ийм л учраас

яг яагаад байгаан бол доо, мэдэхгүй л байна, гэхдээ мэдэх цаг ирэх биз ээ

алтыг биш рашааныг эхлээд онцолдог
амьд төдий биш амьдрахаа бодож зүтгэдэг
амиа биш бусдыг бодож үйлддэг
алдааг нь биш оноог нь урамшуулж магтдаг

бараа таваараас илүүтэй байгаль дэлхийгээ хайрладаг
байшин саваас илүүтэй уул хангайгаа үнэлдэг
будаг шунхны биш сэтгэлийн гоог эрхэмлэдэг
буруудсан нэгнээ түлхэлгүй засаж авахыг боддог

гадны ухаантныг биш дэргэдэх эцгээ шүтдэг

ганц үг нь хазгайг тэгшилдгийг ойлгодог
элбэг мөнгийг биш эхийн хайрыг сонгодог
эргэх хорвоод ганцхан заяахыг нь ухдаг

урьдахаа биш удмаа бодож хийдэг
ухаанд нь ишиг биш өв суулгахыг зорьдог
үрийнхээ сэтгэлд нутгаа хайрлах сэтгэлийг өвлүүлдэг
өөрийнхөө үйлдлээрээ үлгэрлэн харуулж чаддаг

алдахдаа өөрөөсөө бурууг хайдаг
онохдоо өрөөлд урмыг өгдөг
авахдаа үүргээ гүйцээсэн үгүйгээ тунгаадаг
өгөхдөө сэтгэл харамгүй түгээдэг

сөхөрвөл өндөрт дүүлэх учраас тэмцдэг
нугарвал цэх даахаа мэдэж босдог
эргэлзэхдээ илүү бат итгэхээ таньдаг
энэлэхдээ зовлон зуурдынх тул тэвчдэг

жаргахдаа зовсон нэгэн байгааг санадаг
заавал үйлдэх үйл, даах ачаагаа цэгнэдэг
нисэхдээ буух газраа товлодог
нийтийн төлөө сэтгэлээ чилээж чаддаг

төр нь хилээ, хэлээ бат манадаг
түшээд нь ардаа, олноо энэрдэг
тив, дэлхийд сүүл мушгилгүй оройлдог
Тэнгэрийн соёрхлоор газартаа мандан бадардаг


эвээ эрхэмлэж, итгэлээр жигүүрлэсэн
элгээ марталгүй нэгдэж чадсан
хайраар ундаалж, харыг дарсан
хатуугаас халшралгүй давж чадсан

ийм л нийхэмийн төлөө
хий биетэй өвгөд нь ч тэр
махан биетэй үрс нь ч тэр
нэгэн хэмд орж, зүтгэж
нэгдэн нийлж байж батжиж
бүтээж чадна гэж итгэсэн тул
бүгдийг манлайлах учигтай тул
бид хийхгүй бол хүлээх цаггүй тул
би-гээ харамлалгүй, махрах учиртай тул
өнөө туулах өчүүхэн шаналал яамай
өөрийн сэтгэлд буух өнчин гуниг яамай
өрөөлийн дайрч хэлэх эндүү үгс ч яамай
үүрэх ачааны дэргэд бартаа болгон яамай
бие нь эрүүл яргай байг
сэтгэл нь сэвгүй хаттай байг
итгэл нь дундралгүй ундарч байг
зүтгэл нь гундахгүй дүрэлзэж байг

өвгөдийн ухааныг дагаж эхлээд туулаад
өөрийнхөө ухаанаар дараа нь учрыг нь олохоос доо хэхэ

байг

***
Монгол минь морио алдаж модоо барьсан гэхэд би итгэхгүй
Монгол хөвгүүд минь тугаа хаяж тугал хариулж байна гэхэд бас итгэхгүй
Монгол охид минь цусаа бузарлаж харийн дэвсгэр болсонд бас л итгэхгүй
Монгол өвгөд минь сургаалиа мартаж савангийн дуурь үздэгт үнэмшихгүй

Туулсан замаа эргэн санах унтаа оюун минь сэргэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй
Тусгаар улсыг минь эрхшээлдээ оруулах харийн санаа бүтэхгүйд эргэлзэхгүй
Зорих оргилоо харах аньсан мэлмий минь нээгдэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй
Зовсон түмний минь шаналалд эцэс бий гэдэгт эргэлзэхгүй
Мушгисан түүхийн нугачаа болгоноос үнэнийг олно гэдэгтээ эргэлзэхгүй
Муудсан болгонтойгоо эвлэрч нутгаа өмөөрнө гэдэгтээ эргэлзэхгүй

Өвгөдийн минь урссан цус дэмий байгаагүйг нотлож
Өр зүрхний нулимс болгон гашуун байгаагүйг сануулж
Даасан ачаа болгоныг дамжуулж үрсдээ өвлүүлж
Давсан даваа болгон оргилд хүргэдгийг сануулж
Удмын хэлхээ цусаар биш оюунаар тамгалагддаг болохыг
Уучлал, өршөөл бүхэн эвлэрэлд хүргэдэг болохыг
Ундарсан их хайр бүхэн энэрэхэд дэмтэй болохыг
Урагшаа тэмүүлэх итгэл зоригт хачир болохыг

Өртөөлөөд хэлэх ам минь байна
Үйлдээд хийх бие минь байна
Зориод тунгаах оюун минь байна
Зориг хийморьтой нас минь байна
Дэмнээд өгөх өвгөд минь байна
Дээрээс харах Тэнгэр минь байна
Хайраар ивээх хань минь байна
Хажууд түших нөхөд минь байна
Бодол уртасгах үр минь байна
Бурууг зөвлөх андууд минь байна
2013/09/05
***

Дээд Тэнгэр Монгол нутгийг минь мөнхөд ивээж байг
Дээдэс өвгөд минь дэргэдэх олныг минь үргэлж дэмнэж байг
Олон түмний минь ухаан тал шигээ уужим байг
Оюун бодол нь харин далай шиг гүн байг
Өмөлзөж уярч байг сэтгэлээ нээхдээ
Өрсөж дарж байг атаатныг номхруулахдаа
Хуурдаж дуулж байг баярлан цэнгэхдээ
Хуурамчийг ялгаж байг үнэнийг цэгнэхдээ
Үйлийн мөр нь тод байг үгээ хэлэхэд нь
Үрсийн санаа эхдээ байг ууланд биш
Өргөө гэр нь дүүрэн байг эдээр биш амгалангаар
Өлмий юун нь бат байг үйлээ дүүргэхдээ
Итгэл юу нь бөх байг ирээдүйг бүтээхдээ
Сэтгэл юу нь хаттай байг бэрхийг туулахдаа
Хэлэх үгс нь биелэж байг
Замнах жим нь зурайж байг
Хурай Хурай Хурай 
2013/09/06
***

Олсон холбоо

Аялал үргэлжилсээр ...

Өнөө биднийг хүмүүс ойлгохгүй, зүгээр л нэг зугаалга, цаг, зардал мөнгөө заран байж, ар гэр, амьдрал ахуйгаа орхин байж яваад байгааг ойлгохгүй, амин хувийнхаа төлөө, амиа бодон явлаа гэж байгаа ч, нэгэн цагт /тэр цаг нь удахгүй байгаасай гэж хүснэм/ ойлгож, нэгэн цагт дэмий л нэгнийгээ үгээр утлаа даа гэж бодох биз ээ.

Баруун зүгийн аялал сайхан боллоо, алив бүхэн учиртай, учир нь харин хэзээ тайлагдах вэ гэдэг л гол нь болохоос, учиртай тул учиртай л явдалууд, тохиолууд болж өнгөрсөн биз ээ.

Энэ аялалд явснаар улаач нь өөрийнхөө нэлээд хэдэн алдааг ойлгов, өөрийгөө илүү ойроос харж чадав, өөрийнхөө эзэн эрхтэй байж, хийх ёстой үйлийг хальтхан ч болов анзаарав, цаашид хөгжүүлэх ёстой, хамгийн гол нь хэрэгжүүлэх ёстой аж.

Бөө хүний амьдрал хөгжилтэй байх ёстой гэж хамт явсан Соно зайран хэлэв, залуу хүн гэхэд сүрхий залуугийн амнаас гарсан сүрхий үг ажээ. Хүссэн ч, эс хүссэн ч улаач хүн байнга бодлоороо үйл хийнэ, бодол дотроо, бодлууд дотроо, тархин дотроо амьдарна, тэгэхдээ бодол дотроо л амьдарч байгаа нь энэ гээд л хүн харахад дүнсийсэн, байнга бодлогоширсон, бодолдоо түүртсэн /товчхондоо над шиг гэсэн үг/ байхыг хэлэх биш аж. Харин ч алив зүйлийн учрыг олж, хужрыг нь тунгаасан л бол тэр бодлоо хэрэгтэй үедээ онгойлгож болох бодлынхоо тасалгаанд хийчихээд, хөгжилтэй, хөөртэй, бусадтай нийцтэй, хамгийн гол нь өөрийн амьдралд хамгийн чухал гэсэн хүмүүсдээ өөрийгөө ойлгуулж, тэднийгээ халамжилж сурах нь чухал юм шиг.

Улаач хүний хувьд, ялангуяа дэмч болж, олныг оройлох, олонд ухаарлыг өөрийн биеэр үлгэрлэн үзүүлж, ингэж ухаарч болдог юм байна, ухаарснаараа ингэж амьдарч болдог юм байна, Тэнгэр үзэлтэй байж, орчлон хорвоо, байгаль дэлхийтэйгээ зохицон амьдрах боломжтой юм байна гэдгийг ойлгуулах хүмүүсийн хувьд Улаач хүний амьдрал бусдын зорилго болохуйц, энгийнээр хэлбэл бусдын атаархлыг төрүүлэхүйц байх хэрэгтэй аж. Улаачийнхаа сэхээрэл, ухаан, тэвчээр, зан араншин, мөн замбын амьдралын хувьд ч тэр.

Онгодууд, Буурлуудынхаа буянаар улаач нь уул, хайрханы эзэд болж болдог, гэтэл яг тэр хайрханыг нь ухаж төнхөөд, мод бутыг нь хугалаад ирэхэд энэ замбын махан биеэрээ, оюун бодлоороо хэдэн улаач тэнд өөрийн биеэр очиж, Онгодын биш, өөрийн дуу хоолойгоо хүргэж, тэмцэж чадах бол? Үүнийг хийж чадаж байвал, ингэж зориглож тэмцэж чадаж байвал улаач нь өөрийгөө сэхээрч байна гэж ойлговол зохистой ч юм шиг, гэгээрлийн зүг, зөв замаар алхаж байна гэж сэтгэж болох ч юм шиг.

Алтай нутгийн амьд буурал Галсан гуайгаас сонссон “олсон холбоо” гэдэг үг одоо ч санаанд тодхон байх аж. Улаач хүн уулчин мэт л байх хэрэгтэй аж, уулчид ууланд авирахдаа нэг нэгнийгээ олсоор холбож, олсон холбоо үүсгэж, хөл алдаж хальтарсан нэгнээ тэр л олсоороо торгоож, авардаг аж. Тэгвэл улаач бид бусдыгаа олсон холбоогоор холбож, хөл алдаж, хазгай гишгэж алдах нэгнээ олны дэмээр босгож, чиглэсэн тэр л оргилынхоо төлөө зүтгэхээс өөр аргагүйгээрээ төстэй мэт. Гэхдээ уулчид ямар ч үнээр хамаагүй унаж яваа нэгнээ аврах хэрэгтэй бол, улаачийн хувьд чиглэж байгаа оргил нь, тэр оргил руу мацах үйл нь, оргилд хүрэх үйл нь хамгийн чухал тул, хальтраад байгаа нэгнийг дэмнээд байхад, босгоод хамт явахыг хүсээд байхад цаад хүн нь хүсэхгүй, босохгүй, үлдмээр байгаад, буцмаар байвал орхихоос өөр аргагүй болж, олсон холбооноосоо салгахаас өөр аргагүй болдгоороо ялгаатай юм гэж мунхаглан бодов.

Уулчин бол үзэгчгүй спорт гэдэг, тэгвэл улаач хүнд заримдаа хийгээд байгааг нь бусад хүн байтугай, өөрөө ч ойлгохгүй мэт болох үе гардгаараа, сэтгэл дотрыг нь ойлгох хүн байхгүй мэт санагдах үед, сэтгэлдээ ганцаардах мөчүүд гардгаараа мөн л үзэгчгүй мэргэжил юм шиг. Үнэндээ хэлэх үгийг нь сонсоод, түүгээр нь бахдаад, түүнийг нь дахин дахин тунгаагаад явдаг, үйлийг нь магтан сайшаадаг, зоригийг нь бишрэх, чадварыг нь гайхшрах олон байвч, сэтгэлийг нь, сэтгэл зүрхэндээ мэдэрч байгааг нь ойлгодог нь байхгүйтэй адил тул үзэгчгүй спорттой харьцуулав.

Баруун нутгаар явахад уулс нь өндөрсөөд, сэтгэл дагаж огшоод, уулс үүлэн нийлэн харагддаг тэр л сайхан байгалийг бахдан харж, өмнө нь алдрыг нь сонсож, уншиж байхдаа үл тоож байсан хайрхдын барааг алсаас харахдаа сүрдээд, омголон зан минь цаанаасаа ундраад, бахтай сайхан сэтгэл төрж баясаад, энэ л сайхан хайрхдын эздийн төлөө, энэ л сайхан байгалийнхаа төлөө, энэ л сайхан нутгийнхаа төлөө хийгээрээ, Буурлуудынхаа, Онгодуудынхаа үйлийг улаалан хийж явах боломжтой байгаадаа баяртай байв.

1000 сонсохоор нэг үз гэдэг, одоо Зулай цагаан Алтай дууг дуулсан ч нүдэндээ харж, сэтгэлдээ мэдэрч дуулаад, Очирваань хайрхан гэхээр барааг нь харах гэж өгсөж байсан шавартай замыг санан байж, бараа нь харагдах оргилд амьсгалсан агаарыг нь мэдэрч сонсоод, Алтай таван Богд гэхээр тэр л алсаас харагдаж байсан шовх, сүрлэг оргилууд харагдаад, уулс гэдэг зүгээр л нэг хад чулуу биш гэдгийг, нуур гэдэг зүгээр нэг тогтсон ус биш юм гэдгийг илүүтэй мэдрээд, энэ л нутгаараа бахархах сэтгэл төрөх юм.

“Тэвэрч таныгаа даахгүй ч гэсэн

Тээж явдаг шүү сэтгэлдээ”

Говь нутаг - Заг мод

Бидэнд тохиож буй зүйлсийн учир ямагт тайлагддаг байх, өнөөдөр үү, эсвэл маргааш уу гэсэн цаг хугацааны л ялгаатай байхаас биш, учир нь тайлагдахгүй, хариултгүй зүйл гэж үгүй юм шиг.

Говь нутаг сайхан ажээ, Байгаль далайд бид усанд шумбаж, далай ээждээ эрхлэсэн бол говь нутагт бид элсэнд умбаж бас л эрхлэв.  Байгаль далайд шумбаж байхад хүн гээч бид ямар өчүүхэн, далайн ганцхан давалгаанаас хэр жижиг болохоо мэдэрсэн бол говьд бид энэхэн байгаль дэлхийнхээ элсний ганц ширхэг төдий юм гэдгээ мэдэрлээ, ямартаа ч хувьдаа тэгж мэдрэв.

Байгаль далай хөрсөн дээрх цэнгэг устай далай бол говьд маань хөрснийхөө гүнд гүний усан далайтай, хөрсөн дээрээ эрдэнийн чулуун далайтай аж.

Байршлын хувьд хол мэт боловч, энэ дэлхий маань нэг л цул тул хөрсөн дээрх Байгаль далай маань говийн хөрсөн доорх гүний далайтай хүйн холбоогоор, харагдахдаа харагдаж, үгүйдээ үгүй, биентэйгээ холбоотойг анзаарав /мөн хожуу анзаарч байгаа юм шүү/. Улаач бидний Өндөр дээдүүдээ улаалан хийж, хийхийг хичээж байгаа үйлүүд ч бас энэ л 2 далай шиг, нэг үйлийн төгсгөл нь дараах үйлийн эхлэл, нэг алхаад үзэхэд дараах алхам нь тодордог юм шиг. Говь нутагт орших Говь Гурвансайхан хайрхан Алтайн нурууны хамгийн зүүн хэсэг аж, тэнд орших Ёлын аманд бид үйл хийсэн, тэр нь дараагийн үйлийн угтал, оршил байсан ч биз.

Өмнө хүний нутагт хэдэн жил сурахдаа яагаадыг мэдэхгүй далай харж суух их дуртай, харж суугаад элдвийг бодож, нутгаа үгүйлдэг байж билээ. Харин энэ удаа Байгаль далайн мандлыг хараад уужуу тайван байх гэдэг ийм л байдаг байх гэж бодогдов. Эрдэмтэй хүн даруу, их мөрөн дөлгөөн гэдэг, ямар айхтар оносон үг вэ гэж бодогдов. Говьд элсэн манханг хараад, говьд ургах ургамлуудыг хараад тэвчиж байж тэрслэх гэдэг үг санаанд орж байв.

Байгаль далайг өгөөмөр сэтгэлтэй зүйрлэж болохоор бол харин говийг тэсвэр тэвчээртэй зүйрлэмээр ч юм шиг.

Говьд явахад заг мод анхаарал их татав, ховордсон, хамгаалагдсан мод гэсэндээ ч биш, модны шинж чанарын тухайд:

Заг мод нь хэзээ орох нь мэдэгдэхгүй бороонд найдалгүйгээр хөрсөн доор хэдэн метрээр ч хамаагүй үндсээ сунгаж ус чийг хайн ургадаг мод юм. Үндэс нь доошоо 5 метр хүртэл гүнд, тал тал тийшээ 5-10 метр хүртэл салаалан тархан ургадаг учраас заг мод нь газар дээр маш бат бөх зогсож ямар ч хүчтэй салхийг сөрж, эрч хүчийг нь бууруулан элсний нүүлтийг тогтворжуулан барьдаг.

Хүн бид байгаль ээжээсээ сурах зүйл тун чиг их юм шиг, зарим үед амьдралд бид жимсээ харамгүй өгөх алимны мод мэт байх хэрэгтэй ч, нөхцөл байдал өөрчлөгдөхөд, ямар ч салхийг, ямар ч халууныг сөрж, нугарахгүй, гундахгүй, гудайхгүй оршиж чадах заг мэт байх шаардлага эрхгүй гардаг, энэ шаардлага улаач хүний хувьд илүүтэй байдаг ч юм шиг, харахад хэдий өнгө зүс муутай, өрөөлд хүртээх жимс үгүй боловч, заг шиг бат бэх, заг шиг хатуу бүхэнд халшрахгүй зогсох, заг шиг өрөөлд найдалгүй өөрөө шимээ хайдаг, заг шиг тэвчээрийн эцэст нэгэн цагт хур бороо орно гэдэг итгэлээ алддаггүй, заг шиг амьдралд таарах элсний нүүдлийг зогсоох мод нь хэд билээ гэж бодогдмоор.

Улаач бид махан биеэ, бяцхан боловч сэтгэлээр жигүүрлээд, итгэлээ багасгахгүй, зүтгэл гаргаад, хамгийн гол нь хийгдэх үйлийнхээ талаар тандаад хийх газартаа очиход хий биетэй Буурлуудын үйл илүүтэй хүрдэг, илүүтэй хөглөгддөг байх, учир нь угаасаа л тэд маань хий биетэй учир, шаардлагатай үед улаач нь махан биеэрээ очоогүй ч, Буурлууд очих газраа хүрэлцэж, үйлээ хийдэг юм шиг. Гэхдээ л улаач нь бяцхан боловч сэтгэл гаргаад ирэхэд хийгдэх үйл нь хүрэх нь хамаагүй илүү болдог ч юм шиг.

Улаач гэдэг мэргэжил, гэхдээ замбын мэргэжил мэт, үйлдээд, оронд нь ембүү зоос авдаг мэргэжил биш, харин үйлдээд үр нь тодорхой хугацааны дараа ирдэг, сэтгэлийн тайвшрал, амар амгалан, итгэлийн нэмэгдлээр ирдэг тийм л мэргэжил юм болов уу.

Нэгэнт л энэ мэргэжлийг хийх тавилантай, мэргэжилдээ таарсан ачааг үүрэх ёстой улаач гэсэн нэрийг зүүсэн бол бид боломжоороо анзааргатай байх хэрэгтэйн болов уу, үйл хийх гээд гарахдаа, энэ үйлд улаач би яагаад явж байгаа билээ, Буурлууд маань,улаач би ямар холбоотой билээ, энд байгаа нь ямар учиртай, энэ газарт ирэхэд сэтгэлд минь, зүрхэнд минь, махан биенд минь юу мэдрэгдэж байна вэ, яагаад ингэж мэдэгдэж байна, саяхан л инээж хөхрөөд явсан байтал, энэ газар ирэхээр яагаад ингээд уйтгарлаад, гуниглаад унав, энэ гунигласан сэтгэлийг тайлахын тулд улаачийнхаа хувьд ямар үйл хийх хэрэгтэйн бол, Буурлууд минь энд ямар үйл хийх гээд улаач намайгаа ойлгохгүй байхад нь ч аваад ирсэн юм бол гэх мэтээр анзаарвал, бяцхан боловч хичээхэд Онгод Буурлуудын маань үйл илүүтэй хөглөгдөөд, үйл нь илүүтэй хүрээд, хэц хэнгэрэгээ ч учиртай дэлдээд байх шиг.

Мэдээж суралцаж яваа улаачийн хувьд бусдад заах гэсэнгүй, зүгээр өөрийн бодсоноо саналын хэмжээнд бусдад мэдүүлэх гэж бичиж байгаа, учир нь улаач-шувууныхаа хувьд би өөрөө 2 жигүүрээ зэрэг дэвж чадахгүй, өндөрт хөөрч чадахгүй, бяцхан салхи салхилахад л, жигүүр муутай тул хатуу газар уначихаар нэгэн тул өрөөлд хэлэх эрх үгүй билээ.

Улаач болоод, Буурлуудын зорьсон үйлийг сэхээрээд, түүнийг нь хийхэд дэм болох ёстойгоо мэдээд зүтгээд байхад замбын маань үл ойлголцол арилахгүй, замбын маань амьдрал дээшлэхгүй, нөхцөл байдал дээрдэхгүй байгаа нь өрөөлөөс бурууг хайвал нэг бодлын шударга бус, хийгээгүй биш, хийсэн, хичээгээгүй биш хичээсэн.

Гэтэл яагаад ийм байдалд хүрээд, яагаад улаач-шувуу би 2 далавчаа зэрэг дэвж чадахгүй байгаа нь яг үнэндээ өөрөөс минь шалтгаалж байгаа, бурууг хайвал бүхний буруутан нь би өөрөө л аж. Тэгэхээр Буурлуудаа буруутгах эрх надад үгүй, зүгээр л зөвхөн улаачийнхаа ч хувьд биш, ердөө л хүнийхээ хувьд орон зайндаа эзэн болж чадаагүй, орших хугацаандаа, орших газраа эзэн болж, өөрийгөө бүрэн дайчилж чадаагүй, өчүүхэн миний л буруу аж, өөрөө унасан хүүхэд уйлдаггүй гэдэг дээ.

Хүмүүс бид, ялангуяа залуус бид ямар нэг зүйл буруу болвол өөртэйгээ холбоод, би юуг буруу хийв, хаана алдав, яагаад ингэж алдав, яаж засаж залруулах вэ гэж бодох, харин хийсэн зүйлс маань зөв болоод, тэр нь өрөөлд үнэлэгдээд ирвэл өөрөө л хийсэн мэт бодохгүй байж, үүнийг хийхэд өөрөөс минь илүүтэй өрөөлийн хүчин чармайлт их байсан гээд бодоод байвал зүгээр ч юм шиг.

Үүнийг яагаад бичиж байна вэ гэхээр, саяын говийн үйлд зохион байгуулалт зэрэг хамаг зүйлд бие, сэтгэлээ чилээж машин тэргээ эвдлэн байж хичээсэн өргөөний улаач Луу Мичид маань үйлийн хамаг суурийг тавьсан хэрнээ өөрөө үйлэнд оролцож чадалгүй, цуваанаас үлдсэн, харин үйлийн суурийг тавиулчихаад үйл хийхэд л байсан, үйл хийлцэхэд л бөөлсөн тул би мундаг гэж бодох улаач балчир байвал битгий тэгж эндүүрээрэй гэж сануулах үүднээс л бичив. Бодоогүй бодлыг нь хэлж, санаагүй зүйлд сануулж байвал өршөөнө биз ээ, хүн хэдий сайн ч хэлэхээс наашгүй гэдэг тул өөртөө үүнийг хэлэнгээ энд бичлээ.

өрөөлд хэлсэн өөрт хандсан үгс

...

Үрс та нарын бодол

Өөрийн чинь бодол

Үүнээс үнэтэй зүйл гэж үгүй

Өөрсдийн чинь бодол дутаад байгаа тул

Өөрсдийн чинь үзэл өнгөцхөн байгаа тул

Өөрсдөө өдийг болтол үйлээ хичээж бараагүй тул

Өвгөд бид тэсэлгүй

Амаа хамхиж чадалгүй үг хавчуулж

Арван үгнээс минь ганцыг нь ч гэсэн тогтоогоосой

Тогтоосон нэгнийгээ тунгаагаасай

Тунгааснаа алддаа шингээж үйлээ хичээгээсэй гэсэндээ

Аргагүйн эрхэнд үглэдэг

Аргагүйн эрхэнд аашилдаг

...

Үг дуулах тийм хэцүү юу

Өрөөлд зандруулах тийм төвөгтэй юу

Хилсээр бид зандраагүй

Хэрцгийгээр бид занчаагүй

Таарсан үрд нь тохирсон үгийг нь

Тунгааж дийлэх утгыг нь л дайдаг учраас

Илүү үг хэллээ гэж бид өөрсдийгөө боддоггүй

Үрс та нар харин юу гэж боддогийг мэдэхийг ч хүсэхгүй

Мэдсэн ч хэлэхийг ч хүсэхгүй байна

Өршөөл эрж үг хэлсэн дор л

Өршөөгдөнө гэж санана уу

Үрс та нар өвгөд биднээс биш

Өөрсдөөсөө өршөөл эрвэл таарна

Ааштай ч гэсэн зандчих өвгөд байна

Биегүй ч гэсэн хийсгэлэн бид байна

Эцгээс эхээс заяасан оюун нь та нарт байна

Энэ замбадаа өнхөрч ирсэн алд чинь байна

Өөрийн буруугаас өвчинд баригдсан болохоос

Өвлүүлж үлдээсэн эцгийн чинь, эхийн чинь

Алд бие нь бол бүтэн байна

Ганц биш хоёр гартай

Мөлхөж биш алхаж явдаг хөлтэй

Мөрөн дээрээ бүтэн тэргүүнтэй

Орчлонг тольдох мэлмийтэй

Өрөөлтэй хүүрнэх хэлтэй

Байгалийн сайхан болгоныг сонордох сонортой

Барьснаа алдахгүй атгах гартай

Дутуу юм та нарт байна уу?

Дутуу юмгүйн байж харин чиг

Хачирлаад нэмэр болгож хэлэх үг сонсдог байж

Өөрсдийгөө засахгүй

Өөрсдийнхөө сэдлийг зөвшрүүлж чадаагүй

Үгийг ухаж тунгааж дийлээгүй

Үйлийг тэгш зөв алхаж дийлээгүй бол

Өвгөн надаас биш өөрсдөөсөө

Амь аминдаа, хувь хувьдаа

Алд, алдаасаа өршөөл эрнэ биз

...

Үг хэлэх төдийд хувьсагнаж

Үйл хийлгэх болгондоо эргэлзэж байвал

Итгүүлэх алба үгүй

Эргүүлэх ёс ч үгүй

Үрс та нарыг бид өдий болтол

Загнахдаа загнаж

Занчихдаа занчиж

Аашлахдаа аашлаж

Үрс та нарт бохирохдоо бохирч

Үгийг минь сонсоосой

Үйлээ засаасай

Өмнө нь бид яваад өнгөрсөн замаар

Үрс та нар явж өнгөрч байгаа тул

Өмнө бидний бүдэрсэн даваагаар бүдрэлгүй даваасай

Өмнө бидний амнаасаа болж алдсаныг бүү давтаасай гэсэндээ хэлж байсаан

Ганцхан бидний засал ч биш

Ямар ч үйл, ямар ч үйл хөдлөл

Үрс та нар өөрийн оюундаа

Ясан тархин дотроо бат итгэж байж л биелнэ үү гэхээс

Үйл нь бүтнэ үү гэхээс

Чадна гэсэн итгэлээр өөрийгөө жигүүрлэж дийлж байж л

Давааг давна уу гэхээс

Бодолдоо өөртөө итгэхгүй бол

Хэрхэн яаж өрөөлд, өрөөлийн үйлд итгэх билээ

...

Өөрийн авираар бамбай хийж

Өөрийн зангаар түрүү барьж сонсвол

Өрөөлийн үг үр чиний чихэнд сонсогдовч зүрхэнд чинь хүрэхгүй

Сонорт чинь хүрэвч учгийг нь олохгүй

Яагаад хэлэв, юуны учир, хэлж байгаа цаад санаа нь юув, хэний тусын тулд гээд

Анзаараад сонсвол харин

Авах юмаа авч чаддаг

Миний үед тийм байсан

Чиний энэ замбад өөр болчихоогүй байлтай

...

Зүрхлээд хоёрхон үг хэлчихэж чадахгүйн бол

Эр нэр зүгээд яах юм

Эмээсэн сэтгэлээ давж чадахгүйн бол

Эр заяаг ингэж гутаах хэрэг юун

Эр гэлтгүй, эм гэлтгүй

Хэлэх үгээ, хэлэх газраа

Өөрийн зөв гэж мэдэрсэн

Өөрөө итгэсэн үгээ

Өрөөлд хэлж чадахгүйн бол

Оюун бодолтой хүн гээд яах юм

...

Бие нь гундаж болох ч

Итгэл нь гундаж болохгүй

Алд нь чилж болох ч

Сэтгэл нь дундарч болохгүй

...

Үйл хийхдээ бид

Үрс та нарт

Өөрсдийн чинь хийх хэсгийг заримдаа үлдээдэг

Үүнийгээ хэр дүүргэж байгаагаас

Үйлийн үр нь илүүтэй харагддаг

Чадахгүйдээ, эсвэл залхуурсандаа бид орхидоггүй

Зангийнхаа нь хувьд, аашныхаа хувьд, итгэлийнх нь хувьд

Бэхжээсэй, батжаасай гэсэндээ үлдээдэг

...

Алд биеийн өвчнийг засах бол

Үрс та нар хүсвэл энэ замбаараа ч

Энэ замбынхаа эмчээр, отчоор засуулчихна

Үүнээс хялбар зүйл үгүй

Харин энэ доторх, энэ бодлыг засах нь

Алдаан засахаас илүүтэй

Өвдөлтийг мэдрэхээс илүүтэй хэцүү тул

Өөр нэг илүү ааштай

Үрс та нараас илүүг туулсан

Амьд биш үхсэн нэгэн нь

Алга болоод саад болж эргэж буусан нэгэн нь

Хэлэхээс нааш засрахгүй байгаа тул

Хэлж байж л бяцхан засах тул

Алдыг чинь засахыг урьтал болгосонгүй

Бодлыг чинь цэгцлэхийг түрүүнд нь харав, түрүүнд нь барив

...

Бүхний эхлэл гэж бодол гэж мөн ч олон хэлсэн дээ

Хэлээгүй юу, хэдэнтээ хэлсэн тийм үү

Тэгээд бодлынхоо үрийг засах гэж зүтгэж байхаар

Бодлоо засах нь

Үрс та нарт очих өгөөж нь ч тэр

Үндэс сууриар нь тэгшилж байгаа нь ч тэр

Алинаар нь ч бодсон тэр, зөв нь биз, тийм үү

Алд чинь хэрхэн яваа

Алхам чинь хэр том

Ааш чинь хэр ярдаг

Ааль чинь хэр зөөлөн чинь

Үүний /толгой тоншив/ л үр шүү дээ

Үрийг нь л засах гээд

Үрийг нь л засуулах гээд чилэх юм

Үрийг нь биш

Үндсийг нь бид засмаар байх юм

Тэгж байж л энэ удам чинь цэгцэрч

Энэ удам чинь зөвширч

Эцэг нь, эх нь зөвшрөөд ирэхэд

Эрхбиш үлдэх үрсдээ

Заавал биднээр загнуулалгүйгээр

Өөрсдөө учгийг нь тайлаад

Хужрыг нь тунгаагаад хэлээд өгчихөж болно доо, тийм үү

Үг нь олдоод ирэхээр

Үрс нь чихээ тагладаг

Өөрсдийг нь л засаад байхаар

Алгаа дэлгээд ирдэг юм уу

Үг минь ихэдлээ

Үрсийг чилээх шиг боллоо

Өөрсдөө болгооно биз

Халдун Хайрхан минь ээ

Халдун хайрханы үйлэнд явлаа, Буурлууддаа залж үйлийг хийлгээд, мөн их олон зүйл мэдэрлээ. одоо эдгээрээ бодож, цэгцлээд, сэхээрч, учрыг нь олоод, үгээ хэлэхдээ, үйлээ хийхдээ  хэрэглэх болов уу гэж бодож байна.

Хайрхан луу дөхөж байхад нялх үрээ санасан эх шиг, тулаанд яваад сураг нь алдарсан үрээ харах эцэг шиг л биднийг хүлээж байсан мэт, биднийг харуулдаж байсан мэт мэдрэмж төрж, очоогүй удсан нутагтаа очиж байгаа мэт дотроос нэг зүйл огшоод, сэтгэл хямраад байв.

олон жил очоогүй дотно нэгнийд очиход, сандраад л, аль сайн сайхан бүхнээ барих гээд л гүйлдэх мэт, Хайрхан маань бидэндээ хамаг сайхан бүхнээ харуулна гэж байгаа санагдаж байв. харин хариуд нь улаач үрс бид бас Буурлуудынхаа үйлийг өөрийн бодлоо гүйлгэхгүйгээр, Буурлуудаа тавлаг залж, тухтай сууж, аль байдгаараа хичээх ёстой санагдаж байв.

Галын тахилга, дараа өдөр нь Хайрханы тахилга болсон, бид ч Дээдсийнхээ нөмөрт, дэм болон үйлээ сайхан хийцгээв. Галын тахилганы үед өрх болгоны, отог болгоны галын эздийг тэр л гал дээр дуудаж байсан. тэндээсээ өрх болгон нь, отог болгон нь, хөх толбот хүн бүр нь Монголоо гэх сэтгэлийн галтай, Монголоо бид бадрааж чадна гэх итгэлийн галтай, мохошгүйгээр улсаа өмөөрөн босоо орших ухаантай байгаасай гэж ерөөж байсан.

тэндээс бас Хайрхадын эзэд, Лусын эзэд улаач балчируудыг Буурлуудынхаа үйлийг хийлгэхээр очих бүрт, үйлэнд дэм болох бүрт харамгүйгээр хариуг нь өгдөг, бэлэг өгдөг гэдгийг мэдэрсэн.
гэхдээ нэг л болзолтойгоор, тэр нь өгснийг нь зөв ашиглаасай, зөв сэдлээр үйлэндээ хэрэглээсэй гэж.
тэр тухайд 2 үг хэлэв. Ид, Илд

мунхаг улаач нь дээрх үгийг өөрийнхөөрөө бодоход: Хайрхан, Савдагийн, Лусын гээд л улаач биднийг мэдэрсэн ч бай, мэдрээгүй ч бай, үйлэнд дэм болоод хийхэд тэдний өгсөн хишгийг улаач нь зөв ашиглаад, өрөөлийн төлөө, үйлийн төлөө хэрэглээд явбал тэр нь Ид болж, улаач үр нь ид хаваа гайхуулж, Тэнгэртээ нүүртэй, газартаа нэртэй явах юм болов уу гэж, харин эсрэгээрээ буруу хэрэглээд, өөрөө л тийм мундаг болсон мэт, өөрийнхөө бярыг өрөөлд гайхуулаад байвал, өрөөлийг сориод байвал, өөрийн амин хувийн зүйлд л ашиглаад байвал, өөрийн мэдрээгүйгээ өгөөгүй байна гээд өрөөлд атаархаад байвал, Буурлуудын хажууд өчүүхэн улаач гэдгээ мэдэж даруулгатай байхгүй бол тэр өгсөн хишиг нь балчир улаач бидний хувьд Илд болох ажээ гэж сэхээрэв. өөрөөр хэлбэл өөр хэн ч биш, улаач бид л, өгснийг нь буруу сэдлээр ашигласнаасаа болоод, өөрсдөө өөрийгөө хорлодог юм болов уу, тэрийгээ харин андуураад, тэндээс намайг ингэв, тэр л намайг хорлов гээд бодоод байгаа ч юм шиг. мэдээж буруу сэдэлтэй нөхдүүд бидэнд атаархаад буруу үйл хийх тохиол байгаа, гэхдээ ихэнхидээ улаач бид өөрсдөөсөө болдог юм болов уу.
шид байгаад
сэтгэл дутваас
өр зүрх рүү гээ харвах
өөрийн зэв лугаа адил гэж хэлэв.

бас нэг зүйл анзаарсан нь, Дээдэс биднийг блогоо нээ, болсон зүйлсээ бич гээд байдаг нь зөвхөн бодлоо цэгцлэх, бусдад мэдээлэл өгөхөөс гадна бид өөрсдөө бичсэнээсээ мэдээлэл авдаг  аж, учир нь саяын явалтаар Буурлуудын хийх нэг үйлийг ойлгосон бөгөөд үүнийгээ аль эрт энд, блог дээрээ өөрийн гараар /гэхдээ өөрийн оюунаар эсэх нь эргэлзээтэй ккк/ биччихсэн байсан аж.

сайныг авчрахыг тулд мууг дарах хэрэгтэй болдог юм уу, зөөлнийг урихын тулд хатууг дардаг юм болов уу. өөрөөр хэлбэл бид хүссэн ч, эс хүссэн ч Тэнгэрийн тааллаар харыг дарах гэж хатууг үйлдэж байгаа биз ээ.