдаад, манай улсын алтны нөөц ихсээд, үүнийг нь Монгол банк хэрэгтэй үедээ худалдаж гадаад валют олоод л, гадаад валютын төгрөгтэй харьцах ханш буураад, тэрийг нь дагаад миний халаасанд байх төгрөгийн худалдан авах чадвар тогтвортой байж, Монголчууд бидний амьдрал уруудахгүй гээд л. Ноён ууланд илэрсэн тэр эрт балрын үеийн хүмүүсийн булш яах вэ, тааралдах юм бол музейг нь дуудаад л өгчихнө биз, эсвэл тойруулаад л ухчихна биз гэж бодох.
өшиглөдөг би гэтэл бодлоо: тэр 70, 80 тонн алтаар яах юм бэ, тэрний оронд үзэмж төгөлдөр ой мод минь байж байг, ой мод минь байснаараа тэр Ноён ууланд орших усны эх, усны зангилаа хэвээр байж, эрүүл агаартай, цэвэр устайгаа байна. алтыг ямар идэж болох биш, ууж чадах биш, тэр алтаар яах вэ гэх. Ноён ууланд олдож байгаа тэр эрт балрын гэх булш бунханууд бол энэ л усны зангилаа болсон нутгаа үхсэн ч өөрийнхөө цогцосоор хамгаалах гэж зориуд тэнд онгологдсон бидний өвгүд дээдсүүдийн минь хүсэл юм гэж өмөөрөх. Хүннү гэх гүрэн Монгол гэх улсын минь үндэс суурь юм, бид нэг угшилтай, нэг угсааных юм гэдгийг, өнөөдөр орших Монгол гэнэт газрын гаваас ургаад гараад ирээгүй, бидний угшил, бидний Дээдсүүд энэ л нутагт, энэ МонГол гэх нутагт оршиж байсны илэрхий, хэн ч маргаж, үгүйсгэж чадахгүйг нотлох баталгаа нь энэ Ноён уул шиг өндөр сайхан хайрхануудад байгаа учраас үүний сөөм газрыг ч хөндөж болохгүй гэж омогших. Алт, зэс, төмөр зэрэг нь усны эх болдог, эдгээрийг нь олборлоод авчихвал усны зангилаа нь үгүй болж, ундарга үгүй болсон урсгал уснууд ширгэж, усаар тэтгэгдэх бүхэн буюу бүгд үгүй болно гэж өмнөх би-г эсэргүүцэх.
гадныхан эзэмшиж байгаа лицензийн талбай болох уулын амнаасаа эхлээд харуул манаатай байж, наад гадаадууд чинь мань мэтээрээ даажигнаад наад нинжа нарыг чинь зориуд хүмүүсийг төөрөгдүүлэх гэж оруулаад байгаан биш үү, тэгээд үүнийгээ хүмүүст итгүүлэх гээд зориуд олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр гаргаад байгаан биш үү гэж итгэлтэйгээр бодох. үнэнийг хэлэх гэсэн зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн амыг өнөөдрийн өлссөн ходоодоо тэжээх мөнгөөр нь хаагаад, хаалтын гэрээ хийгээд байна гэж бодох.
мэдээ үргэлжилсээр, гэхдээ өмнөх болоод өшиглөдөг би өнөө л Ноён уулыг бодсоор. маргаан дагуулж буй Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Ноён уул нь Хан Хэнтийн нурууны үргэлжлэл учраас өмнө нь түүнийг бүхэлд нь Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалтанд авсан гэж сонсож байсан. гэтэл одоо түүнийг ухаж, алт олборлох гэж байгаа гадны компанийн хэсгийг нь тусгай хамгаалалтаас гаргаад бусдыг нь хамгаалсаар үлдээх төслийг байгаль орчныг хамгаалах учиртай, энэ засгийн үед чиг үүргийн гэгдэж байгаа байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамных нь өнөөгийн зуурдын сайд Батцэрэг ярих, түүнийг батлуулах гэж байгаа гэнэ.
өмнөх би бодлоо: тийм ш дээ, ингээд л шийдчих хэрэгтэй. бөөн юм болж сүржигнэж байхаар асуудалд ингэж уян хатан хандаад, уулаа ч сүйтгэхгүй, баялгаа ч олборлочихно, гадныхан мөн ухаантай шүү, гадныхан гэхээсээ илүү үүнийг батлуулах гэж байгаа манай сайд, дарга нар мөн мундаг сэргэлэн, маневр сайтай байна гээд л. энэ ёстой мундаг сайд байна, байгалиа ч аваад үлдэж байна, бас улсынхаа эдийн засгийг давхар тооцож чадаж байна, мань мэтийгээ бодож байна шүү гээд л. угаасаа тэр ухах гэж байгаа газар нь ямар ч булш, бунхан илрээгүй юм чинь ингээд л шийдчих хэрэгтэй гээд л.
өшиглөдөг би нь гэтэл: юу балайраад байгаан бэ? ингэж яаж болох юм, тэр хэсэг газар нь коридор гаргаж тусгай хамгаалалтаас гаргаад, түүнийг нь ухахын тулд наана, цаанаас нь хүнд даацын тэрэгнүүд очно, тэгэхээр газрын гадарга дээр нөгөө уул чинь, ой чинь үгүй болно. газрын доор нөгөө усны зангилаа чинь хөндөгдөөд үгүй болно. тэгээд ч наад гадаадынхан чинь газар доогуур тунель гаргаж ухаад бусад хэсгийг нь бүгдийг нь хөндийлөөд ухчихна гэж харамлах. Засгийн газрын захиалгаар хийгдсэн судалгаагаар наад гадныхан чинь ухах гээд байгаа газар багадаа 8 булш олдсон гээ биз дээ, түүнийг нь наад гадныхны төлөө хөлөө хугалах гээд гүйгээд байгаа нөхдүүд нууж дарагдуулаад, тэр талаарх мэдээллийг судалгааны тайлангаас нь ор мөргүй алга болгосон гээ биз дээ, ер нь наад гадаадууд чинь манай хэдэн авилгал авсан, харь цусны хольцтой нөхдүүдтэй нийлж байгаад Монгол минь энэ нутагт үргэлж оршиж байсан нотолгоо болох эдгээр өвгүдийн минь булш бунхан, нотлох баримтыг өөрсдөө аваад, авсныгаа хав дараад, дараа нь бидний үүх түүхийг өөрчлөх гээд байна гэж бат бодох.
тэгээд ч чиг үүргийн буюу үндсэн дөрвөн яам /чиг үүргийн буюу аль ч намын үед, засгийн үед заавал байх учиртай, бусад яамнуудаа араасаа чирч байх учиртай Сангийн яам, Хууль зүйн яам, Гадаад харилцааны яамдууд, эдгээрүүд дээр нэмэгдэж энэ ардчилсан намын үед Байгаль орчны яам чиг үүргийн яамаар нэмэгдсэн/-ны нэг байж, энэ байгаль орчны яамны сайдын байж байгааг ээ. уул уурхайн яам гуай та байж бай, улсын их хурлын гишүүд та нар сонсож бай, энэ ууланд уул уурхай эрхэлж, гүний уурхайг ашиглалтанд оруулж, уулыг дэлбэлвэл усны зангилаа нь үгүй болно, зангилаа нь үгүй болвол та бид уух усгүй болно, мөн наад хавиар нутаглах эхнээсээ дайжиж байгаа ан амьтан, ургамлын аймаг устана гэх зэргээр чиг үүргийнхээ яамны сайд шиг уулыг ухахыг хүсэж байгаа гаруудад саад болчихож чадахгүй, арчаагүй новш гэж бодох. энэ ч дээ, аягүй бол ямар нэг зүйлээр барьцаалагдсан, эсвэл ямар нэг эдээр худалдагдсан новш байна даа гэж хардах.
мэдээ ч тэгсгээд дуусав. би ч үргэлжлүүлэн бодсоор үлдэв.
ганц кино үзэх гэсэн биш өөртэйгөө маргалдсаар өнгөрлөө, ганц хоёр суваг эргүүлсэн биш өөртэйгөө тэмцэлдсээр таарлаа. ганц мэдээ харсан биш өөртэйгөө цэц булаацалдсаар л таарлаа.
гэнэт өмнөх би, өшиглөдөг би хоёрын дунд, тэдгээрийг ажиглаж байгаа, тэр нь энэ нь гэж ялгаж байгаа өөр нэг би байгааг анзаарлаа. өөр ч олон би байж болох юм байна гэж бодлоо. ингэж бодонгуут энэ бүхэн маань миний олз юм байна, Онгод Дээдүүд маань надад өгсөн хамгийн гол олз нь энэ л өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулах боломж юм байна гэж бодов.
Онгод Дээдүүд үргэлж л аливаа үгний арыг хар, ард нь байгаа утгыг тань, мөн чанарыг нь ол, аливаа зүйлийг хэлэх болоод хийхдээ гурван цаг дээр нь хар гээд л сургадаг. мань мэт нь тэгж сураагүй, хэвшээгүй л байна, сурах хэвших нь байтугай нээрээ ингэж хэлж байсан бил үү л гэж маанагтаж суух.
яахав, маанагтаж суусных, маанагтангаа зурагт үзсэнийх аливаа зүйлийн мөн чанарыг харах, таних, олохын тулд заавал харьцуулалт хийж таарах юм байна гэдгийг л ухав.
харин харьцуулалт нь өөрийгөө хэнтэй, юутай харьцуулахаас ихээхэн хамаарах бололтой.
миний хувьд яахав, өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө харьцуулснаар, өмнөх би-г орхиж, өнөөдрийн өшиглөдөг би-рүү тэмүүлж байгаадаа яагаад ч юм баясав. ингэж өмнөхтэйгээ өнөөгөө харьцуулаад, үүнийг нь өөрөө дотроо дэнслээд байвал олз шүү гэж маасайв ккк.
миний лааз өшиглөх яахав дээ, туг ч барина, тугал ч хариулна гэгчээр эр хүний тугал хариулахын өнөөгийн хэлбэр л биз. харин бид тугаа бариад мандуулж байна гээд лааз биш эх орноо өшигчөөд байгаан биш биз, тугаа мандуулж байна гэсэн чинь Хөх Монголынхоо биш харь нэгний, хазгай хэлтний тугийг санаатай болоод санамсаргүйгээр өндөрт өргөчихөөд явж байгаан биш биз гэж гэнэт асуумаар санагдав?!
өнөөдрийг хүртэл нилээд хэсэг хугацаанд өөрийгөө л харьцуулж, бодож, анзаарч явсан гэхэд буруудахгүй л байх. мундаг, чадалтай, удирдагч, түүхэнд нэрээ тодоор үлдээсэн гээд хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй, нэгэн цаг хугацаанд зэрэгцэн амьдарч байгаа мундагуудтай, эсвэл мунхагуудтай, чадалтайнуудтай, эсвэл чадал муутай дорой нэгэнтэй гээд л өөр хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулсангүй ээ. өөрийгөө өөртэйгөө л харьцуулахыг хичээлээ. өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө, өнөөгийн би-гээ өнгөрсний би-тэйгээ л харьцуулахыг хичээлээ.
тэгсэн чинь олон зайгуул, зайлуул, тэнэмэл, хэсмэл, зуугуул, зугтмал, шилэрмэл, шилэгдмэл гээд л бодлууд маань өнөө л Онгод, Буурлуудтай холбогдож байх юм. Онгод залснаас өмнө нь, дараа нь гэж шампууны сурталчилгаа шиг, нүүрний тосны реклам шиг шууд харьцуулж болохгүй, боломжгүй юм гэдгийг бага зэрэг ухаарлаа ккк.
Онгодоо залж, удмынхандаа, угсааныхандаа, өрөөлд үгээ хэлж, үйлийг чиглүүлж, гарцыг нээж, харанхуйг гэрэлтүүлж явахыг хүсэх тэднийхээ улаач болсноос хойш багагүй хугацаа өнгөрчээ.
за тэр яах вэ, сэдвээсээ халиад талийх гэж байна хэхэ. харьцуулалтаа л бичье байз.
өмнө би том гэгдэх арилжааны банкинд, том гэгдэх газарт нь эдийн засагч гэсэн мундаг шошготой, мундаг албатай байлаа. дараа нь нэг хэсэг хөрөнгө оруулалтын шинжээч гэх шошго зүүж үзлээ, дараа нь нэг хэсэг уул уурхайн салбарт ажиллалаа, дараа нь даатгалын компанид бяцхан захирал хийж үзлээ. сүүлд нэг хэсэг барилгын салбарын компанид менежер хийж үзэв. одоо бол гудамжинд лааз өшиглөөд л, байхгүй бол олж өшиглөөд л явж байна ккк. бүр лааз олдохгүй бол хуванцар ундааны, усны сав олж өшиглөөд л. гэхдээ хуванцар сав ч бас түүгдэж, тушаагдаж мөнгө болдог тул өшиглөхөд олдоц муутай ккк. за юу өшиглөх нь яах вэ, гол нь албан байгууллагад ажлын цагаар тогтсон цалинтай, тодорхой эрх мэдэлтэй явж байсан хүн гудамжинд ямар нэг юм өшиглөөд л яваа гэж ойлгуулах гэсэндээ баахан өшиглөх юмны тухай бичлээ.
тэгэхээр өнөө өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулсан харьцуулалт маань өмнөх би болоод өшиглөдөг би гэсэн ангилалд хуваагдаж таарах нь.
зурагтаар америкуудын хийсэн, африкийн нэг улсад дайтаад л, тэндээ сүр хүчийг үзүүлж байгаад зорилгодоо хүрч, алдагдсан нэг эр зоригтой дайчныг аварч эх оронд нь аваачиж, ээж, аавд нь золгуулж байгаа тухай кино гарч байна. яахав өшиглөх юм ховор хүн чинь түүнийг үздэг юм байгаа биз дээ.
өмнөх би бол америкчууд мундаг байна шүү, ямар мундаг баатарлаг юм бэ, ганц хүнийхээ төлөө ингэж сүрийг үзүүлж, ямар ч үнээр хамаагүй даалгасан даалгаврыг биелүүлж чадаж байна гэх зэргээр киногоо бахдан үзэж, аргагүй л хийт болсон, олон оскар авсан, олон сая дооллар олсон кино ийм байхаас яах вэ гэж бодоод л үзээд дуусах байсан.
гэтэл бас шууд ингэж бодож чадахаа больсон байв. өнөө өшиглөдөг би чинь өөрөөр буюу өнөө америкчуудын зорилгоо биелүүлэх замд нь үрэгдэж байгаа адилхан л хүн, америк биш боловч африк хүмүүсийг өрөвдөж, энэ киноны энэ олон үйл явдал дунд хичнээн хүн үрэгдсэн бол, хичнээн их хүмүүсийн орон гэр сүйдэж, тав тухтай байдал алдагдаж, эх орных нь хөрс шороо сэндийчигдсэн бол, хичнээн уух ус нь бохирдсон бол гэж бодов.
америкчууд яахав пижигнэж ороод л, пижигнэтэл бөмбөгдөөд л, уулыг нь ухаж, усыг нь эргүүлээд ч болов өнөө даалгавраа биелүүлчихнэ, тэгээд л өнөө америк мөрөөдөл гэгдэх өөрийн мэт боловч бусдаас булаасан газар нутаг руугаа явчихна, харин өнөө уул нь бөмбөгдүүлж, ус нь эргэсэн газарт үлдэж байгаа африкчууд яасан бол гэж гайхаад л үлдэв. яагаад энэ америк найруулагч энэ тухайг кинондоо оруулсангүй вэ, мартчихав уу, эсвэл киноны төсөв нь хүрэлцсэнгүй юу, эсвэл кино нь хэт урт болох гээд байсан уу гээд л балай балай зүйл бодсон ч өшиглөдөг би эцэст нь ердөө л тэр найруулагч, тэр америкт өөрийн нутагтаа үлдэж буй африкчууд сонин биш, хэн ч биш учраас орхисон байх гэж бодов.
яг энэ кинон дээр гаргаж байгаа аашаа, авираа америкчууд, америкчууд шиг олон гадаадууд африкчууд шиг гадныхны санах бид нарт гаргаад байгаан биш үү гэсэн бодлыг өшиглөдөг би тээсээр киногоо үзсээр.
кино дууслаа. дуусахаар нь суваг сольж байтал нэг суваг дээр гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухайд гарч байх юм. өмнөх би болон өшиглөдөг би-гийн бодлууд хөвөрсөөр.
Монголд маань гадаадын хөрөнгө оруулалт ихээр орж ирээд, эдийн засаг маань өсөж, хөгжөөд л, том том байшингууд сүндэрлээд л, хүмүүс том том тоотой цалингууд аваад л, том том бэрээндийн гял цал хувцас өмсөөд л, том том хөсөг тэрэг унаад л, том том яриад л, томорч буй даяаршилтай хөл зэрэгцэж, алхаа жигдрээд мөн сайхан байна. гэтэл сүүлийн хэдэн жил энэ хэдэн эх орон, газар нутаг, цэвэр ус, агаараа гэж элийрсэн нөхдүүдээс болж, малаа маллаад тэндээ сууж байх ёстой нөхдүүдээс болоод гадаадын хөрөнгө оруулалт багаслаа, хорогдлоо, буурлаа. буруутан нь тэд нар юм байна, эднээс болоод би хэдэн зуун сая төгрөг, хэдэн тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг Монголдоо татаж, уулыг тэгшилж хороолол босгож, усыг зайчилж хот босгох байсан минь бүтэхгүй боллоо гэж өмнөх би боддог байв.
гэтэл өшиглөдөг би өөрөөр буюу өмнөхөө, чи энэ бие, энэ хувь хүн төвтэй бодоод байна, хувь хүнийг бодоод л байвал буруутдаг юм. харин энэ хувь хүн төвтэй бодохын оронд эх байгаль төвтэй бодооч, энэ хувь төвөөр бүхнийг эзэгнэж, бүгдийг хэрэглэхээсээ илүүтэй эх байгальтайгаа зохицох, нийцэх талаараа бодоочээ гэж шаардах. юу билээ гээд зогтустал үнэндээ миний амьсгалж байгаа агаар, ууж байгаа ус, идэж байгаа хоол, өмсөж байгаа хувцас, эдэлж байгаа бүхэн маань үнэхээр л эх байгалиас л үүдэлтэй, үүсэлтэйг анзаарлаа. өмнөхөө чиний нөгөө элийрсэн гээд байгаа нөхдүүд чинь, энэ л эх байгалийн чинь төлөө зүтгэж байна, тэмцэж байна, үгүй ядахдаа үгээ хэлж чадаж байна гэж тэднийг өмөөрөх.
наад гадаадууд чинь хөрөнгө оруулалт гэж энд авчирсан мөнгөө өөрсдийнхөө нутгаас сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж худалдан авах, түүнийгээ ажиллуулах мэргэжилтэндээ цалин өгөх, хамгийн гол нь гадаадуудыг Монголчуудаас минь илүү таатай нөхцлөөр ажиллах орчныг нь энд Монголд минь бүрдүүлж өгсөн хүмүүсийн гарыг хүндрүүлж, авилгалдаа зарцуулах гэсээр яг энд эдийн засагт минь наалдаж байгаа нь бараг үгүй юм гэж тэрслүү царайлах. өшиглөдөг миний энэ л бодлыг батлах мэт мундаг гадаадуудын хэрэгжүүлж буй ОюуТолгой нэрт төсөл улсын татварын нийт орлогын 2.6%-ийг бүрдүүлж байна гэсэн мэдээ жирэлзэн өнгөрөв. мунхаг би Эрдэнэт уулын баяжуулах үйлдвэр төсвийн орлогын 50%-иас илүүг бүрдүүлж байдаг гэж санах юм. ОюуТолгой нь Эрдэнэтээс хэд дахин том гээд төслийг эхлүүлэхийн тулд хөөрцөглөн ярилцаад байсан нь зүүд, зэрэглээ мэт санагдаад өнгөрөв.
өмнөх би малыг зөвхөн надад зориулагдсан, миний ходоодонд орж, миний хошногоор гарах учиртай мах гэж хардаг байж, гэтэл өшиглөдөг би малыг эх байгалийн нэг хэсэг, энэ Монголын минь ахуйн цөм болсон баялаг гэж хардаг болж.
үргэлжлээд мэдээ гарав. Ноён уулыг нинжа нар эзлээд, эзэнгүй газар тэд нар дураараа аашилж, тэнд очсон цагдаа нарт дийлдэхгүй, эх нутгийн минь нэг сайхан уулыг нүхлээд сүйтгэж байна гээд л гарав.
өмнөх би бодлоо: энэ муусайн нинжа нарыг бүгдийг нь хөөж туугаад, олон улсад нэр хүндтэй, олон улсын техник технологитой, олон мундаг мэргэжилтэй гадны нэг компанид, үгүй ядахдаа гадны компанитай хамтарсан Монгол компанид энэ уулыг хариуцуулаад өгвөл тэд нар алтыг нь сайхан аваад л, авсныхаа дараа янзтай сайхан нөхөн сэргээлт хийж уулыг нь эргүүлээд байсан хэвэнд нь оруулчихна. тэгвэл манайхаас ажиллах хүчин аваад, манай ажилгүй олон залуучуудыг ажлын байраар хангаад, улмаар тэр 70, 80 тонн алтыг нь бизнесийн ёс зүйтэй гадныхан Монгол банкинд худалдаад, манай улсын алтны нөөц ихсээд, үүнийг нь Монгол банк хэрэгтэй үедээ худалдаж гадаад валют олоод л, гадаад валютын төгрөгтэй харьцах ханш буураад, тэрийг нь дагаад миний халаасанд байх төгрөгийн худалдан авах чадвар тогтвортой байж, Монголчууд бидний амьдрал уруудахгүй гээд л. Ноён ууланд илэрсэн тэр эрт балрын үеийн хүмүүсийн булш яах вэ, тааралдах юм бол музейг нь дуудаад л өгчихнө биз, эсвэл тойруулаад л ухчихна биз гэж бодох.
өшиглөдөг би гэтэл бодлоо: тэр 70, 80 тонн алтаар яах юм бэ, тэрний оронд үзэмж төгөлдөр ой мод минь байж байг, ой мод минь байснаараа тэр Ноён ууланд орших усны эх, усны зангилаа хэвээр байж, эрүүл агаартай, цэвэр устайгаа байна. алтыг ямар идэж болох биш, ууж чадах биш, тэр алтаар яах вэ гэх. Ноён ууланд олдож байгаа тэр эрт балрын гэх булш бунханууд бол энэ л усны зангилаа болсон нутгаа үхсэн ч өөрийнхөө цогцосоор хамгаалах гэж зориуд тэнд онгологдсон бидний өвгүд дээдсүүдийн минь хүсэл юм гэж өмөөрөх. Хүннү гэх гүрэн Монгол гэх улсын минь үндэс суурь юм, бид нэг угшилтай, нэг угсааных юм гэдгийг, өнөөдөр орших Монгол гэнэт газрын гаваас ургаад гараад ирээгүй, бидний угшил, бидний Дээдсүүд энэ л нутагт, энэ МонГол гэх нутагт оршиж байсны илэрхий, хэн ч маргаж, үгүйсгэж чадахгүйг нотлох баталгаа нь энэ Ноён уул шиг өндөр сайхан хайрхануудад байгаа учраас үүний сөөм газрыг ч хөндөж болохгүй гэж омогших. Алт, зэс, төмөр зэрэг нь усны эх болдог, эдгээрийг нь олборлоод авчихвал усны зангилаа нь үгүй болж, ундарга үгүй болсон урсгал уснууд ширгэж, усаар тэтгэгдэх бүхэн буюу бүгд үгүй болно гэж өмнөх би-г эсэргүүцэх.
гадныхан эзэмшиж байгаа лицензийн талбай болох уулын амнаасаа эхлээд харуул манаатай байж, наад гадаадууд чинь мань мэтээрээ даажигнаад наад нинжа нарыг чинь зориуд хүмүүсийг төөрөгдүүлэх гэж оруулаад байгаан биш үү, тэгээд үүнийгээ хүмүүст итгүүлэх гээд зориуд олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр гаргаад байгаан биш үү гэж итгэлтэйгээр бодох. үнэнийг хэлэх гэсэн зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн амыг өнөөдрийн өлссөн ходоодоо тэжээх мөнгөөр нь хаагаад, хаалтын гэрээ хийгээд байна гэж бодох.
мэдээ үргэлжилсээр, гэхдээ өмнөх болоод өшиглөдөг би өнөө л Ноён уулыг бодсоор. маргаан дагуулж буй Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Ноён уул нь Хан Хэнтийн нурууны үргэлжлэл учраас өмнө нь түүнийг бүхэлд нь Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалтанд авсан гэж сонсож байсан. гэтэл одоо түүнийг ухаж, алт олборлох гэж байгаа гадны компанийн хэсгийг нь тусгай хамгаалалтаас гаргаад бусдыг нь хамгаалсаар үлдээх төслийг байгаль орчныг хамгаалах учиртай, энэ засгийн үед чиг үүргийн гэгдэж байгаа байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамных нь өнөөгийн зуурдын сайд Батцэрэг ярих, түүнийг батлуулах гэж байгаа гэнэ.
өмнөх би бодлоо: тийм ш дээ, ингээд л шийдчих хэрэгтэй. бөөн юм болж сүржигнэж байхаар асуудалд ингэж уян хатан хандаад, уулаа ч сүйтгэхгүй, баялгаа ч олборлочихно, гадныхан мөн ухаантай шүү, гадныхан гэхээсээ илүү үүнийг батлуулах гэж байгаа манай сайд, дарга нар мөн мундаг сэргэлэн, маневр сайтай байна гээд л. энэ ёстой мундаг сайд байна, байгалиа ч аваад үлдэж байна, бас улсынхаа эдийн засгийг давхар тооцож чадаж байна, мань мэтийгээ бодож байна шүү гээд л. угаасаа тэр ухах гэж байгаа газар нь ямар ч булш, бунхан илрээгүй юм чинь ингээд л шийдчих хэрэгтэй гээд л.
өшиглөдөг би нь гэтэл: юу балайраад байгаан бэ? ингэж яаж болох юм, тэр хэсэг газар нь коридор гаргаж тусгай хамгаалалтаас гаргаад, түүнийг нь ухахын тулд наана, цаанаас нь хүнд даацын тэрэгнүүд очно, тэгэхээр газрын гадарга дээр нөгөө уул чинь, ой чинь үгүй болно. газрын доор нөгөө усны зангилаа чинь хөндөгдөөд үгүй болно. тэгээд ч наад гадаадынхан чинь газар доогуур тунель гаргаж ухаад бусад хэсгийг нь бүгдийг нь хөндийлөөд ухчихна гэж харамлах. Засгийн газрын захиалгаар хийгдсэн судалгаагаар наад гадныхан чинь ухах гээд байгаа газар багадаа 8 булш олдсон гээ биз дээ, түүнийг нь наад гадныхны төлөө хөлөө хугалах гээд гүйгээд байгаа нөхдүүд нууж дарагдуулаад, тэр талаарх мэдээллийг судалгааны тайлангаас нь ор мөргүй алга болгосон гээ биз дээ, ер нь наад гадаадууд чинь манай хэдэн авилгал авсан, харь цусны хольцтой нөхдүүдтэй нийлж байгаад Монгол минь энэ нутагт үргэлж оршиж байсан нотолгоо болох эдгээр өвгүдийн минь булш бунхан, нотлох баримтыг өөрсдөө аваад, авсныгаа хав дараад, дараа нь бидний үүх түүхийг өөрчлөх гээд байна гэж бат бодох.
тэгээд ч чиг үүргийн буюу үндсэн дөрвөн яам /чиг үүргийн буюу аль ч намын үед, засгийн үед заавал байх учиртай, бусад яамнуудаа араасаа чирч байх учиртай Сангийн яам, Хууль зүйн яам, Гадаад харилцааны яамдууд, эдгээрүүд дээр нэмэгдэж энэ ардчилсан намын үед Байгаль орчны яам чиг үүргийн яамаар нэмэгдсэн/-ны нэг байж, энэ байгаль орчны яамны сайдын байж байгааг ээ. уул уурхайн яам гуай та байж бай, улсын их хурлын гишүүд та нар сонсож бай, энэ ууланд уул уурхай эрхэлж, гүний уурхайг ашиглалтанд оруулж, уулыг дэлбэлвэл усны зангилаа нь үгүй болно, зангилаа нь үгүй болвол та бид уух усгүй болно, мөн наад хавиар нутаглах эхнээсээ дайжиж байгаа ан амьтан, ургамлын аймаг устана гэх зэргээр чиг үүргийнхээ яамны сайд шиг уулыг ухахыг хүсэж байгаа гаруудад саад болчихож чадахгүй, арчаагүй новш гэж бодох. энэ ч дээ, аягүй бол ямар нэг зүйлээр барьцаалагдсан, эсвэл ямар нэг эдээр худалдагдсан новш байна даа гэж хардах.
мэдээ ч тэгсгээд дуусав. би ч үргэлжлүүлэн бодсоор үлдэв.
ганц кино үзэх гэсэн биш өөртэйгөө маргалдсаар өнгөрлөө, ганц хоёр суваг эргүүлсэн биш өөртэйгөө тэмцэлдсээр таарлаа. ганц мэдээ харсан биш өөртэйгөө цэц булаацалдсаар л таарлаа.
гэнэт өмнөх би, өшиглөдөг би хоёрын дунд, тэдгээрийг ажиглаж байгаа, тэр нь энэ нь гэж ялгаж байгаа өөр нэг би байгааг анзаарлаа. өөр ч олон би байж болох юм байна гэж бодлоо. ингэж бодонгуут энэ бүхэн маань миний олз юм байна, Онгод Дээдүүд маань надад өгсөн хамгийн гол олз нь энэ л өөрийгөө өөртэйгөө харьцуулах боломж юм байна гэж бодов.
Онгод Дээдүүд үргэлж л аливаа үгний арыг хар, ард нь байгаа утгыг тань, мөн чанарыг нь ол, аливаа зүйлийг хэлэх болоод хийхдээ гурван цаг дээр нь хар гээд л сургадаг. мань мэт нь тэгж сураагүй, хэвшээгүй л байна, сурах хэвших нь байтугай нээрээ ингэж хэлж байсан бил үү л гэж маанагтаж суух.
яахав, маанагтаж суусных, маанагтангаа зурагт үзсэнийх аливаа зүйлийн мөн чанарыг харах, таних, олохын тулд заавал харьцуулалт хийж таарах юм байна гэдгийг л ухав.
харин харьцуулалт нь өөрийгөө хэнтэй, юутай харьцуулахаас ихээхэн хамаарах бололтой.
миний хувьд яахав, өнөөдрийн өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгөө харьцуулснаар, өмнөх би-г орхиж, өнөөдрийн өшиглөдөг би-рүү тэмүүлж байгаадаа яагаад ч юм баясав. ингэж өмнөхтэйгээ өнөөгөө харьцуулаад, үүнийг нь өөрөө дотроо дэнслээд байвал олз шүү гэж маасайв ккк.
миний лааз өшиглөх яахав дээ, туг ч барина, тугал ч хариулна гэгчээр эр хүний тугал хариулахын өнөөгийн хэлбэр л биз. харин бид тугаа бариад мандуулж байна гээд лааз биш эх орноо өшигчөөд байгаан биш биз, тугаа мандуулж байна гэсэн чинь Хөх Монголынхоо биш харь нэгний, хазгай хэлтний тугийг санаатай болоод санамсаргүйгээр өндөрт өргөчихөөд явж байгаан биш биз гэж гэнэт асуумаар санагдав?!
Tuesday, September 9, 2014
аашламаар ч байх шиг
хүн ер нь юу, эсвэл хэн юм бэ?
бодож үзээгүй юм байна, тэгэхээр би хүн учраас, өөрийгөө хэн бэ гэдгийг гүйцэд бодож байгаагүй л болж таарлаа.
би бол хүйтэн хөндий, алив зүйлд дургүй байгаагаа нуулгүй нүүрэн дээрээ илэрхийлчихдэг, дуртай бол арзайтлаа инээчихдэг, зориод итгэсэн зүйлийнхээ эцсийг хүргэхийг хүсдэг, чадахгүй бол хичээж яваад өнхөрөх, зарим хүнд сэтгэлгүй, хоосон хонгио мэт, эр хүний тогтуун, дөлгөөн зангийн үнэр ч үгүй, 13 байтугай 1300 ааштай тийм л нэгэн.
өрөөлийг биш өөрийгөө л боддог, энэ ингэвэл надад яаж тусах бол, тэр тэгвэл би ямар ашиг болох бол гээд л, үүнийг хийвэл би яах бол, түүнийг үйлдвэл тэр биш би яах бол гээд л.
үнэн амиа, өөрийгөө л боддог, өрөөл надад хамаагүй тийм л нэгэн.
гэтэл энэ туулж байгаа амьдралд минь нэгэн зүйл тохиолоо. хүн гэдгээ ойлгож чадаагүй надад, өрөөлийг огтхон ч бодож мэдэхгүй надад, өөрийнхөө л амийг хичээгч надад үүрэх ёстой ачаа, туулах учиртай тавилан, тунгаах хэрэгтэй бодлууд, тайлах ёстой оньсогууд гээд л түм, буман зүйлийг өөртөө агуулсан улаач гэдэг тавилан байсныг нь өдий 30 гаран насандаа л анх мэдээд, түүнээсээ зугтаад, дийлэхгүй хуяглачихаад л сууж байдаг.
улаач гэх тавиланг ойлгох гэж ядаж яваа, энэ алдрыг дагалдаж ирэх бонус, шид гэдэгт нь дурлах биш, харин үүрэг, хариуцлага гэдгээс нь эмээдэг, эмээснийхээ хэрээр чадахыг хүсдэг. чадаад ганц зүйл ухаад ойлгочихвол чалчаад явах, чадахгүй бол нэрэлхээд дуугүй байх, тийм л ааштай, авиртай нэгэн.
улаач болсон биш, өөрийн бус, өөр сүнсний мэдрэх мэдрэмж, тунгаах бодол, тайлах учиг, хайрлах зүрх, хайрах ир, зорих зорилго, давах хат, даах бяр, энэрэх энэрэл, эр зориг гээд л янз бүрийн зүйлийг мэдэрч байна.
мэдрээд ухаж ойлгосноосоо, мэдрээд гайхсан нь, сониучирхсан нь, солиотой мэт санагдсан нь, сонжоод өнгөрсөн нь олон байх.
гэхдээ нэг л зүйлд бат итгэлтэй болсон нь тэр сүнснүүд нь, алд биеийг минь эзлээд, оюун бодлыг минь хуваагаад, сэтгэл, зүрхийг минь шаналгаад, бодох бодлыг минь тэлээд байгаа тэр л сүнснүүд нь, тэр л хий биетэнгүүд нь энэ орчлонд хүмүүн гэдэг алдрыг зүүж, хий биш бодитоор хэлхэх яс, урсах цусыг тээж, цохилох зүрхтэй, тунгаах оюунтай, бодох тархитай гээд гайхуулаад байгаа биднээс төө байтугай, алд илүү оюунтай, илүү сэтгэлтэй, илүү энэрэлтэй байгаа нь юм.
өмнө нь би хүүхдээ хүүхэд, миний л хүүхэд гэж харахаас, энэ хүүхэд минь өөрөө хувь хүн, өөрөө ирээдүйг цогцлоох нэгэн Монгол эр, өөрийн араншинтай, өөрийн бодолтой, өөрөө мөрөө үлдээх том эр гэж харж явсангүй, тэгтэл улаач болоод тэгж харах эхлэл тавигдав. яах вэ, эр миний ясыг, эхнэр түүний цусыг тээгээд, түүндээ байх удмын мэдээлэл, өгөгдсөн бүхэн нь байгаа ч, яг харахаар тэр бол тусдаа хувь хүн, тусдаа Хүмүүн Алдартан аж.
өмнө нь би үзвэр үзэхээрээ яагаад, ямар учраас ингэв, яах гээд байна гээд, учир шалтгааныг нь олохыг хичээдэг байв. гэтэл одоо мэдрэл болчихож. учир шалтгааныг нь олох гэж бодох зуур хүмүүсийг уйлуулах кадр гарахаар нь хүн шиг уйлах гээд л байдаг болж. яаж байгаа юм, дэмийрч байгаан биш биз дээ.
өмнө нь би хүмүүст үг хэлэхдээ хурц үгээр, үнэн гэж бодсон үгээрээ, эсвэл өрөөлийг давах гэсэндээ бодолдоо орсныг, амандаа багтсаныг хэлдэг байж. гэтэл одоо энэ үг гэдэг нь өр зүрхийг тэтгэх баяр байж болохыг, эсвэл өчүүхэн болгож хэсэглэж, сийчих хутга байж болохыг анзаараад ч тэр юм уу, эсвэл өөрийн биш өөр сүнсний нөлөөллөөр ч тэр юм уу, үгээ хэлэхдээ бодох гээд ч байх шиг. гэхдээ л сайн уу гэхдээ, юу байна гэхдээ бодоод суухгүй нь л лав.
зүгээр л өөрийн дураар аашламаар санагдах юм. дотроо байгааг галт уул мэт дэлбэлмээр, тэгэхээр сөнөсөн галт уул болчихно гээд бас дэлбэлэхгүй ээ, цаадах чинь.
эсвэл өөрийгөө гэх, өөрийг нь гэдэг хүмүүст, өөрийг нь дотночлох өрөөлд хамаг адайр зангаа үзүүлмээр, аашаа харуулж санаа амармаар байх юм, тэгэхээр бас нөгөө сэтгэл гэж улаач болоод л миний үгийн санд орсон зүйл нь дотроос маажаад байх шиг, тэгээд л болих юм.
эсвэл багтраад байгаа сэтгэлээ бусдад мэдүүлэхгүй гээд амьсгаагаа түгжээд суучихмаар, бүр болдог бол тэгээд унтчихмаар санагдах юм, тэгэхээр агаараар амьсгалдаг амьтан учраас бүр чадхийчих гээд болохгүй юм.
эсвэл зүгээр л ганцаар, бараа нь харагдахгүй алсад, хараа хүрэхгүй холд явчихмаар байх юм, тэгэхээр нөгөө зардал мөнгө нь байхгүй болоод больчихоод байх юм.
зүгээр л зүлгэн дээр гэрээ бариад, айраг шимээд, алсыг ширтээд суумаар байх юм, гэтэл өнөөх чинь адуу гэдгийг зурагтаас л харсан, айраг гэдгийг уухаас л цаашгүй, гэр гэдгийг бөөрөнхий л гэж бодохоос барьж мэдэхгүй учраас бас больчихноо.
ер нь тэгээд яах гээд байгаа юм бэ? яах ёстой юм бэ?
энэ л улаач гэх алдрыг тээх учигтай бүхэн нь, энэ л тавиланг туулах ёстой бүхэн нь зүгээр л алив зүйлийн учрыг ухах учиртай юм шиг, ухсанаа эхлээд өөртөө туршиж, өөрийнхөө үйлдлээр туршиж, хэрэгжүүлэх, үлгэрлэх учиртай юм шиг, өөрөө чадаж байвал өрөөлд сайныг ерөөж туслах учиртай юм шиг, өрөөлд дэм болж чадаж байвал үргэлжлэл болсон үрсүүддээ түүх болгон үлдээх учиртай юм шиг. энэ улаач гэх хүмүүнд эрхлээд суух цаг, боломжоос илүүтэй үүрээд явах ачаа, дүүрээд тараах итгэл, дутаах учиргүй үйл, гутаах ёсгүй удам л байдаг юм шиг.
өөрийн биш, өрөөлийн өнөө хий биетэн сүнснүүдийнхээ чиглүүлж өгсөн, сэдэж хэлсэн, тайлж учрыг ойлгуулсан, туулж бүтээж явсан бүхнийг энэ махан биеэрээ, ясан хэлхээгээрээ, цусан зүрхээрээ, үйлдэх 2 гараараа, алхах 2 хөлөөрөө сэдэл биш бүтээл, санаа биш бодит, тайлал, таамаг биш туулах зам болгох учиртай ч юм шиг.
харин нь л дээ, мэдэхгүй юм даа, би ч ер нь юугаа ч мэдэх вэ дээ.
бодож үзээгүй юм байна, тэгэхээр би хүн учраас, өөрийгөө хэн бэ гэдгийг гүйцэд бодож байгаагүй л болж таарлаа.
би бол хүйтэн хөндий, алив зүйлд дургүй байгаагаа нуулгүй нүүрэн дээрээ илэрхийлчихдэг, дуртай бол арзайтлаа инээчихдэг, зориод итгэсэн зүйлийнхээ эцсийг хүргэхийг хүсдэг, чадахгүй бол хичээж яваад өнхөрөх, зарим хүнд сэтгэлгүй, хоосон хонгио мэт, эр хүний тогтуун, дөлгөөн зангийн үнэр ч үгүй, 13 байтугай 1300 ааштай тийм л нэгэн.
өрөөлийг биш өөрийгөө л боддог, энэ ингэвэл надад яаж тусах бол, тэр тэгвэл би ямар ашиг болох бол гээд л, үүнийг хийвэл би яах бол, түүнийг үйлдвэл тэр биш би яах бол гээд л.
үнэн амиа, өөрийгөө л боддог, өрөөл надад хамаагүй тийм л нэгэн.
гэтэл энэ туулж байгаа амьдралд минь нэгэн зүйл тохиолоо. хүн гэдгээ ойлгож чадаагүй надад, өрөөлийг огтхон ч бодож мэдэхгүй надад, өөрийнхөө л амийг хичээгч надад үүрэх ёстой ачаа, туулах учиртай тавилан, тунгаах хэрэгтэй бодлууд, тайлах ёстой оньсогууд гээд л түм, буман зүйлийг өөртөө агуулсан улаач гэдэг тавилан байсныг нь өдий 30 гаран насандаа л анх мэдээд, түүнээсээ зугтаад, дийлэхгүй хуяглачихаад л сууж байдаг.
улаач гэх тавиланг ойлгох гэж ядаж яваа, энэ алдрыг дагалдаж ирэх бонус, шид гэдэгт нь дурлах биш, харин үүрэг, хариуцлага гэдгээс нь эмээдэг, эмээснийхээ хэрээр чадахыг хүсдэг. чадаад ганц зүйл ухаад ойлгочихвол чалчаад явах, чадахгүй бол нэрэлхээд дуугүй байх, тийм л ааштай, авиртай нэгэн.
улаач болсон биш, өөрийн бус, өөр сүнсний мэдрэх мэдрэмж, тунгаах бодол, тайлах учиг, хайрлах зүрх, хайрах ир, зорих зорилго, давах хат, даах бяр, энэрэх энэрэл, эр зориг гээд л янз бүрийн зүйлийг мэдэрч байна.
мэдрээд ухаж ойлгосноосоо, мэдрээд гайхсан нь, сониучирхсан нь, солиотой мэт санагдсан нь, сонжоод өнгөрсөн нь олон байх.
гэхдээ нэг л зүйлд бат итгэлтэй болсон нь тэр сүнснүүд нь, алд биеийг минь эзлээд, оюун бодлыг минь хуваагаад, сэтгэл, зүрхийг минь шаналгаад, бодох бодлыг минь тэлээд байгаа тэр л сүнснүүд нь, тэр л хий биетэнгүүд нь энэ орчлонд хүмүүн гэдэг алдрыг зүүж, хий биш бодитоор хэлхэх яс, урсах цусыг тээж, цохилох зүрхтэй, тунгаах оюунтай, бодох тархитай гээд гайхуулаад байгаа биднээс төө байтугай, алд илүү оюунтай, илүү сэтгэлтэй, илүү энэрэлтэй байгаа нь юм.
өмнө нь би хүүхдээ хүүхэд, миний л хүүхэд гэж харахаас, энэ хүүхэд минь өөрөө хувь хүн, өөрөө ирээдүйг цогцлоох нэгэн Монгол эр, өөрийн араншинтай, өөрийн бодолтой, өөрөө мөрөө үлдээх том эр гэж харж явсангүй, тэгтэл улаач болоод тэгж харах эхлэл тавигдав. яах вэ, эр миний ясыг, эхнэр түүний цусыг тээгээд, түүндээ байх удмын мэдээлэл, өгөгдсөн бүхэн нь байгаа ч, яг харахаар тэр бол тусдаа хувь хүн, тусдаа Хүмүүн Алдартан аж.
өмнө нь би үзвэр үзэхээрээ яагаад, ямар учраас ингэв, яах гээд байна гээд, учир шалтгааныг нь олохыг хичээдэг байв. гэтэл одоо мэдрэл болчихож. учир шалтгааныг нь олох гэж бодох зуур хүмүүсийг уйлуулах кадр гарахаар нь хүн шиг уйлах гээд л байдаг болж. яаж байгаа юм, дэмийрч байгаан биш биз дээ.
өмнө нь би хүмүүст үг хэлэхдээ хурц үгээр, үнэн гэж бодсон үгээрээ, эсвэл өрөөлийг давах гэсэндээ бодолдоо орсныг, амандаа багтсаныг хэлдэг байж. гэтэл одоо энэ үг гэдэг нь өр зүрхийг тэтгэх баяр байж болохыг, эсвэл өчүүхэн болгож хэсэглэж, сийчих хутга байж болохыг анзаараад ч тэр юм уу, эсвэл өөрийн биш өөр сүнсний нөлөөллөөр ч тэр юм уу, үгээ хэлэхдээ бодох гээд ч байх шиг. гэхдээ л сайн уу гэхдээ, юу байна гэхдээ бодоод суухгүй нь л лав.
зүгээр л өөрийн дураар аашламаар санагдах юм. дотроо байгааг галт уул мэт дэлбэлмээр, тэгэхээр сөнөсөн галт уул болчихно гээд бас дэлбэлэхгүй ээ, цаадах чинь.
эсвэл өөрийгөө гэх, өөрийг нь гэдэг хүмүүст, өөрийг нь дотночлох өрөөлд хамаг адайр зангаа үзүүлмээр, аашаа харуулж санаа амармаар байх юм, тэгэхээр бас нөгөө сэтгэл гэж улаач болоод л миний үгийн санд орсон зүйл нь дотроос маажаад байх шиг, тэгээд л болих юм.
эсвэл багтраад байгаа сэтгэлээ бусдад мэдүүлэхгүй гээд амьсгаагаа түгжээд суучихмаар, бүр болдог бол тэгээд унтчихмаар санагдах юм, тэгэхээр агаараар амьсгалдаг амьтан учраас бүр чадхийчих гээд болохгүй юм.
эсвэл зүгээр л ганцаар, бараа нь харагдахгүй алсад, хараа хүрэхгүй холд явчихмаар байх юм, тэгэхээр нөгөө зардал мөнгө нь байхгүй болоод больчихоод байх юм.
зүгээр л зүлгэн дээр гэрээ бариад, айраг шимээд, алсыг ширтээд суумаар байх юм, гэтэл өнөөх чинь адуу гэдгийг зурагтаас л харсан, айраг гэдгийг уухаас л цаашгүй, гэр гэдгийг бөөрөнхий л гэж бодохоос барьж мэдэхгүй учраас бас больчихноо.
ер нь тэгээд яах гээд байгаа юм бэ? яах ёстой юм бэ?
энэ л улаач гэх алдрыг тээх учигтай бүхэн нь, энэ л тавиланг туулах ёстой бүхэн нь зүгээр л алив зүйлийн учрыг ухах учиртай юм шиг, ухсанаа эхлээд өөртөө туршиж, өөрийнхөө үйлдлээр туршиж, хэрэгжүүлэх, үлгэрлэх учиртай юм шиг, өөрөө чадаж байвал өрөөлд сайныг ерөөж туслах учиртай юм шиг, өрөөлд дэм болж чадаж байвал үргэлжлэл болсон үрсүүддээ түүх болгон үлдээх учиртай юм шиг. энэ улаач гэх хүмүүнд эрхлээд суух цаг, боломжоос илүүтэй үүрээд явах ачаа, дүүрээд тараах итгэл, дутаах учиргүй үйл, гутаах ёсгүй удам л байдаг юм шиг.
өөрийн биш, өрөөлийн өнөө хий биетэн сүнснүүдийнхээ чиглүүлж өгсөн, сэдэж хэлсэн, тайлж учрыг ойлгуулсан, туулж бүтээж явсан бүхнийг энэ махан биеэрээ, ясан хэлхээгээрээ, цусан зүрхээрээ, үйлдэх 2 гараараа, алхах 2 хөлөөрөө сэдэл биш бүтээл, санаа биш бодит, тайлал, таамаг биш туулах зам болгох учиртай ч юм шиг.
харин нь л дээ, мэдэхгүй юм даа, би ч ер нь юугаа ч мэдэх вэ дээ.
Subscribe to:
Posts (Atom)